I PR 148/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Łętowski.Sędziowie SN: J. Iwulski (spr.), W. Sanetra.Protokólant: J. WiśniewskaSentencjaSąd Najwyższy Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 1990 r. sprawy z powództwa Ryszarda G., Władysława S. i Jana K. przeciwko Zakładom Przemysłu Bawełnianego "N." w Ł. o wynagrodzenie za projekt racjonalizatorski , na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Ł z dnia 8 lutego 1990 r. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Ł. do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowodowie Ryszard G., Władysław S. i Jan K. wnieśli o zasądzenie od Zakładów Przemysłu Bawełnianego "N." w Ł. łącznie kwoty 852.928 zł jako wyrównanie należnego im wynagrodzenia za stosowany przez stronę pozwaną projekt racjonalizatorski. Powodowie wywodzili, że strona pozwana przyjęła do stosowania ich projekt racjonalizatorski "Zmiana sposobu prowadzenia tkaniny na suszarce ramowej firmy "A.". Z tego tytułu zostało im wypłacone wynagrodzenie w wysokości 791.170 zł i odsetki w kwocie 33.588 zł.Zdaniem powodów przyznane im wynagrodzenie nie zostało obliczone od prawidłowo ustalonych efektów ekonomicznych stosowania projektu. W szczególności powodowie podnieśli, że do tych efektów nie wliczono oszczędności wynikającej z zastosowania 1.800 szt. podstaw ogniw łańcucha, które były złomowane oraz efektów spowodowanych zastosowaniem 1.680 szt. podstaw ogniw zdemontowanych i założonych ponownie do przerobienia.Strona pozwana uznała powództwo co do kwoty 3.511 zł, wnosząc o jego oddalenie w pozostałej części i powołując się na opinię biegłego zleconą do wykonania przed wytoczeniem sprawy.Wyrokiem z dnia 8 lutego 1990 r. Sąd Wojewódzki w Ł. zasądził na rzecz powodów łącznie kwotę 140.482 zł.Sąd Wojewódzki ustalił, że strona pozwana przyjęła do stosowania decyzją z dnia 20 grudnia 1986 r. projekt racjonalizatorski powodów "Zmiana sposobu prowadzenia tkaniny na suszarce ramowej firmy "A.". Za stosowanie tego projektu powodowie otrzymali wynagrodzenie w kwocie 791.170 zł oraz odsetki w kwocie 33.588 zł W toku procesu dodatkowo strona pozwana wypłaciła powodom 3.511 zł oraz odsetki w kwocie 23.497 zł.Między stronami sporna była wielkość efektu ekonomicznego stosowania projektu powodów. W szczególności powodowie uważali, że efekt ten należy powiększyć o kwotę 10.170.000 zł z tytułu odzyskania 1.800 sztuk podstaw ogniw łańcucha uprzednio złomowanych oraz o 4.746.000 zł, które nie powinny być uwzględnione jako koszty wdrożenia projektu jako wartość 1.680 podstaw ogniw łańcucha zdemontowanych i ponownie założonych po przeróbkach.Przy ustaleniach Sąd w zasadzie oparł się na opinii biegłego J.R.Ustalił, że efektem ekonomicznym związanym z poprawą jakości tkanin jest kwota 10.890.744 zł a efektem wynikającym z różnicy kosztów eksploatacji suszarki kwota 12.323.165 zł. Koszty robocizny związanej z wdrożeniem projektu wynoszą 913.604 zł.Nie uznał natomiast Sąd (wbrew opinii biegłego), że kosztem wdrożenia projektu powodów jest kwota 4.746.000 zł stanowiąca wartość 1.680 sztuk podstaw ogniwa zdjętych ze zdemontowanego łańcucha i zamontowanych ponownie. Zdaniem Sądu nie ma wpływu na wartość maszyny czy poszczególnych jej elementów chwilowe odłączenie podstaw ogniwa i zamontowanie go ponownie po dokonaniu przeróbki. Skoro więc nie uległa zmianie ilość zastosowanych elementów, to nie można mówić o poniesieniu nakładów.Wobec tego koszt wdrożenia projektu winien być obniżony o 4.746.000 zł, co powoduje zwiększenie należnego powodom wynagrodzenia o 140.482 zł.Sąd Wojewódzki przyznaje, iż kwota ta nie jest właściwa z uwagi na konieczność podwyższenia procentowego udziału wynagrodzenia z tytułu oszczędności materiałów. Uwzględnienie tego podziału prowadzić powinno do zwiększenia należnej powodom kwoty do 194.165 zł.Zdaniem Sądu wytworzony w wyniku stosowania projektu zapas podstaw ogniw łańcucha nie może być uznany za efekt projektu powodów, gdyż celem jego stosowania nie było powiększenie zapasu tych części.Rewizję od tego wyroku złożyły obie strony.Powodowie zarzucili, że w wyniku zmniejszenia nakładów o kwotę 4.746.000 zł ich wynagrodzenie winno wzrosnąć do 194.165 zł. Zarzucili też błąd w ustaleniach sądu poprzez nie-wliczenie do efektu stosowania projektu powstania zapasu 1.800 sztuk podstaw ogniw łańcucha. Wnieśli o zmianę wyroku i zasądzenie na rzecz powodów kwoty 396.221 zł lub o jego uchylenie i przekazanie spraw do ponownego rozpoznania.Strona pozwana w swojej rewizji zarzuciła natomiast sprzeczność ustaleń z zebranym, w sprawie materiałem dowodowym i obrazę przepisów proceduralnych, tj. art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. i 328 § 2 k.p.c. Strona pozwana wywodzi, że Sąd nie podzielił opinii biegłego i przyjął odmienną ocenę, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów. Zdaniem strony pozwanej, w sytuacji gdy Sąd uznaje opinię biegłego za nieprawidłową winien dopuścić dowód z opinii innego biegłego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 278 § 1 k.p.c. w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd zasięga opinii biegłego. Oznacza to, że Sąd musi w zakresie wymagającym wiedzy specjalnej posłużyć się specyficznym dowodem jakim jest opinia biegłego. Nie może w tym zakresie korzystać z innych środków dowodowych, a zwłaszcza dokonywać oceny według własnej wiedzy choćby nawet członkowie składu orzekającego dysponowali wiedzę specjalną w potrzebnym zakresie.Sąd oczywiście dokonuje oceny opinii biegłego w ramach oceny dowodów. Ze względu jednak na specyficzny charakter tego dowodu ocena ta jest o tyle ograniczona, że nie może wkraczać w zakres wymagający wiedzy specjalnej. Sąd może oceniać opinię biegłego pod względem fachowości, rzetelności czy logiczności. Może pomijać oczywiste omyłki czy błędy rachunkowe. Nie może jednak nie podzielać merytorycznych poglądów biegłeg, czy w ich miejsce wprowadzać własnych stwierdzeń.Sąd oczywiście jest jedynie uprawniony do dokonywania prawnej oceny skutków wynikających z opinii biegłych.Obliczenie efektów ekonomicznych stosowania projektu racjonalizatorskiego wymaga wiadomości specjalnych. Sąd Wojewódzki naruszył więc omawiane zasady postępowania, polecając biegłemu dokonanie określonej zmiany opinii i dokonania obliczeń będących ich skutkiem. Zgodnie z art. 286 k.p.c., jeżeli opinia biegłego była zanegowana w sposób rzetelny i stawiający ją w wątpliwość, rzeczą Sądu było zażądać od biegłego wyjaśnień, a gdy to nie przyniosło rozstrzygnięcia wątpliwości, należało powołać drugiego biegłego.Sąd Wojewódzki nie zastosował tych zasad. W konsekwencji opinia biegłego budzi wątpliwość co do uznania kwoty 4.476.000 zł (koszty 1.680 sztuk podstaw ogniw zdemontowanych i założonych ponownie po przeróbce) za koszty wdrożenia projektu oraz nieuznaniu kwoty odpowiadającej wartości powstałego zapasu 1.800 sztuk takich podstaw jako efektu ekonomicznego. Okoliczności te należy wobec tego uznać za niewyjaśnione w sposób dostateczny do rozstrzygnięcia sprawy.Skutkuje to konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku na zasadzie art. 388 § 1 k.p.c. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki przeprowadzi dowód z opinii innego biegłego na okoliczność efektów ekonomicznych stosowania projektu powodów, a w szczególności co do kosztów wdrożenia projektu (wartość 1.680 sztuk podstaw ogniw) i powstania zapasów (1.800 sztuk podstaw.).Z tych względów na zasadzie powołanych przepisów należało orzec jak w sentencji.