IV SAB/Wr 33/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Henryk Ożóg po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprzeciwu J. K. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt IV SAB/Wr 33/16 odmawiającego J.K. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J.K. na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego we W. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: zaskarżone postanowienie referendarza sądowego utrzymać w mocy. Postanowieniem referendarza sadowego z dnia 21 października 2016 r. odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W postanowieniu tym wskazano, że wcześniejszym postanowieniem Sądu z dnia 3 czerwca 2016 r. utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 kwietnia 2016 r. odmawiające przyznania skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego został złożony po wydaniu przez Sąd dnia 23 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wyroku oddalającego skargę w całości. W uzasadnieniu tego wniosku skarżący podał, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Podał, że w chwili obecnej nie posiada oszczędności w walucie polskiej i oszczędności dewizowych oraz obligacji i akcji. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z żoną. Dodał, że posiada niedokończony pawilon o powierzchni 88,80 m2. Do wniosku dołączył wyciąg z rachunku bankowego opatrzony datą 28 czerwca 2016 r. na którym znajduje się jedna operacja z dnia 31 maja 2016 r. obejmująca prowizję za prowadzenie tego konta -5,99 zł. Z wyciągu tego wynika nadto, że suma obrotów strony WN wynosi -5,99 zł, a suma obrotów strony MA wynosi 0,00 zł, a saldo końcowe wynosi około 35,54 zł. Pismem referendarza sądowego z dnia 20 września 2016 r. wezwano skarżącego do nadesłania dokumentów źródłowych i udzielenia wyjaśnień tj.: dowodów potwierdzających wysokość jego dochodów oraz żony (np. ostatni odcinek emerytury lub renty, zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie trzy miesiące, decyzja urzędu pracy lub opieki społecznej przyznająca świadczenia), wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych oraz kart kredytowych małżonków za ostatnie trzy miesiące, zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego, że skarżący i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym są zarejestrowane jako osoby bezrobotne z prawem do zasiłku lub bez tego prawa, dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2015 r. każdego z małżonków, dokumentów potwierdzających ewentualne zadłużenie i zajęcie komornicze, ostatniej decyzji w sprawie podatku rolnego i podatku od nieruchomości, informacji o posiadanych środkach transportu (należało podać markę, rocznik i wartość), wyjaśnienia co stanowi źródło utrzymania skarżącego i jego żony. W odpowiedzi na to pismo skarżący w piśmie z dnia 12 października 2016 r. podał, że obecna żona nie wyraża zgody na podanie jej dochodów z tytułu świadczenia emerytalnego i majątku osobistego oraz innych danych, gdyż stanowi to jej majątek odrębny z pierwszego małżeństwa (art. 33 pkt 1 i 5 kro) i w tym zakresie nie może jej zmusić do ujawnienia tych danych (por. art. 6 ustawy o ochronie danych osobowych). Wskazał również, że była żona nie wyraża zgody na podanie danych w zakresie współwłasności i toczącego się postępowania działowego (por. art. 6 ustawy o ochronie danych osobowych). Nadesłał wydruk z rachunku bankowego z dnia 19 września 2016 r. za okres od 1 czerwca do 19 września 2016 r. na którym znajdują się trzy operacje obejmujące trzy prowizje za prowadzenie konta w kwotach -5,99 zł. W ocenie referendarza sądowego, wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Referendarz wskazał bowiem, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Referendarz sadowy odmówił przyznania prawa pomocy, ponieważ skarżący nie wykazał jaka jest jego rzeczywista sytuacja finansowa, gdyż nie wyjaśnił co stanowi źródło utrzymania jego i żony ani też nie nadesłał żadnego dokumentu potwierdzające te dane. W postanowieniu tym podkreślono, że brak zgody żony na ujawnienie wysokości jej dochodu z tytułu świadczenia emerytalnego oraz wysokości jej majątku odrębnego z poprzedniego małżeństwa nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznanie skarżącemu prawa pomocy zwłaszcza w sytuacji, gdy małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo i razem zamieszkują. Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadniał również fakt, że skarżący nie sprecyzował wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem małżonków i nie udzielił informacji o posiadanych środkach transportu, nie nadesłał ostatniej decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości ani zeznań podatkowych małżonków ani też nie wyjaśnił czy posiada lokaty i karty bankowe. Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 14 listopada 2016 r. Natomiast w dniu 21 listopada 2016 r. skarżący nadał w urzędzie pocztowym sporządzony, pismem opatrzonym tą samą datą, sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego, w którym wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie żądanym we wniosku. Zarzucił w nim naruszenie art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 Prawa o postepowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego zastosowanie w niniejszej sprawie i w konsekwencji odmowę przyznania prawa pomocy. Podał, że we wniosku o prawo pomocy wskazał, że nie posiada oszczędności złotówkowych i dewizowych, akcji i obligacji na opłacenie skargi kasacyjnej i ustanowienie pełnomocnika z wyboru, co potwierdza wyciąg z konta bankowego dołączony do sprzeciwu. W zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu podniósł. ponadto, że nie może sporządzić osobiście skargi kasacyjnej od niesprawiedliwego wyroku, a to narusza zasadę określoną w art. 176 ust. 1 Konstytucji. Skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. Z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego skarżącego za okres od 30 września do 14 listopada 2016 r. wynika, że zawiera on dwie operacje obejmujące dwie prowizje za prowadzenie konta w kwotach -5,99 zł. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega sprzeciw skarżącego od powyższego postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 października 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718; dalej: p.p.s.a.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Na mocy art. 260 § 2 p.p.s.a, w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do przepisu z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Według sądu, wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny jest więc to, czy referendarz sądowy trafnie uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W świetle przywołanych przepisów prawa trzeba jeszcze zauważyć, że celem ustanowienia instytucji prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Jak podkreśla się w orzecznictwie, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru uznaniowego, ustawodawca zawarł bowiem w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanki, których wykazanie przez stronę wnioskującą obliguje sąd do przyznania tego prawa w całości bądź w części. Odmowa przyznania prawa pomocy nie jest zaś odebraniem skarżącemu prawa do sądu, w sytuacji, gdy skarżący nie wykazuje, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Oceniając dane przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd doszedł do przekonania, że zasadnie referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W myśl bowiem art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. A na mocy art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przedstawione przez skarżącego we wniosku informacje nie były wiarygodne. Skarżący nie wskazał bowiem żadnych dochodów ani swoich, ani małżonki. W świetle powyższego wyciągi z rachunku bankowego należącego wyłącznie do skarżącego nie były dowodem na to, że skarżący nie dysponuje środkami finansowymi na pokrycie kosztów postępowania. Tym samym z wyciągów tych, jak i z wyciągu dołączonego do sprzeciwu, nie wynika, wbrew twierdzeniu zawartemu w sprzeciwie, że nie posiada on oszczędności, akcji i obligacji, które mógłby przeznaczyć na opłacenie skargi kasacyjnej. Ponadto również w samym sprzeciwie nie podano, z jakich źródeł i w jakiej wysokości skarżący i jego żona otrzymują dochody ani też, jakie ponoszą koszty utrzymania. Słuszne jest stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że brak zgody żony na ujawnienie wysokości jej dochodu z tytułu świadczenia emerytalnego oraz wysokości jej majątku odrębnego nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznanie skarżącemu prawa pomocy zwłaszcza w sytuacji, gdy małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo i razem zamieszkują. Lakoniczność wniosków i pism skarżącego dotyczących prawa pomocy uniemożliwiało dokonanie obiektywnej oceny jego sytuacji majątkowej i uzasadniało odmowę przyznania prawa pomocy. Przyznania tego prawa nie uzasadnia także argument skarżącego, że nie może on osobiście sporządzić skargi kasacyjnej od niesprawiedliwego wyroku wydanego w dniu 23 sierpnia 2016 r. w niniejszej sprawie. Skoro zatem to na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania, że nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania, a skarżący tego nie wykazał, to należało odmówić mu przyznania prawa pomocy. W świetle powyższego Sąd uznał więc, że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego było prawidłowe. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. Niniejsze postanowienie jest ostateczne i nie podlega zaskarżeniu.