IV SAB/Wr 97/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Julia Szczygielska po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia Mieszkańców "[...]" z/s w P. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 września 2016 r., sygn. akt IV SAB/Wr 97/16 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Mieszkańców "[...]" z/s w P. na bezczynność Burmistrza Miasta i Gminy B. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Pismem z dnia 22 lipca 2016 r., uzupełnionym następnie w dniu 12 sierpnia 2016 r., Stowarzyszenie Mieszkańców "[...]" z/s w P. (zwane dalej wnioskodawcą, stroną lub skarżącym) wystąpiło o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z opłaty kancelaryjnej od wniosku o uzasadnienie wydanego w niniejszej sprawie wyroku z dnia 13 lipca 2016 r., a także z kosztów skargi kasacyjnej oraz o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (radcy prawnego) do sporządzenia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu strona podała, że chcąc poznać merytoryczne motywy zapadłego wyroku jest zmuszona dokonać opłaty kancelaryjnej, na którą jej nie stać, albowiem utrzymuje się ze składek członkowskich, nie prowadzi żadnej działalności zarobkowej i nie otrzymuje dotacji. Składki członkowskie w całości przeznaczone są na sprawy sądowe toczące się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu, a strona nie ma możliwości dalszego zabezpieczenia środków na uzyskanie uzasadnienia wyroku, który zapadł na posiedzeniu niejawnym. Stowarzyszenie opiera się na społecznej pracy swoich członków i nie jest reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika. Nie posiada ono także majątku, a dotychczas zebrane składki członkowskie przeznaczone zostały na bieżącą działalność (rachunki telefoniczne, korespondencja, materiały biurowe i przejazdy). Wystąpienia o pomoc finansową skierowane do innych podmiotów okazały się bezskuteczne. W związku z wymogami formalnymi związanymi ze złożeniem skargi kasacyjnej strony nie stać na ponoszenie kosztów sądowych i zatrudnienie radcy prawnego. Zgodnie z informacjami zamieszczonymi we wniosku, saldo na rachunku bankowym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło 2,72 złotych. Ponadto strona zaciągnęła kredyt na karcie kredytowej w wysokości 1.726,55 złotych. Na wezwanie referendarza sądowego – pismem z dnia 12 sierpnia 2016 r. – strona uzupełniła akta sprawy o wyciąg z rachunku bankowego za okres od 17 maja do 15 sierpnia 2016 r. oraz zestawienie operacji dla karty kredytowej za okres od 16 czerwca do 15 sierpnia 2016 r. Ponadto oświadczyła, że nie składała deklaracji podatkowych za ostatnie trzy miesiące, nie zatrudnia pracowników, nie dysponuje majątkiem ruchomym, nie otrzymała jakichkolwiek dotacji, a wysokość aktualnej składki członkowskiej wynosi 5 złotych. Dodała również, że raport kasowy zostanie złożony po jego wykonaniu, a lista członków Stowarzyszenia i bilans za 2015 r. znajdują się w aktach sprawy o sygnaturze IV SAB/Wr 96/16. Postanowieniem z dnia 14 września 2016 r., sygn. akt IV SAB/Wr 97/16 referendarz sądowy tutejszego Sądu odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W zasadniczych motywach swojego rozstrzygnięcia referendarz sądowy – odwołując się do zapisów statutu – wskazał, że skoro jednym z celów Stowarzyszenia jest występowanie do sądów we wszystkich sprawach związanych z jego działalnością, to nie można uznać funkcjonowania wyłącznie w oparciu o składki członkowskie za okoliczność uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Prowadząc bowiem działalność społeczną strona winna się liczyć z ewentualnymi kosztami wszczynanych przez nią postępowań sądowych i uprzednio zgromadzić na ten cel odpowiednie środki pochodzące m.in. ze skutecznej egzekucji składek członkowskich, czy też zmiany ich wysokości. Żądając zatem wsparcia skarżąca winna była wykazać, że nie ma możliwości pozyskania odpowiednich środków we własnym zakresie, czego jednak nie uczyniła. Wobec tego należało uznać, że strona nie zabezpieczyła odpowiednich funduszy na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Nie przeczy temu przedłożony wyciąg z karty kredytowej. Nie zostały ponadto przedłożone dokumenty potwierdzające aktualny raport kasowy. Zwrócono także uwagę, że skarżący ma możliwość pozyskania dodatkowych środków finansowych w postaci darowizn, spadków, zapisów, dochodów z nieruchomości i ruchomości, ofiarności publicznej oraz z własnej działalności. Okolicznością przemawiającą za uwzględnieniem wniosku skarżącego nie mogło być także wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, czy społeczna i nieodpłatna praca członków Stowarzyszenia. W takiej sytuacji – zdaniem referendarza sądowego – żądanie wnioskodawcy nie zasługiwało na uwzględnienie. Pismem z dnia 7 października 2016 r. skarżący – z zachowaniem ustawowego terminu – złożył sprzeciw od opisanego powyżej postanowienia referendarza sądowego podnosząc, że wobec wydania wyroku w trybie uproszczonym nie zna motywów jakimi kierował się Sąd, a jedyną możliwości ich poznania jest złożenie wniosku o uzasadnienie orzeczenia, którego prawidłowość w kontekście podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej winien następnie ocenić profesjonalny pełnomocnik. Skarżone postanowienie pozbawia stronę prawa do sądu i zwiększa już istniejące zadłużenie, gdyż jak wynika z dokumentacji księgowej Stowarzyszenie nie dysponuje żadnym majątkiem, ani środkami finansowymi na rachunku bankowym. Podejmowane zaś próby zdobycia dodatkowych środków okazały się na razie bezskuteczne. Wszystkie zebrane dotychczas składki członkowskie zostały przeznaczone na koszty sądowe w innych toczących się postępowaniach sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia lub utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Stosownie do treści art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, następuje wówczas, gdy wykaże, że nie ma żadnym środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego przepisu wynika, że ciężar wykazania trudnej sytuacji finansowej spoczywa na podmiocie domagającym się przyznania prawa pomocy. Co więcej, osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaprezentowana przez stronę skarżącą argumentacja wraz ze stosowną dokumentacją przedstawioną na jej poparcie nie uzasadniały przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie. W pierwszej kolejności trzeba zauważyć, że przeprowadzona przez referendarza sądowego analiza sytuacji majątkowej strony wykazała, że nie dysponuje ona jakimkolwiek majątkiem, a koszty działalności pokrywa wyłącznie ze składek członkowskich oraz z zaciągniętego kredytu w ramach karty kredytowej w wysokości 1726,55 złotych. Okoliczności tej strona jednakże nie poparła pełnymi danymi, przedkładając jedynie szczątkową dokumentację w postaci wyciągu z rachunku bankowego, a także wyciągu z karty kredytowej i zestawienia dokonanych nią operacji. Z ich analizy wynika zaś, że rachunek bankowy był zasilany okresowymi przelewami D. M. w kwotach 100, 200 złotych. On również figurował jako użytkownik karty o numerze 4165, której suma obciążeń na dzień 15 sierpnia 2016 r. wyniosła – (minus) 731,00 złotych. W takiej sytuacji zasadnicza dla strony okoliczność przemawiająca za przyznaniem – w jej ocenie – prawa pomocy pozostała bez potwierdzenia. Nie wykazano również aktualnej liczby członków Stowarzyszenia, a także nie przedłożono raportów kasowych oraz bilansu za 2015 r. Powołane przez stronę dokumenty, wbrew zapewnieniom, nie zostały przez nią dołączone do akt sprawy o sygnaturze IV SAB/Wr 96/16. Nie można więc było określić w jaki sposób Stowarzyszenie pozyskiwało i wydatkowało środki pochodzące ze składek członkowskich. Było to o tyle istotne, że na rachunek bankowy składki wpłaciły jedynie dwie osoby: D. M. i M.C. – M. Poza tym trzeba zauważyć, że wysokość składki członkowskiej kształtująca się na poziomie 5 złotych nie została zwiększona, nawet mimo znacznego wysiłku finansowego związanego z toczącymi się postępowaniami sądowymi. W takiej sytuacji brak było możliwości dokonania obiektywnej oceny spełnienia przez stronę przesłanki, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Na podkreślenie zasługuje również zaprezentowane w zakwestionowanym postanowieniu stanowisko, że wynikająca za statutu działalność Stowarzyszenia, obejmująca m.in. prowadzenie sporów sądowych, winna wiązać się również z uprzednim zgromadzeniem odpowiednich środków finansowych, choćby poprzez zmianę wysokości składki członkowskiej, czy też pozyskanie innych źródeł finansowania jak choćby darowizna, dochody z ofiarności publicznej i własnej działalności (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 22/09 oraz postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 września 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1274/15 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Istniejące obowiązki fiskalne byłyby wówczas naturalną konsekwencją wynikającą z decyzji uprawnionych organów Stowarzyszenia o skierowaniu danej sprawy na drogę sądową. W przeciwnym bowiem razie koszty bieżącej działalności organizacji pozarządowej zostałyby przerzucone na Skarb Państwa bez istnienia ku temu uzasadnionych przesłanek. Na uwzględnienie nie zasługiwała również eksponowana przez stronę okoliczność wydania wyroku oddalającego skargę w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Konieczność wystąpienia z wnioskiem o uzasadnienie w takiej sytuacji jest bowiem niezależna od tego czy sprawa była rozpoznana na rozprawie, czy też na posiedzeniu niejawnym. Tryb rozpatrzenia skargi nie wpływa również w żaden sposób na możliwość zaskarżenia wydanego orzeczenia w drodze skargi kasacyjnej. Mając zatem na uwadze powyższe okoliczności należało stwierdzić, że zakwestionowane w drodze sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego okazało się prawidłowe. Wobec tego Sąd – działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. – postanowił utrzymać je w mocy.