IV SAB/Wr 95/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia "[...]" z siedzibą w D. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 listopada 2011 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" na bezczynność Burmistrza D. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżące stowarzyszenie na urzędowym formularzu wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu stowarzyszenie wskazało, że opiera się ono na społecznej i nieodpłatnej pracy jego członków. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do m. in. złożenia dokumentów źródłowych i wyjaśnień stowarzyszenie wskazało, że nie posiada rachunków bankowych, ponieważ urząd skarbowy nie nadał mu numeru NIP. Nie składało sprawozdania rocznego, ponieważ działalność faktycznie rozpoczęło w styczniu 2011 r. Nie prowadzi działalności gospodarczej i nie składa deklaracji podatkowych. Liczy ono 18 członków, ale ze względu na panującą biedę i strukturalne bezrobocie w województwie składki członkowskie nie są opłacane. W chwili obecnej stowarzyszenie nie posiada żadnych funduszy. Nie otrzymało żadnej dotacji z budżetu państwa ani dofinansowania z innych źródeł. Nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomego. Stowarzyszenie nie zatrudnia i nie zatrudniało nigdy żadnych pracowników. Ponadto na urzędowym formularzu oświadczyło, że nie posiada majątku ani dochodów, kapitału zakładowego, środków finansowych, środków trwałych, nie wykazało zysku ani straty za ostatni rok obrotowy. Postanowieniem z dnia 23 listopada 2011 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym odmówiła skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 6 grudnia 2011 r. strona skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu podniosła, że Sąd nie ma uprawnień do badania, czy i w jakiej wysokości opłacane są składki członkowskie, czy istnieją inne potencjalne źródła finansowania procesu. Zdaniem skarżącego, zgodnie z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.), strona skarżąca bezspornie wykazała, iż nie ma dostatecznych, a tak naprawdę żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania, tym samym spełniona została przesłanka dostateczna i wystarczająca zwolnienia z kosztów. Skarżący zwrócił uwagę, iż uznanie za prawidłowe stanowiska prezentowanego w zaskarżonych postanowieniach, byłoby niezgodne z utrwaloną liną orzecznictwa ETPCz w związku z art. 6 ust. 1 Konwencji. Skarżący wskazał, że w orzeczeniach, które przytoczył, Trybunał nie podzielił zdania sądów krajów, iż strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek gromadzenia środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnymi postępowaniami sadowymi; ponadto skarżący nie zgodził się z metodologią oceny możliwości zarobkowych strony zastosowaną przez sądy krajowe, która opierała się na hipotetycznej ocenie zdolności do zarobkowania bez oparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym - wyrok z dnia 20 stycznia 2010 roku, skarga nr 32971/03. Tym samym hipotetyczna ocena możliwości pozyskania środków na prowadzenie procesu przez Stowarzyszenie, jest sprzeczna nie tylko z art. 246 p.p.s.a. ale przede wszystkim z art. 6 Konwencji. Odnosząc się do uchwały budżetowej o jakiej mowa w §19 Statutu Stowarzyszenia "[...]", skarżący stwierdził, że uchwała takowa nie została przesłana ponieważ nie została podjęta ze względu na brak jakichkolwiek środków finansowych, którymi dysponuje stowarzyszenie. Tym samym brak środków, determinuje działanie walnego zgromadzenia. Należy zauważyć, iż podjęcie uchwały budżetowej jak i uchwały o wysokości składek członkowskich jest jedynie prawem, a nie obowiązkiem walnego zgromadzenia. Szczególnie, iż członkowie stowarzyszenia to osoby biedne, dla których opłacenie najmniejszych nawet składek wiąże się z uszczerbek dla podstawowego budżetu domowego. Nie może to jednak oznaczać społecznego wykluczenia, do czego w efekcie zmierza uzasadnienie zaskarżonego postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. wniesienie w terminie sprzeciwu od wyżej wymienionego postanowienia spowodowało, iż utraciło ono moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a., właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, prawo to może obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Rozpatrując przedmiotową sprawę po złożonym przez skarżące Stowarzyszenie sprzeciwie Sąd miał na względzie przepis art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika natomiast, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych (art. 199 i art. 214 p.p.s.a.). Do tych kosztów zalicza się opłaty sądowe stanowiące dochód budżetu państwa i zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 p.p.s.a.). Ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki. Zdaniem Sądu należy podnieść, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 61/04 i GZ 64/04, niepubl.). NSA podkreślił, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Pogląd ten należy również odnieść do wszystkich innych podmiotów, które prowadząc działalność publiczną, są stronami postępowań sądowych, w których ponoszenie kosztów jest typową konsekwencją ich prowadzenia. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Stowarzyszenie "[...]" jak wynika z akt sprawy jest zarejestrowanym stowarzyszeniem statutowym. Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (tekst jednolity: Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Zdaniem Sądu stwierdzenie, że skarżące Stowarzyszenie "[...]" nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania jest niewystarczające. Trzeba wziąć pod uwagę przede wszystkim to, iż Stowarzyszenie posiada 18 członków, którzy zgodnie z § 11 ust. 4 statutu Stowarzyszenia "[...]" - mają obowiązek regularnego opłacania składek. Dlatego też samo stwierdzenie, iż są to osoby biedne, dla których opłacenie nawet najmniejszych składek wiąże się z uszczerbkiem dla podstawowego budżetu domowego, w sytuacji gdy Sąd nie ma możliwości badania w niniejszym postępowaniu ich indywidualnej sytuacji finansowej i rodzinnej, jest niewystarczające dla wykazania, że skarżące Stowarzyszenie istotnie nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Ponadto Stowarzyszenie nie odniosło się w pełni do pisma Sądu z dnia 27 października 2011 r. i nie wskazało wysokości ustalonej składki. W związku z powyższym skarżące Stowarzyszenie, chcąc realizować swą regulaminową działalność, powinno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Sąd podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażony w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2006 r. (sygn. akt II OZ 1433/06), iż "przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku". W powyższym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał ponadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo. Na marginesie należy jeszcze podkreślić, że tutejszy Sąd w innych sprawach w których stowarzyszenie [...] jest skarżącym (sygn.. akt III SAB/Wr 19/11, IV SAB/Wr 107/11 oraz IV SAB/Wr 102/11) i wniosło o przyznanie prawa pomocy, zajęło takie same stanowisko odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów. Mając powyższe na względzie uznać należy, że stowarzyszenie nie wykazało, iż została spełniona przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a, pozwalająca na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Z tych względów, działając na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji