IV SO/Wr 4/17

Ewa Orłowska referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu: po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku D. P. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego przed wszczęciem postępowania sądowego w przedmiocie bezczynności Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w sprawie rozliczenia wpłat z tytułu zaliczki alimentacyjnej postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego; II. umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Na urzędowym formularzu z dnia 3 lutego 2017 r. skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego (rubryka nr 4). Wraz z tym wnioskiem złożyła pismo z dnia 3 lutego 2017 r. adresowane do Sądu, które zostało zakwalifikowane przez Sąd jako skarga wniesiona bezpośrednio do Sądu i następnie zarządzeniem z dniu 6 lutego 2017 r. nr IV KO 7/17 zostało przesłane do organu. W uzasadnieniu powyższego wniosku skarżąca podała, że mieszka w [...], gdzie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z córką w wieku [...] lat. W rubryce dochody podała, że utrzymuje się z renty w wysokości [...-...] zł i dodatkowo otrzymuje zasiłek na dziecko w kwocie około [...] zł i alimenty na dziecko w wysokości około [...] zł oraz zasiłek na transport do szkoły około [..] zł. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki podała natomiast, że wydatki te obejmują ½ opłaty za podatek i śmieci w kwocie 250 zł miesięcznie, ½ opłaty za gaz, czyli 240 zł, ½ za prąd 70 zł, ½ za wodę 60 zł, telefon i Internet (ze względu na łączność z leżącym obłożnie chorym ojcem i Internet w związku z nauką dziecka) 500 zł, ½ ubezpieczenia w kwocie 250 zł. Wskazała także, że jest poważnie chora. Wiele razy była pozbawiona wraz z niepełnosprawna córką środków do życia. Dłużnik alimentacyjny wobec dziecka praktycznie od 2001 r. nie płaci alimentów na rzecz dziecka. Ostatnie wpłaty od tego dłużnika to rok 2007 i 2008, które później ustały. W 2014 r. zorientowała się, że jednak otrzymała jakieś wpływy i przyjęła, że jest to spłata zaległych alimentów przez dłużnika alimentacyjnego. W 2014 r. zlikwidowała konto na które były wpłacane kwoty około [...] funtów miesięcznie, czyli kwota [...-...] zł. Podała także, że posiada oszczędności w wysokości około [...] zł i ½ domu, czyli około 30 m2 (całkowita powierzchnia wynosi 60m2). Córka posiada oszczędności w kwocie około [...] zł. Podała, że jest chora na [...] dając, że "jest to wyrok 5/7 lat". Od grudnia wprowadzono nowy lek, którego koszt leczenia wynosi [...] zł i w związku z tym nie posiada środków finansowych na kupno tego nowego leku. We wspomnianym piśmie z dnia 3 lutego 2016 r. dotyczącym wpłat na kont MOPS środków pieniężnych z tytułu zwrotu alimentów wpłaconych przez dłużnika, podała, że jest chora, opiekuje się niepełnosprawną córką i niepełnosprawną matką lat [...]. Nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Pismo to zostało przesłane przez Sąd do organu - MOPS. Ponadto do wniosku o prawo pomocy skarżąca dołączyła m in.: informację (wydruk z poczty elektronicznej) skierowaną do MOPS dotyczącą zwróconych przez nią kwot, decyzje ZUS z której wynika, że renta wynosi [..] zł, orzeczenie o niepełnosprawności córki, pismo NFZ informujące skarżącą, że wspomniany lek nie jest lekiem refundowanym ze środków publicznych, dokumenty sporządzone w języku angielskim dotyczące operacji i leczenia. Następnie pismem referendarza sądowego z dnia 10 lutego 2017 r. wezwano skarżącą na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego: - do nadesłania kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj.: dowodów potwierdzających aktualną wysokość świadczenia rodzinnego i alimentów na dziecko (tzn. ostatnia decyzja organu pomocy społecznej przyznająca świadczenie rodzinne i wyciąg z konta bankowego za ostatnie trzy miesiące potwierdzający wysokość alimentów i świadczeń rodzinnych lub ostatnie trzy przekazy pocztowe), dowody potwierdzające wysokość świadczenia określonego jako pieniądze na transport do szkoły w wysokości [..] zł, wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące, pisemne wyjaśnienia, czy skarżąca ma dodatkowe źródło utrzymania zagranicą i w jakiej wysokości otrzymuje dochód netto miesięcznie z tego tytułu oraz wyjaśnienia czy otrzymuje pomoc socjalną w [...] i jakiej wysokości miesięcznie pomoc ta została jej przyznana (należało nadesłać dokumenty potwierdzające te dane w okresie ostatnich trzech miesięcy), dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2015 r., wyjaśnienia, czy otrzymuje świadczenie wychowawcze na dziecko tzw. 500+. (należało nadesłać także decyzję przyznającą lub odmawiającą przyznania tego świadczenia), wyjaśnienia, co stanowi stan majątkowy córki w wysokości [...] zł. W piśmie tym wyjaśniono skarżącej, że dokument sporządzony w języku obcym powinien zostać przetłumaczony na język polski, który zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (tj. Dz. U. z 2011 r, nr 43 poz. 224 ze zm.) jest językiem urzędowym. W odpowiedzi na powyższe pismo referendarza skarżącą, pismem z dnia 1 marca 2017 r., wyjaśniła, że od ponad roku nie otrzymuje z polskich instytucji pieniędzy na dziecko. Otrzymuje jedynie rentę z ZUS. W [..] otrzymuje zasiłek na dziecko w wysokości około [...] funty oraz zasiłek na utrzymanie dziecka w kwocie około [...] funtów. Alimenty zasądzone przez sąd [..] w wysokości około [...] funtów otrzymuje lub nie otrzymuje. Poinformowała, że wydatki miesięczne już przesłała, a ponadto dodała, że wynoszą one gaz 90, podatek 100, prąd 40-50, woda 21, a wyżywienie 200 (funtów). Wskazała, że nie posiada dokumentów więc nie jest w stanie ich dokładnie określić, a ze względu na chorobę ma problem z pamięcią. Nie otrzymuje 500+ na dziecko i nie otrzymuje żadnego świadczenia z tytułu niepełnosprawności dziecka. Kwota około [..] zł podana we wniosku o prawo pomocy obejmuje córki pieniądze córki, które córka zgromadziła oszczędzając szkole. Pismem z dnia 3 marca 2017 r., które wpłynęło do Sądu 23 marca 2017 r. organ udzielił odpowiedzi na pismo skarżącej z dnia 2 lutego 2017 r. przesłane organowi przez Sąd. Pismo organu wraz z powyższym pismem skarżącej zostały zarejestrowane pod sygn. akt IV SAB/Wr 55/17 jako skarga na bezczynność w przedmiocie rozliczenia wpłat z tytułu zaliczki alimentacyjnej. Rozpoznaniu w niniejszej sprawie podlega zarejestrowany pod sygn. akt IV SO/Wr 4/17 wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W myśl art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej p.p.s.a..) prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W myśl zaś art. 54 § 1 skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu. Wniosek o prawo pomocy został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowego (art. 243 p.p.s.a.) skoro został on złożony wraz skargą sporządzoną powyższym pismem skarżącej z dnia 3 lutego 2017 r. wniesioną bezpośrednio do Sądu, a nie za pośrednictwem organu. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W myśl bowiem art. 245 § 2 p.p.s.a. ustanowienie adwokata lub radcy prawnego obejmuje prawo pomocy w zakresie częściowy, które na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. może zostać przyznane osobie fizycznej – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Do tych przepisów szczególnych należy zaliczyć przepisy określające przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy na wniosek strony. Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ skarżąca nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie pokryć kosztów ustanowienia tego pełnomocnika. Skarżąca wykazała bowiem w wiarygodny sposób jedynie wysokość jej renty skoro przedłożyła decyzję ZUS z dnia [...] r. z której wynika, że renta jest wypłacana w kwocie [...] zł miesięcznie. Wybiórcze udostępnienie danych dotyczących sytuacji dochodowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, ponieważ nie odzwierciedla pełnej sytuacji dochodowej strony. Skarżąca nie udokumentowała natomiast pozostałych swoich dochodów, tj. wypłacanych za granicą, tj. zasiłku na dziecko [...] zł nazwanego zasiłkiem rodzinnym i alimentów na dziecko w wysokości [..] zł. Brak dokumentów potwierdzających wysokość powyższych świadczeń nie pozwala na ocenę, czy wysokość dochodu skarżącej kształtuje się tak jak podała skarżąca we wniosku o prawo pomocy. Ponadto w piśmie z dnia 1 marca 2017 r. skarżąca podała, że nie jest w stanie przedłożyć żadnych dokumentów poza wspomnianą już decyzją ZUS w sprawie wysokości renty. W piśmie tym podała również, że powyższy zasiłek rodzinny pobierany zagranicą wynosi [..] funty oraz, że pobiera zagranicą także zasiłek na utrzymanie dziecka w wysokości [...] funtów tygodniowo, tj. [...] funtów miesięcznie oraz że alimenty w kwocie [..] funtów otrzymuje lub nie otrzymuje. Powyższe twierdzenia skarżącej nie usuwają wątpliwości dotyczących wysokości dochodu skarżącej skoro wysokość świadczeń pobieranych zagranicą nie została udokumentowana. W tej sytuacji przyjąć należy, iż skarżąca nie wykazała w wiarygodny sposób jaka jest rzeczywista wysokość jej dochodu. Skarżąca nie udokumentowała również wysokości wydatków związanych z utrzymaniem, co nie pozwala na ocenę czy wydatki te kształtują się w kwotach wskazanych we wniosku o prawo pomocy czy też w piśmie z dnia 1 marca 2017 r. Skarżąca nie nadesłała także wyciągów z kont bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy. Znajdujący się w aktach sprawy wydruk z konta bankowego (k-6,7,8,9) nie zawiera historii wszystkich operacji bankowych za wspomniany okres, ponieważ dotyczy on w zasadzie historii operacji ("szczegóły transakcji") wpłat przez skarżącą na rachunek MOPS kwot z tytułu zaliczki alimentacyjnej oraz zwrotu przez ten organ tych kwot na to konto skarżącej. Wątpliwości związane z wysokością dochodu skarżącej i ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem nie mogą być uwzględnione na korzyść wnioskodawcy. Strona skarżąca bowiem winna wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym nie jest tak, że wszelkie wątpliwości winny być tłumaczone na korzyść strony, tylko wszystko, co wątpliwe strona skarżąca winna wyjaśnić, bo to po jej stronie istnieje powinność dowiedzenia, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. To do strony ubiegającej się przyznanie prawa pomocy należy wykazanie, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach o prawie pomocy (por. post. NSA z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 275/10, LEX nr 741268). Na stronie skarżącej zatem spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy poprzez nadesłanie żądanych dokumentów i wyjaśnień. Dodać należy, że opisane pismo referendarza sądowego z dnia 10 lutego 2017 r. zostało sporządzone na podstawie art. 255 p.p.s.a, z którego wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja przepisu art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (post. z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 38/12). Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Współpracy tej w niniejszej sprawie zabrakło. W tej sytuacji pozostałe argumenty skarżącej dotyczące jej złego stanu zdrowia i stanu zdrowia dziecka, złych warunków mieszkaniowych, braku świadczeń z tytułu orzeczenia o niepełnosprawności dziecka pozostają bez wpływu na ocenę, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Z tych względów wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie zasługiwał na uwzględnienie, co orzeczono w pkt I sentencji, odmawiającym przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Natomiast odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazać należy, że strona skarżąca jest zwolniona z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "a" p .p. s. a., z którego wynika, że nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu albo przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W tej sytuacji rozpoznanie tego wniosku stało się zbędne, a postępowanie wszczęte wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych podlega umorzeniu na podstawie art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. O umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych orzeczono w pkt II sentencji. W myśl zaś art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. do czynności w zakresie przyznania prawa pomocy, które wykonuje referendarz sądowy należy wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy; Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a. i 249a w związku z art. 239 pkt 1 lit "a" i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji.