II URN 120/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Romer.Sędziowie: SN S. Szymańska, SA K. Kolasiński (spr.).SentencjaSąd Najwyższy - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 1991 r. sprawy z wniosku Jadwigi S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o wysokość świadczenia emerytalnego na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego w Ministerstwie Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. z dnia 10 kwietnia 1990 r., sygn. akt (...),uchyla zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B. z dnia 6 marca 1990 r., znak (...) i przekazuje sprawę wskazanemu organowi rentowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneZakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B. zawiadomił Jadwigę S. pismem z dnia 6 marca 1990 r., że pozostawia bez wykonania wyrok Sądu Wojewódzkiego w B. z dnia 14 lutego 1990 r. ZUS wyraża w tym piśmie pogląd, że gdyby wykonał wskazany wyrok, emerytura Jadwigi S. uległaby obniżeniu. Przy zastosowaniu współczynnika waloryzacyjnego określonego tym wyrokiem - 72,64%, emerytura wyniosłaby od 1 stycznia 1990 r. kwotę 296.300 zł. Wnioskodawczyni pobiera zaś emeryturę obliczoną według współczynnika 77,11% w wysokości 314.530 zł miesięcznie.W piśmie z dnia 20 marca 1990 r. Jadwiga S. żądała prawidłowego wykonania wyroku Sądu Wojewódzkiego. Jej zdaniem wyrokiem tym Sąd przywrócił obniżoną do 69,19% wadliwą decyzją ZUS z dnia 12 kwietnia 1989 r. wskaźnik waloryzacyjny do pierwotnej wysokości 72,64% ustalonej wcześniejszą decyzją ZUS, a mianowicie z dnia 5 września 1983 r. dotyczył on renty inwalidzkiej trzeciej grupy. Zastosowanie zaś współczynnika waloryzacyjnego, określającego procentowy stosunek emerytury do przyjętej w tej decyzji podstawy wymiaru renty powoduje wzrost tego współczynnika do 81,54%. Na pismo to ZUS nie udzielił odpowiedzi, lecz przekazał je do Sądu Wojewódzkiego - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B., traktuje jako odwołanie od swego pisma z dnia 6 marca 1990 r., które uznał za decyzję.Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. wyrokiem z dnia 10 kwietnia 1990 r. oddalił odwołanie. Sąd stwierdzał, że ZUS zaskarżaną decyzją podwyższył Jadwidze S. emeryturę przy zastosowaniu współczynnika waloryzacyjnego 77,11%, a wnioskodawczyni domagała się podwyższenia emerytury przy zastosowaniu współczynnika waloryzacyjnego 81,54%.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, Sąd ten poprzednim wyrokiem w tej sprawie z dnia 14 lutego 1990 r. zmienił współczynnik ustalony decyzją ZUS z dnia 5 kwietnia 1986 r. w wysokości 69,19%, przywracając współczynnik 72,64% określony decyzją ZUS z dnia 5 września 1983 r.Współczynnik zaś 77,11% został wprowadzony decyzją ZUS z dnia 16 sierpnia 1989 r. w związku z przyznaniem jej emerytury zamiast renty inwalidzkiej.Od wyroku tego rewizję nadzwyczajną złożył z urzędu Prokurator Generalny w dniu 10 października 1990 r. Zarzucając rażące naruszenie prawa wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie odwołania. Zdaniem rewizji Sąd Wojewódzki błędnie potraktował pismo organu rentowego z dnia 6 marca 1990 r. jako decyzję. Tymczasem pismo to nie jest decyzją w rozumieniu prawa, gdyż nie spełnia wymogów określonych § 35 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie postępowania o świadczenia emerytalne i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49). Sąd nie był dlatego uprawniony do rozpatrywania sprawy merytorycznie, a powinien po myśli art. 199 k.p.c. odwołanie wnioskodawczyni odrzucić.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.Odmowa wykonania wyroku sądowego przez organ rentowy narusza porządek konstytucyjny. Stąd też wyrok Sądu Wojewódzkiego oddalający odwołanie od odmowy wykonania wcześniejszego wyroku tegoż sądu ulega uchyleniu. Nie jest natomiast trafny wniosek rewizji o odrzucenie odwołania na zasadzie art. 19 k.p.c. Z mocy bowiem art. 464 § 1 k.p.c. w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie może nastąpić odrzucenie pozwu, a więc także "odwołania" z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, do rozpoznania sprawy właściwy jest inny organ. W tym przypadku Sąd przekaże jemu sprawę.Odrzucenie zaś odwołania prowadziłoby do podobnych konsekwencji, co jego oddalenie. Odmowa ZUS wykonania wyroku Sądu stałaby się niepodważalna.Nie jest jednak także trafny pogląd wyrażany w rewizji nadzwyczajnej, że pismo z dnia 6 marca 1990 r. decyzją w rozumieniu prawa, gdyż nie spełnia wymogów. Sposób sformułowania tego pisma oraz brak pouczenia o przysługujących środkach prawnych uzasadniały wątpliwość, czy jest to decyzja organu, czy raczej pismo skierowane do strony w ramach postępowania wyjaśniającego. Skoro jednak po otrzymaniu odpowiedzi wnioskodawczyni z dnia 2 marca 1990 r. organ rentowy nie kontynuował postępowania w sprawie, a przekazał ją sądowi, to uznał postępowanie w nim za zakończone tym pismem. Mimo bowiem, iż pismo to nie spełnia wskazanych formalnych wymogów decyzji, to kończy sprawę w danej instancji. Ma to decydujące znaczenie art. 104 § 2 k.p.c. dla oceny tego pisma jako decyzji w rozumieniu prawa. Decyzja w rozumieniu tego przepisu rozstrzyga sprawę co do jej istoty w całości lub w części albo w inny sposób kończy sprawę w danej instancji.Postępowanie przed organem rentowym zostało zakończone przedwcześnie. Mimo istnienia w sprawie wątpliwości nie przeprowadzono postępowania wyjaśniającego. Zakres stosowania k.p.a. w postępowaniu przed organem rentowym został z mocy art. 180 k.p.a. rozbudowany po to, aby każda sprawa przed jej rozstrzygnięciem została wszechstronnie wyjaśniona i to z udziałem zainteresowanego. Należy jemu z mocy art. 10 § 1 k.p.a. zapewnić czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić wypowiedzenie się co do każdego zagadnienia budzącego wątpliwości.Skoro w sprawie zarysowała się rozbieżność poglądów stron co do treści wyroku, to należało je wyjaśnić. O ile zaś nie dałoby się ich usunąć, to należało zwrócić się do sądu, który wydał wyrok o rozstrzygnięcie postanowieniem na zasadzie art. 352 k.p.c. wątpliwości co do treści wyroku.Treść wyroku z 14 lutego 1990 r., który miał wykonać ZUS, rzeczywiście budziła wątpliwości. Dopiero w uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że poczynając od dnia 1 marca 1985 r. renta powinna być waloryzowana przy uwzględnieniu współczynnika 72,64% ustalonego decyzją z dnia 5 września 1983 r. Sentencja wyroku ogranicza się zaś do zmiany zaskarżonej decyzji z 16 sierpnia 1989 r. poprzez ustalenie jako obowiązującego współczynnika waloryzacyjnego 72,64%. Sąd nie ustosunkował się natomiast w tym wyroku w ogóle do współczynnika waloryzacyjnego emerytury 77,11% wprowadzonego zaskarżoną decyzją z dnia 16 sierpnia 1989 r.Wyrok Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 lutego 1990 r., którego wykonania odmówił ZUS decyzją z dnia 6 marca 1990 r., został uchylony wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 1991 r. (sygn. akt II URN 119/90). Wyrokiem tym została uchylona także decyzja ZUS z dnia 16 sierpnia 1989 r., którą zmienił wskazany wyrok Sądu Wojewódzkiego. W tym stanie rzeczy Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B. wykonując wyrok Sądu Najwyższego uwzględni także wytyczne zawarte we wskazanym wyroku (sygn. akt II URN 119/90).Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 2 k.p.c. w związku z art. 47714a k.p.c. orzekł jak w sentencji.