I PRN 39/89

Skład orzekającyPrzewodniczący Sędzia SN: B. Błachowska.Sędziwie SN: E. Mzyk, M. Sadowski.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 1990 r. sprawy z powództwa Barbary S. przeciwko Urzędowi Miejskiemu - Wydziałowi Oświaty i Wychowania w P. o przywrócenie do pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych ZP-96/89 od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 2 lutego 1989 r. sygn. akt VI.Pr 449/88oddala rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktycznePowódka Barbara S. domagała się przywrócenia do pracy na stanowisku nauczyciela mianowanego Szkoły Podstawowej Specjalnej Nr 107 w P., twierdząc, że pozwany Wydział Oświaty i Wychowania Urzędu Miejskiego w P. rozwiązał z nią stosunek pracy z naruszeniem art. 23 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zmianami).Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w P. wyrokiem z dnia 21 września 1988 r. przywrócił powódkę do pracy na poprzednich warunkach, bowiem ustalił, że pozwany jako uprawniony do zatrudniania powódki organ nadzorujący szkołę naruszył prawo przy rozwiązywaniu stosunku pracy, gdyż nie zachował trybu konsultacji swego zamiaru z właściwą instancją związków zawodowych.Sąd pierwszej instancji nie dokonał oceny zasadności zastosowania przepisu art. 23 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela w stosunku do powódki.Uwzględniając rewizję pozwanego - Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu, wyrokiem z dnia 2 lutego 1989 r. zmienił wyrok Sądu Rejonowego w ten sposób, że powództwo oddalił.Sąd Wojewódzki rozważył treść orzeczeń Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w Poznaniu z 21 maja 1988 r. oraz Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w P. z 18 sierpnia 1988 r. i doszedł do wniosku, że w świetle tych orzeczeń powódka została uznana za trwale niezdolną do pracy w zawodzie nauczyciela w pełnym wymiarze i zaliczona do III grupy inwalidów, co odpowiada hipotezie art. 23 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela i zgodnie z tym przepisem powoduje rozwiązanie stosunku pracy z powódką jako nauczycielem mianowanym.Późniejsze, bo wydane po rozwiązaniu stosunku pracy z powódką orzeczenie z 18 sierpnia 1988 r. nie różni się w zakresie przedmiotowym od orzeczenia z 21 maja 1988 r., jedynie stwierdza dodatkowo, że powódka zachowała częściową zdolność do pracy w zawodzie nauczyciela, tj. w niepełnym wymiarze czasu pracy. Taka sytuacja nie uzasadnia, jak tego chce powódka, obniżenia jej wymiaru godzin z zachowaniem pełnego wynagrodzenia, na podstawie art. 43 Karty Nauczyciela. Zgodnie bowiem z art. 10 ust. 2 pkt 6 tej ustawy nauczyciel mianowany może być zatrudniony tylko w pełnym wymiarze zajęć, zaś trwałe ograniczenie zdolności do pracy do niepełnego wymiaru zajęć stoi na przeszkodzie zatrudniania nauczyciela mianowanego. Obniżenie wymiaru godzin przewidziane w art. 43 ust. 1 Karty Nauczyciela "ze względu na stan zdrowia" nie dotyczy trwałej utraty zdolności do pracy w pełnym wymiarze zajęć, objętej przepisem art. 23 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela.Pomimo więc naruszenia przez pozwanego obowiązku konsultacji z organem związku zawodowego zamiaru rozwiązania stosunku pracy z powódką zachodzą podstawy do oddalenia jej powództwa, przy zastosowaniu art. 62 k.p. w zw. z art. 98 Karty Nauczyciela.Powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżyło rewizją nadzwyczajną Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych, wnosząc o jego uchylenie i oddalenie rewizji pozwanego od wyroku sądu pierwszej instancji.Skarżący zarzuca zaskarżonemu wyrokowi rażące naruszenie art. 23 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela, a także naruszanie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, uzasadniające uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej wniesionej po upływie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się zaskarżonego wyroku.W rewizji nadzwyczajnej został wyrażony pogląd, iż w przypadku gdy nauczyciel mianowany został uznany za trwale niezdolnego do pracy w zawodzie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć, z zachowaniem częściowej zdolności do wykonywania pracy w zmniejszonym zakresie, z zaliczeniem do III grupy inwalidów podlegającej badaniu kontrolnemu, nie zachodzi sytuacja stanowiąca hipotezę art. 23 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela. Wówczas bowiem istnieją podstawy do obniżenia nauczycielowi obowiązującego wymiaru godzin, przewidzianego w art. 43 Karty Nauczyciela. Za taką wykładnią obu wymienionych przepisów przemawiają wytyczne Ministra Oświaty i Wychowania oraz Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 czerwca 1985 r. w sprawie zapewnienia prawidłowej realizacji art. 23 Karty Nauczyciela (Dz. Urz. M.O. i W. Nr 7-8, poz. 35). Pogląd ten sprowadza zatem hipotezę art. 23 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela wyłącznie do przypadków całkowitej trwałej niezdolności do pracy w zawodzie nauczyciela na dotychczasowym stanowisku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19 ze zmianami) stosunek pracy z nauczycielem mianowanym rozwiązuje się w razie orzeczenia przez komisję lekarską do spraw inwalidztwa i zatrudnienia trwałej niezdolności nauczyciela do pracy w pewnym wymiarze zajęć na zajmowanym stanowisku.Przepisy Karty Nauczyciela nie wyjaśniają bliżej użytego w przytoczonym przepisie pojęcia "trwałej niezdolności do pracy w pełnym wymiarze zajęć na zajmowanym stanowisku". Nie można również dopatrzyć się określenia znaczenia tego pojęcia w przepisach ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zmianami) mających zastosowanie w zakresie uprawnień emerytalnych i rentowych nauczycieli, stosownie do art. 86 Karty Nauczyciela. W szczególności art. 23 ustawy o z.e.p., definiując pojęcie inwalidztwa, określa je jako częściową lub całkowitą niezdolność do wykonywania zatrudnienia z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia organizmu, co nie odpowiada zakresowi przedmiotowemu rozważanego pojęcia.Analiza użytych w art. 23 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela wyrażeń oraz ich wzajemnych powiązań znaczeniowych wynikających z budowy gramatycznej zdania prowadzi do wniosku, że rozważane pojęcie oznacza nieprzemijający w bliższym okresie, tj. stały lub długotrwały, brak zdolności do wykonywania pracy w pełnym wymiarze zajęć na zajmowanym stanowisku.Takiej utracie zdolności do pracy będzie więc podlegać nauczyciel, który stał się trwale, całkowicie niezdolny do wykonywania pracy nauczycielskiej, jak również ten, który jest trwale niezdolny do wykonywania tej pracy w pełnym wymiarze, chociaż zachował zdolność do jej wykonywania w niepełnym wymiarze. Gdyby bowiem podstawa rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym określona w art. 23 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela miała obejmować wyłącznie osoby dotknięte trwałą całkowitą niezdolnością do pracy w tym zawodzie, posługiwałaby się raczej takimi właśnie sformułowaniami, odpowiadającymi inwalidztwu III grupy określonemu art. 24 ust. 2 pkt 2 ustawy o z.e.p., a także oczywiście inwalidztwu II i I grupy określonemu w art. 24 ust. 3 i tej ustawy.Pogląd powyższy znajduje potwierdzenie w treści powołanych w rewizji nadzwyczajnej wytycznych Ministra Oświaty i Wychowania oraz Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 czerwca 1985 r.W świetle pkt 8 wytycznych, jeżeli komisja lekarska (inwalidztwa i zatrudniania) ustala, bądź nie stwierdza trwałej niezdolności nauczyciela do pracy w pełnym wymiarze zajęć na zajmowanym stanowisku, zaliczając jednocześnie badanego do III grupy inwalidów, to w uzasadnieniu winna wskazać, według jakich kryteriów zostało orzeczone inwalidztwo III grupy, tj. czy: czy nauczyciel jest częściowo niezdolny do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia, ale zachował zdolność do wykonywania tego zatrudnienia w zmniejszonym zakresie (co odpowiada kryterium z art. 24 ust. 1 pkt 1 z.e.p.), nauczyciel jest całkowicie niezdolny do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia, ale zachował zdolność do wykonywania innego, niżej kwalifikowanego zatrudnienia (co odpowiada art. 24 ust. 1 pkt 2 z.e.p.), względnie nauczyciel jest dotknięty szczególnym naruszeniem sprawności organizmu nie ograniczającym jego zdolność do wykonywania dotychczasowego zatrudnia (art. 24 ust. 2 pkt 3 z.e.p.). W myśl pkt 9 wytycznych podstawę do rozwiązania stosunku pracy w trybie art. 23 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela stanowi wyłącznie prawomocne orzeczenie komisji lekarskiej, ustalające trwałą niezdolność nauczyciela do pracy w pełnym wymiarze zajęć na zajmowanym stanowisku.Takiemu orzeczeniu zostało przeciwstawione jako nie stanowiące podstawy rozwiązania stosunku pracy, wymienione w pkt 10 wytycznych orzeczenie stwierdzające u nauczyciela okresowe inwalidztwo III grupy z jednoczesnym orzeczeniem, że nauczyciel jest częściowo niezdolny do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia, ale zachował okresową zdolność do wykonywania tego zatrudnienia w zmniejszonym zakresie. Orzeczenia takie dają podstawę do udzielenia nauczycielowi zniżki godzin (na zasadzie art. 43 ust. 1 Karty Nauczyciela).Wydaje się, że w punkcie 10 wytycznych wyeksponowany został stan okresowego ograniczenia zdolności do pracy w pełnym wymiarze, jako przeciwstawienie stanu trwałego ograniczenia, a contrario będącego trwałą utratą zdolności do pracy w pełnym wymiarze zajęć.Jest poza możliwością zakwestionowania, iż oba orzeczenia komisji lekarskich dotyczące powódki wyraźnie stwierdzają, że jest ona "trwale niezdolna do pracy w zawodzie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć na zajmowanym stanowisku", chociaż zachowała ograniczoną zdolność do tej pracy w zmniejszonym wymiarze. Takie sformułowanie nie odpowiada, jak to sugeruje rewizja nadzwyczajna, ograniczeniu zdolności do pracy opisanemu w punkcie 10 wytycznych z dnia 19 czerwca 1985 r., lecz zawiera stwierdzenie okoliczności odpowiadającej hipotezie art. 23 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela, a nadto określa zakres utrzymującej się u powódki zdolności do pracy w dotychczasowym zawodzie.Powyższe okoliczności powodują, że zaskarżonemu wyrokowi nie można przypisać rażącego naruszania prawa (art. 417 § 1 k.p.c.), co prowadzi do oddalenia rewizji nadzwyczajnej na mocy art. 421 § 1 k.p.c.