IV SAB/Wr 21/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. M. na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. Z. w przedmiocie wydania decyzji w sprawie przyznania pomocy społecznej w jakiejkolwiek formie postanawia przyznać od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu adwokatowi B. K. wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu obejmującej udział w postępowaniu przed sądem I instancji w kwocie 240 zł powiększonej o stawkę podatku VAT w wysokości 52,80 zł (łącznie 292,80 zł), sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w kwocie 120 zł podwyższonej o stawkę podatku VAT w wysokości 26,40 zł (łącznie 146,40 zł) oraz odmówić zwrotu wydatku w kwocie 17 zł z tytułu opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa. W. M. wniósł w niniejszej sprawie skargę na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. Z. w przedmiocie wydania decyzji w sprawie przyznania pomocy społecznej w jakiejkolwiek formie. Pismem z dnia 11 lipca 2008 r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie go z kosztów postępowania sądowego. Z kolei, w piśmie z dnia 28 września 2008 r. wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata lub radcy prawnego). Po złożeniu powyższych wniosków na urzędowym formularzu, postanowieniem z dnia 29 października 2008 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu umorzył postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt I) i przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata (pkt II). Pełnomocnikiem skarżącego Okręgowa Rada Adwokacka we Wrocławiu wyznaczyła adwokata B. K. Dnia 8 grudnia 2008 r. adwokat B. K. przedstawił Sądowi udzielone mu przez skarżącego (w dniu 24 listopada 2008 r.) pełnomocnictwo procesowe do zastępowania go w niniejszej sprawie. Wraz z pełnomocnictwem złożył dowód uiszczenia opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny umorzył postępowanie sądowoadministarcyjne w sprawie ze skargi W. M. na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D.Z. w przedmiocie wydania decyzji w sprawie przyznania pomocy społecznej w jakiejkolwiek formie, bowiem decyzja w tym zakresie została wydana, a zatem postępowanie sądowoadministracyjne stało się bezprzedmiotowe. Wyżej wskazane orzeczenie Sądu zapadło na tle następującego stanu faktycznego: - decyzją z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Ośrodka odmówił przyznania skarżącemu pomocy we wnioskowanym zakresie; - w wyniku rozpoznania odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (decyzją z dnia [...] Nr [...]) uchyliło ją w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania; - po zwrocie akt organowi I instancji, wydane zostało postanowienie z dnia 13 czerwca 2006 r. o wznowieniu przedmiotowego postępowania, a następnie decyzja z dnia [...] Nr [...] o odmowie przyznania wskazanego na wstępie świadczenia z pomocy społecznej; - wobec wniesienia przez skarżącego odwołania od decyzji Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w D.Z. z dnia [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (decyzją z dnia [...] Nr [...]), dostrzegając uchybienia procesowe uchyliło kwestionowaną decyzję w całości i umorzyło postępowanie wznowieniowe organu I instancji; - w związku z zażaleniem skarżącego na przekroczenie przez organ I instancji terminu załatwienia sprawy w przedmiocie jego wniosku z dnia 15 marca 2006 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uznało, że w istocie organ decyzyjny uchybił terminowi do załatwienia sprawy i wyznaczyło Dyrektorowi Ośrodka Pomocy Społecznej w D. Z. termin na jej załatwienie do dnia 30 kwietnia 2008 r. (postanowienie z dnia [...] Nr [...]); - pismem z dnia 28 kwietnia 2008 r. skarżący został poinformowany, że ze względu na jego niezgłoszenie się do organu I instancji celem zapoznania z dokumentacją dowodową, a także skomplikowanym i zawiłym charakterem sprawy oraz trwającym i niezakończonym postępowaniem wyjaśniającym, nie jest możliwe jej zakończenie w terminie wyznaczonym przez Kolegium. Termin został przesunięty na dzień 28 maja 2008 r.; - pismem z dnia 1 maja 2008 r. skarżący wniósł skargę na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. Z. w przedmiocie wydania decyzji w sprawie przyznania pomocy społecznej w jakiejkolwiek formie; - w dniu [...] Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w D. Z., po rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 15 marca 2006 r., decyzją Nr [...] odmówił przyznania mu świadczeń z pomocy społecznej. Wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego, w dniu 15 stycznia 2009 r., złożył w Sądzie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego postanowienia Sądu. W opinii, pełnomocnik zawarł wniosek o przyznanie wynagrodzenia za postępowanie przed sądem I instancji oraz za sporządzenie tej opinii według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, a także o zwrot kwoty 17 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Oświadczył również, że koszty udzielonej pomocy prawnej nie zostały zapłacone w całości ani w części. Postanowieniem z dnia 4 lutego 2009 r. referendarz sądowy: - zasądził od Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. Z. na rzecz adwokata ustanowionego z urzędu kwotę 240 zł powiększoną o stawkę podatku VAT w wysokości 52,80 zł, czyli łącznie 292,80 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu obejmujących udział w postępowaniu przez sądem I instancji (pkt I); - przyznał od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu adwokatowi ustanowionemu z urzędu zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu obejmujących wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w wysokości 120 zł wraz ze stawką podatku VAT w kwocie 26,40 zł, czyli ogółem 146,40 zł (pkt II); - odmówił zwrotu wydatku w kwocie 17 zł z tytułu opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa (pkt III). Od postanowienia referendarza sądowego sprzeciw złożył pełnomocnik organu administracyjnego, wnosząc o niezasądzanie od OPS w D. Z. zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz OPS w D. Z. zwrotu kosztów postępowania (zastępstwa procesowego) obejmujących udział w postępowaniu przez sądem I instancji według norm przepisanych. Pełnomocnik organu administracyjnego podniósł, że podstawą zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w postaci udziału w postępowaniu adwokata z urzędu, jak wynika z uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego, jest stwierdzenie, iż w niniejszej sprawie zachodzi przypadek, o którym mowa w przepisie art. 201 § 1 w związku z art. 54 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.),(dalej: p.p.s.a.). Jak dalej wskazał pełnomocnik, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu umarzając postępowanie nie przywołał art. 54 p.p.s.a. Z postanowienia z dnia 19 grudnia 2008 r. nie wynika, iż sytuację, w której organ wydał decyzję należy traktować jako równoznaczną z uwzględnieniem skargi w całości, a jedynie powoływał się na art. 161 p.p.s.a. wskazujący na bezprzedmiotowość dalszego postępowania. Zdaniem pełnomocnika, fakt wydania przez Dyrektora OPS w D.Z. w dniu [...] decyzji nie jest efektem "przyznania racji" skarżącemu, lecz wynikiem zwykłego toku czynności przy załatwianiu sprawy administracyjnej. Termin na załatwienie sprawy strony (skarżącego) był wyznaczony do dnia 30 kwietnia 2008 r., jednak zgodnie z przepisami kpa (art. 35 § 3 kpa w zw. z art. 36 kpa) został przedłużony do dnia 28 maja 2008 r. Do skarżącego zostało wysłane pismo z dnia 28 kwietnia 2008 r. informujące o przedłużeniu terminu o jeden miesiąc, czyli że decyzja będzie w związku z tym wydana w terminie do dnia 28 maja 2008 r. (co nastąpiło). Wniesienie skargi nie było zatem "elementem sprawczym" wydania decyzji z dnia [...]. Dodatkowo pełnomocnik podniósł, iż "obrona" organu, przeciwko któremu była wniesiona skarga na bezczynność, wyrażona w odpowiedzi na skargę, koncentrowała się na fakcie, iż w przedmiotowej sprawie nie doszło do bezczynności organu, a mianowicie, w terminach ustawowych, były wydawane kolejne decyzje, które jednak, ze względów stricte proceduralnych organ II instancji uchylał. Zatem, w opinii pełnomocnika organu administracyjnego, postanowienie referendarza sądowego zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 54 § 3 p.p.s.a. Nadto, w decyzji nie uwzględniono ani jednego zarzutu skargi, nie uznano żadnej z podstaw prawnych powołanych przez skarżącego. Warunkiem skorzystania z uprawnienia do autokontroli jest uwzględnienie skargi w całości, a więc uznanie za uzasadnione zarówno zarzutów oraz wniosków skargi, jak i wskazanej w niej podstawy prawnej. Organ działający w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. jest związany treścią żądania skargi i nie ma możliwości wybiórczego uwzględnienia niektórych jej elementów. Nie można twierdzić, iż wydając decyzję z dnia 27 maja 2008 r. organ orzekający, w całości, w ramach autokontroli uwzględnił skargę - a tylko w przypadku uwzględnienia skargi w całości zastosowanie znajduje art. 54 § 3 p.p.s.a., który jest podstawą orzeczenia o kosztach w punkcie pierwszym postanowienia referendarza sądowego. Należy przy tym mieć na uwadze, iż przepis art. 201 p.p.s.a., przyznający skarżącemu zwrot kosztów od organu, także w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a., ma charakter wyjątku od ogólnej zasady obowiązującej w zakresie zwrotu kosztów postępowania od organu na rzecz strony skarżącej, który wyraża art. 200 p.p.s.a., w stwierdzeniu, iż zwrot kosztów należy się w razie uwzględnienia skargi, tzn. gdy organ, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności staje się, w potocznym rozumieniu wyniku sprawy, podmiotem przegrywającym sprawę. Jako wyjątek przepis ten (art. 201 p.p.s.a) nie może być stosowany rozszerzająco, a więc w stanie prawnym i faktycznym, w którym organ wprawdzie wydał decyzję do dnia rozpoczęcia rozprawy, ale nie uwzględnił skargi w całości, a wydanie decyzji było wynikiem ustalonego toku postępowania i jeszcze przed wniesieniem skargi wskazano skarżącemu nowy, zgodny z prawem termin wydania decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownie rozpoznaniu przez Sąd. Według art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Z kolei, art. 200 p.p.s.a. mówi, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Art. 201 § 1 p.p.s.a. natomiast stanowi, że zwrot kosztów przysługuje skarżącemu od organu także w razie umorzenia postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3. W rozważanej sprawie skarżący z mocy ustawy korzysta ze zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych, a działający w jego imieniu pełnomocnik został wyznaczony z urzędu. Nadto, wskazać należy, że niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z uwzględnieniem przez Sąd skargi. Z kolei, umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego nie nastąpiło z przyczyny określonej w art. 54 § 3 p.p.s.a., a więc z tego powodu, że organ, którego bezczynności dotyczy skarga, do dnia rozprawy uwzględnił ją w całości. W sytuacji, z którą się tu niewątpliwie spotykamy, to Skarb Państwa - Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, ponosi ciężar finansowy wynagrodzenia z tytułu zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, należnego pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu. I tak, po myśli art. 250 p.p.s.a. wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), dalej: rozporządzenie. Zgodnie z § 19 rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 - 5 oraz 2) niezbędne, udokumentowane wydatki adwokata. Z kolei, według § 20 rozporządzenia wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia wynika, że w niniejszej sprawie stawka minimalna w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji wynosi 240 zł. Natomiast, § 2 ust. 3 rozporządzenia stanowi, że w sprawach w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, opłaty o których mowa w ust. 1, sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Stawka ta, w myśl art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.), wynosi 22%. Zatem, biorąc pod uwagę wykonane przez pełnomocnika z urzędu czynności oraz złożenie stosownego oświadczenia, należne mu wynagrodzenie za udział w postępowaniu sądowym w I instancji to kwota 240 zł podwyższona o stawkę podatku VAT, tj. 52,80 zł, co łącznie daje kwotę 292,80 zł. W kwestii wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego umarzającego postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie, zastosowanie znajduje § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia stanowiący o tym, że stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej 50 % stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli sprawy nie prowadził ten sam adwokat w drugiej instancji - 75 % tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. W rozważanej sprawie stawka minimalna to kwota 240 zł. Tak więc, wynagrodzenie adwokata za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 19 grudnia 2008 r. wynosi 120 zł (50 % x 240 zł) i stosownie do § 2 ust. 3 rozporządzenia zostało powiększone o stawkę podatku od towarów i usług w kwocie 26,40 zł (razem 146,40 zł). Odnośnie zaś wniosku o zwrot opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa procesowego wskazać należy, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz.U Nr 225, poz. 1635 ze zm.), dokumenty stwierdzające ustanowienie pełnomocnictwa w sprawach z zakresu świadczeń socjalnych oraz w sprawach załatwianych na podstawie przepisów o pomocy społecznej i przepisów o zatrudnieniu socjalnym nie podlegają opłacie skarbowej. Ponieważ niniejsza sprawa jest sprawą z zakresu pomocy społecznej, pełnomocnictwo udzielone do jej prowadzenia, nie podlega opłacie skarbowej. Tym samym, wydatku z tego tytułu nie można uznać za niezbędny i podlegający zwrotowi. Na marginesie tylko dodać należy, iż wniosek pełnomocnika organu administracyjnego o zwrot kosztów postępowania (zastępstwa procesowego) obejmujących udział w postępowaniu przed sądem I instancji, nie znajduje żadnego uzasadnienia, gdyż przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują sytuacji, w której w postępowaniu przed sądem I instancji organowi administracji, przysługiwałby zwrot poniesionych kosztów od skarżącego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie wskazanych wcześniej przepisów prawa, należało orzec jak w sentencji postanowienia.