IV SO/Wr 46/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Wiatkowska- Ilków po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. D. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 10 stycznia 2019 r. sygn. akt IV SO/Wr 46/18 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz umarzającego postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych przed wszczęciem postępowania sądowego dotyczącego decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego i opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Uzasadnienie : Skarżący na urzędowym formularzu z dnia 23 listopada 2018 r., złożonym osobiście w tut. Sądzie tego samego dnia, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. W rubryce nr 3 obejmującej informacje o przedmiocie zaskarżenia strona podała, iż wniosek ten dotyczy decyzji SKO z dnia 9 października 2018 r. nr [...] w przedmiocie "zasiłku stałego i ubezpieczenia". Z treści tego formularza wynika, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, skoro w rubryce nr 6 obejmującej stan rodziny, w której należało wpisać osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym nie wpisała żadnych osób, a w rubryce nr 10 obejmującej miesięczne dochody netto wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym podała, że nie uzyskuje żadnych dochodów wpisując jedynie wyraz "brak". Ponadto strona wskazała, że nie posiada stałego ani nawet tymczasowego środka utrzymania i jest osobą niepełnosprawną z II grupą inwalidzką. W rubryce nr 11 obejmującej zobowiązania i stałe wydatki sprecyzowała jedynie, że obejmują one koszty mieszkaniowe i media. W oświadczeniu o stanie majątkowym strona skarżąca wskazała, że posiada mieszkanie o powierzchni 52 m2 o wartości około 220.000 zł, stanowiące współwłasność z osobą trzecią niespokrewnioną. Skarżący podał także, że nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, przedmiotów i papierów wartościowych oraz wierzytelności. Strona w rubryce nr 9 obejmującej stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wpisała, że brak jest takich osób. Pismem z dnia 27 listopada 2018 r. poinformowano stronę, że wskazany wniosek o przyznanie prawa pomocy został zakwalifikowany jako wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przed wszczęciem postępowania sądowego dotyczącego wskazanej w nim decyzji SKO z dnia 9 października 2018 r. i jednocześnie wezwano stronę do nadesłania na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w terminie 10 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, kopii dokumentów źródłowych i wyjaśnień dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej, tj.: dowodów potwierdzających aktualną wysokość wszystkich dochodów strony za okres ostatnich czterech miesięcy i dowodów potwierdzających wysokość dochodów osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za okres ostatnich czterech miesięcy (w tym małżonka) z tytułu zatrudnienia, działalności gospodarczej, prac dorywczych i pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego, zasiłków, stypendiów, pomoc finansowa lub inna od osób trzecich, wynajem i innych źródeł (potwierdzonych np. zaświadczenie o wynagrodzeniu netto za ostatnie cztery miesiące z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, przelewy bankowe, umowa o pracę, zlecenie, decyzja przyznająca świadczenie, odcinki renty i emerytury, decyzja w sprawie stypendium, dotacji, dodatku mieszkaniowego i inne), wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie cztery miesiące wnioskodawcy, osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (dalej domownicy) i małżonka za okres ostatnich czterech miesięcy, dowodów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, leczenie, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2017 r. wnioskodawcy, domowników i małżonka, ostatnia decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości i podatku rolnego adresowana do strony i do małżonka, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wyjaśnienia jaki tytuł prawny posiada do lokalu, w którym zamieszkuje i czy jest to lokal podany we wniosku o prawo pomocy o powierzchni 52m 2, którego jest współwłaścicielem i kto jest drugim współwłaścicielem (dane te należało udokumentować), wyjaśnienia z czego się obecnie utrzymuje skoro we wniosku o prawo pomocy podał, że nie posiada stałego i tymczasowego źródła utrzymania i z jakich środków opłaca opłaty mieszkaniowe i media i czy wykonuje prace dorywcze i w jakiej wysokości otrzymuje z tego tytułu obecnie miesięczne wynagrodzenie lub czy otrzymuje pomoc od rodziny (należało nadesłać dokument potwierdzający te wszystkie dane) i czy w okresie ostatnich czerech miesięcy skarżący otrzymał dodatek mieszkaniowy lub inne świadczenia z pomocy społecznej (należało nadesłać decyzje organów pomocy społecznej przyznające ten dodatek i świadczenia), zaświadczenia z Urzędu Pracy potwierdzającego, że wnioskodawca i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym są zarejestrowane jako osoby bezrobotne z prawem do zasiłku lub bez tego prawa (poszukująca pracy) wyjaśnienia z jakiego tytułu jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego (należało nadesłać dokument potwierdzający te dane). Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru tej przesyłki i koperty zawierającej pismo referendarza sądowego z dnia 27 listopada 2018 r. wynika, że przesyłka ta, pomimo dwukrotnego awizowania w dniach 12 i 20 grudnia 2018 r. nie została odebrana przez stronę skarżącą. Na potwierdzeniu tym znajduje się adnotacja "ZWROT nie podjęto w terminie" z datą 28 grudnia 2018 r. Niepodjęta przesyłka wpłynęła do Sądu w dniu 3 stycznia 2019 r. zatem pozostawiono ją w aktach ze skutkiem doręczenia na dzień 27 grudnia 2018 r. Skarżący nie udzielił odpowiedzi na powyższe pismo referendarza sądowego. Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2018 r. , starszy referendarz sądowy w pkt I orzeczenia odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu oraz w pkt II umorzył postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 249a p.p.s.a. bowiem w tej sprawie skarżący na podstawie art. 239 pkt 1 lit a p.p.s.a jest zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że wobec braku wykazania przez skarżącego w sposób nie budzący wątpliwości swojej rzeczywistej aktualnej sytuacji materialnej wniosek o ustanowienie adwokata nie zasługiwał na uwzględnienie. Nadto a akt administracyjnych sprawy o sygn. akt IV SA/Wr 536/18 wynika, że skarżący we wrześniu 2016 r. uzyskał dochód w kwocie 750 000 zł z tytułu jednorazowego odszkodowania, który niespełna w ciągu roku rozdysponował. Referendarz sądowy podkreślił, że skarżący nie nadesłał w tej sprawie mimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., żadnych dokumentów, w zakresie aktualnej sytuacji majątkowej, źródeł i wysokości dochodu ani wydatków. Referendarz sądowy nie dał wiary twierdzeniu skarżącego, wedle którego jako osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkująca mieszkanie położone we Wrocławiu, i ponosząca wydatki związane z koniecznym utrzymaniem tego lokalu "nie ma stałego i nawet tymczasowego środka utrzymania". Wobec braku materiału źródłowego referendarz sądowy nie był w stanie ustalić, w jakiej sytuacji majątkowej jest wnioskodawca, co w rzeczywistości stanowi jego źródło dochodu, w jakiej wysokości ponosi wydatki związane z utrzymaniem i czy jest on w stanie ponieść koszty ustanowienia pełnomocnika. W konsekwencji niewykazania przez skarżącego, że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a warunkujące przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata , st.referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w tym zakresie. Odpis postanowienia z dnia 10 stycznia 2019 r. został skutecznie doręczony skarżącemu w dniu 17 stycznia 2019 wraz z pouczeniem o trybie i terminie do złożenia sprzeciwu od doręczonego orzeczenia. Skarżący w ustawowym terminie złożył pismo (18 stycznia 2019 r. data nadania w urzędzie pocztowym operatora wyznaczonego) w którym zakwestionował orzeczenie wydane w dniu 10 stycznia 2019 r. a doręczone w dniu 17 stycznia 2019r. Wskazał, że wbrew twierdzeniom zawartym w motywach postanowienia, na wezwanie dostarczone w dniu 9 stycznia 2019 r. przedłożył dokumenty w termini tj. w dniu 15 stycznia 2018 r. Powyższe wystąpienie skarżącego zostało zakwalifikowane jak sprzeciw od postanowienia z dnia 10 stycznia 2019 r. sygn.. akt IV SO/Wr 46/18. Ponadto Sądowi wiadomo z urzędu, że w dniu 23 listopada 2018 r. skarżący złożył za pośrednictwem właściwego organu skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na opisaną wyżej decyzję SKO, wraz z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wskazana skarga wraz z wnioskiem została zarejestrowana w tut. Sądzie w dniu 20 grudnia 2018 r. pod sygnaturą akt IV SA/Wr 536/18. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W ocenie Sądu, mając na uwadze treść wniosku, dodatkowe informacje wynikające z akt administracyjnych złożonych do sprawy o sygn. akt IV SA/Wr 536/18 oraz brak przedłożenia jakichkolwiek dokumentów na wystosowane do strony wezwanie w trybie art. 255 p.p.s.a, a także treść sprzeciwu, uznać należy, że wydane przez referendarza sądowego postanowienie, nie nosi znamion wadliwości. Przystępując do uzasadnienia swojego stanowiska Sąd tytułem wstępu pragnie zauważyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym stronom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych. Nie ulega przy tym wątpliwości, że tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest jednak od spełnienia przesłanek określonych w przepisach je normujących. Mianowicie, z treści art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie częściowym należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" oznacza, że to do wnioskodawcy należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. Owo udowodnienie następuje natomiast poprzez przedłożenie przez wnioskodawcę materiału źródłowego, który nie może budzić żadnych wątpliwości. Należy podkreślić, że strona wezwana do złożenia materiałów źródłowych winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Sąd nie ma obowiązku poszukiwania dowodów przemawiających za uwzględnieniem żądania. Jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca został wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej skarżącego i osób z nim zamieszkujących. Wnioskodawca jednak nie odebrał mimo dwukrotnego awizowania przesyłki zawierającej wskazane wezwanie z dnia 27 listopada 2018 r. zatem przesyłkę pozostawiono w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia na dzień 27 grudnia 2018 r. ( tj w terminie czternastu dni od daty pierwszego awizowania - art. 73 § 4 w zw art. art. 73 § 1 i §2 p.p.s.a.). W konsekwencji nie uczynił zadość temu wezwaniu, nie przedstawił także żadnych okoliczności na etapie sprzeciwu. Nie budzi wątpliwości, że informacje przedstawione przez skarżącego na formularzu o przyznanie prawa pomocy nie dają pełnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącego. Nadto wnioskodawca nie wykonał wezwania co nie pozwoliło na ustalenie jego faktycznej sytuacji materialnej w sposób wolny od wątpliwości. Dotyczą one już tego, czy i ewentualnie z kim, wedle jakich reguł wnioskodawca tworzy wspólne gospodarstwo domowe. Bezsprzecznie prowadzenie gospodarstwa domowego jest okolicznością obiektywną, toteż o tym, kto w tym gospodarstwie pozostaje, decyduje nie oświadczenie, lecz układ stosunków faktycznych, tj. wspólne zamieszkiwanie, podział łączących się z tym obowiązków i kosztów itp. Bez odpowiedzi pozostają choćby kwestie związane z regulowaniem bieżących opłat związanych z zamieszkiwaniem i eksploatacją mieszkania, którego jest współwłaścicielem (gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, czynsz). A zatem, słusznie referendarz sądowy ocenił, iż informacje zawarte we wniosku nie dają pełnego obrazu sytuacji materialnej skarżącego i zasadnie wezwał go do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych. Trzeba przy tym wskazać, że zaniechanie wezwania do doprecyzowania danych o dochodach i sposobie zarobkowania, w sytuacji stwierdzenia, że dane te były niewystarczające do wydania orzeczenia o prawie pomocy, stanowi naruszenie przepisu art. 255 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2014 r. sygn. akt II FZ 588/14).Poza powyżej wskazanym, należy też zauważyć, że w treści sprzeciwu skarżący w dalszym ciągu w tym postępowaniu nie wykazuje woli objaśnienia źródeł i wysokości dochodów i wydatków wszystkich osób zamieszkujących wspólnie ze skarżącym. Nadto odnosząc się do okoliczności podnoszonych w sprzeciwie należy wyjaśnić wnioskodawcy, że wezwanie, które określa jako "z dnia 27 grudnia 2018 r." doręczone stronie w dniu 9 stycznia 2019 r. dotyczy korespondencji wystosowanej do strony w związku jej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym w sprawie zarejestrowanej w tut. Sądzie pod sygn. akt IV SA/Wr 536/18 (k. 3 -4 oraz 14 załącznika do akt. sygn. akt IV SA/Wr 536/18). W tej sprawie w istocie skarżący złożył w zakreślonym terminie (14 stycznia 2019 r. ) odpowiedź na wezwanie wystosowane do strony w trybie art. 255 p.p.s.a . W tej sprawie referendarz sądowy wydał w dniu 21 stycznia 2019 r. postanowienie w przedmiocie prawa pomocy wysłane do skarżącego w dniu 23 stycznia 2019 r. które podlega odrębnemu zaskarżeniu sprzeciwem w trybie i terminie określonym w wystosowanym do strony pouczeniu. Mając zatem na uwadze tak ukształtowane okoliczności faktyczne sprawy Sąd stwierdza, że wskazane braki w materiale źródłowym uniemożliwiają wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej skarżącego, w szczególności jednoznaczne stwierdzenie, że zdobycie przez wnioskodawcę środków na sfinansowanie kosztów postępowania (tu: kosztów adwokata) jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dodać jednocześnie należy, że po pierwsze brak jest dowodów na jednoznaczne stwierdzenie braku źródeł dochodów skarżącego, po drugie - w obliczu takiego materiału źródłowego, a właściwie jego braku, nie ma możliwości rzetelnej oceny, w jakim stopniu sytuacja majątkowa skarżącego jest wynikiem jego dobrowolnych wyborów życiowych, a w jakim stopniu wynika z przyczyn od niego niezależnych (np. fakt niepodjęcia zatrudnienia, sposób gospodarowania odszkodowaniem uzyskanym w 2016 r. w kwocie 750 000 zł). Takie selektywne działanie wnioskodawcy (także przez uchylenie się od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a.), stanowi więc przeszkodę dla przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Kontrolując orzeczenie zawarte w pkt II postanowienia, w którym referendarz umorzył postępowanie w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 249a p.p.s.a. należało stwierdzić, że stanowisko referendarza sądowego, także w tym zakresie w pełni odpowiada prawu bowiem w tej sprawie wnioskodawca na podstawie art. 239 pkt 1 lit a p.p.s.a z uwagi na wskazany we wniosku przedmiot skargi jest zwolniony z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, Sąd podzielając stanowisko i argumentację referendarza sądowego, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, o czym orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.