IV SAB/Wr 77/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Związku Zawodowego A od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 lipca 2018 r., sygn. akt IV SAB/Wr 77/18 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Związku Zawodowego A na bezczynność Prezydenta W. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskiem zawartym w skardze z dnia 27 marca 2018 r., następnie podtrzymanym w formularzu z dnia 20 maja 2018 r. oraz w piśmie z dnia 27 czerwca 2018 r., Związek Zawodowy A (dalej: strona, skarżący lub wnioskodawca) zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu strona skarżąca podała, że w opracowanym planie finansowym na 2018 r. nie dysponuje wystarczającymi środkami na pokrycie wymaganych kosztów sądowych, których nie mogła przewidzieć, gdyż nie spodziewała się bezczynności organu w zakresie udostępnienia informacji publicznej. Wnioskodawca podkreślił, że składka członkowska została ustalona na poziomie 1 zł, a jej wysokość nie może zostać zmieniona przez Zarząd Związku. Ponadto do skarżącego zostały w ostatnim czasie skierowane wezwania do zapłaty łącznej kwoty 2.772,00 zł z tytułu korzystania z lokalu przeznaczonego na działalność związkową, który uprzednio został przekazany przez Urząd B do nieodpłatnego korzystania. Aktualnie – w ocenie skarżącego – organ dąży do skierowania sprawy na drogę sądową oraz do zajęcia rachunku bankowego przez komornika. Z danych zawartych we wniosku oraz z wyjaśnień skarżącego udzielonych na żądanie referendarza sądowego wynika, że na rachunku bankowym strona dysponuje kwotą 2211,36 złotych. Oprócz tych środków finansowych wnioskodawca nie posiada żadnego innego majątku, nie prowadzi działalności gospodarczej, ani nie podejmuje innego rodzaju aktywności obliczonej na uzyskiwanie korzyści finansowych. Nie uiścił on również kwoty 2.772,00 zł z tytułu użytkowania lokalu związkowego. Zgodnie zaś z uchwałą nr [...] Walnego Zebrania Członków Związku z dnia 27 marca 2018 r. budżet wnioskodawcy na 2018 r. wynosi 2.400,00 zł. Postanowieniem z dnia 10 lipca 2018 r., sygn. akt IV SAB/Wr 77/18 referendarz sądowy tutejszego Sądu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W zasadniczych motywach swojego rozstrzygnięcia referendarz sądowy podał, że skarżący nie wykazał w sposób wyczerpujący, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie kosztów sądowych. Prowadząc bowiem działalność związkową strona winna się liczyć z ewentualnymi kosztami wszczynanych przez nią postępowań sądowych i uprzednio zgromadzić na ten cel odpowiednie środki pochodzące m.in. ze skutecznej egzekucji składek członkowskich, czy też zmiany ich wysokości. Zaniechanie należytej staranności w tym zakresie nie może stanowić zaś samoistnej podstawy do zwolnienia wnioskodawcy z kosztów sądowych, zwłaszcza że ich wysokość w niniejszej sprawie nie jest znaczna i aktualnie ogranicza się wyłącznie do wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Referendarz sądowy dokonał również analizy wydatków skarżącego i zauważył, że w planie finansowym na 2017 r. zostały zabezpieczone środki na pokrycie opłat związanych z użytkowaniem lokalu biurowego w kwocie 400 zł, które ostatecznie nie zostały uregulowane. Roszczenia Urzędu B z tego tytułu mają zaś charakter cywilnoprawny i nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się koszty sądowe. W związku z tym strona powinna dysponować wystarczającymi funduszami na uiszczenie wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Mając zatem na względzie przedstawione możliwości finansowania celów statutowych referendarz sądowy stwierdził, że przyznanie skarżącemu prawa pomocy będzie skutkowało nieuzasadnionym przerzuceniem kosztów jego funkcjonowania na Skarb Państwa. W takiej sytuacji żądanie wnioskodawcy nie zasługiwało na uwzględnienie. Pismem z dnia 3 sierpnia 2018 r. skarżący – z zachowaniem ustawowego terminu – złożył sprzeciw od opisanego powyżej postanowienia referendarza sądowego podnosząc, że nie dysponuje żadnym majątkiem, ani środkami finansowymi pozwalającymi na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Dodatkowo zauważył, że Urząd B skierował do niego bezpodstawne wezwania do zapłaty z tytułu użytkowania lokalu związkowego na łączną kwotę prawie 3.000 zł, zaś nakazem zapłaty z dnia 10 maja 2018 r., sygn. akt [...] strona została już zobowiązana do uiszczenia z tego tytułu na rzecz Gminy C ok. 2.400 złotych. Skarżący, opracowując plan finansowy, nie miał żadnych podstaw do przypuszczenia, że organ nie będzie chciał udzielić informacji publicznej oraz że przestanie respektować umowę na bezpłatne użytkowanie lokalu związkowego, a koszty zużycia prądu określi na kwotę 420 zł miesięcznie. W związku z tym wysokość składki członkowskiej została ustalona na poziomie wystarczającym do pokrycia spodziewanych kosztów działalności organizacji związkowej. W ocenie strony, referendarz sądowy nie wziął pod uwagę wysokości roszczeń Gminy C, w szczególności tych zasądzonych już nakazem zapłaty, które przekraczają wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Nie uwzględnił on również, że wysokość składki członkowskiej ustala Walne Zgromadzenie Członków, a nie Zarząd Związku oraz że strona zobowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych także w innych sprawach toczących się przed tutejszym Sądem. Odnosząc się do kwestii nieprzedstawienia niektórych wymaganych przez referendarza sądowego dokumentów źródłowych skarżący podkreślił, że termin na ich przesłanie był bardzo krótki i obejmowały one dane osobowe członków organizacji związkowej, których ujawnienie mogłoby wiązać się z negatywnymi konsekwencjami ze strony przełożonych. Dodał również, że Zarząd nie może dowolnie dysponować budżetem organizacji i zobowiązany jest on do wydatkowania środków zgodnie z ich przeznaczeniem określonym w planie finansowym. W takiej sytuacji strona stwierdziła, że spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i wniosła o uchylenie postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia lub utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Stosownie do treści art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 245 § 1 – 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma żadnym środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje wówczas, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Z powyższego przepisu wynika, że ciężar wykazania trudnej sytuacji finansowej spoczywa na podmiocie domagającym się przyznania prawa pomocy. Co więcej, osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaprezentowana przez stronę skarżącą argumentacja wraz ze stosowną dokumentacją przedstawioną na jej poparcie uzasadniały zmianę wydanego postanowienia referendarskiego. Trzeba bowiem zauważyć, że choć skarżący dysponuje na rachunku bankowym kwotą 2211,36 zł, co do zasady wystarczającą na uiszczenie wpisu sądowego w niniejszej sprawie, niemniej jednak analiza jego sytuacji materialnej wskazuje, że nie ma on dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wskazuje na to przede wszystkim dołączony do sprzeciwu nakaz zapłaty z dnia 10 maja 2018 r., wydany przez referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym [...], zgodnie z którym strona skarżąca została zobowiązana do zapłaty na rzecz Gminy C kwoty 1.816,34 zł wraz z odsetkami i kosztami procesu w wysokości 622,75 zł. Łączna wysokość wskazanej wierzytelności wynosi więc blisko 2.400 zł, a więc tym samym przekracza saldo środków zgromadzonych na rachunku bankowym. W związku zaś z tym, że skarżący nie dysponuje innym majątkiem pozwalającym na uiszczenie wymaganych kosztów sądowych w niniejszej sprawie, zaskarżone w drodze sprzeciwu orzeczenie referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 10 lipca 2018 r., sygn. akt IV SAB/Wr 77/18 należało zmienić poprzez przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec tego Sąd – działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.