III CRN 280/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Gola.Sędziowie SN: T. Bielecki, T. Bukowski (spr.).SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 5 października 1987 r. na rozprawie sprawy z wniosku J. i E. małż N. o zniesienie współwłasności nieruchomości na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...) od postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia 30 czerwca 1986 r., sygn. akt (...):uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w S. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Rejonowy w S. postanowieniem z dnia 23 grudnia 1980 r., sygn. akt (...), zniósł współwłasność nieruchomości położonej w S. przy ul. K. o powierzchni 5030 m2, zabudowanej budynkiem mieszkalnym frontowym z lewą i prawą oficyną, przybudówką parterową, budynkiem mieszkalnym parterowym, garażami drewnianymi, budynkiem gospodarczym, komórką gospodarczą, czterema śmietnikami i studnią.Współwłaścicielami tej nieruchomości byli Skarb Państwa - Wojewódzki Zakład Doskonalenia Zawodowego w B. w 6/88 częściach, małżonkowie J. i E. N. w 17/88 częściach, małżonkowie M. i J. J. w 10/88 częściach.Znosząc współwłasność, Sąd Rejonowy przyznał działkę gruntu na współwłasność w 3/4 częściach Skarbowi Państwa, a w 1/4 części małżonkom M. i J. J.Na wyłączną natomiast własność przyznał małżonkom J.: budynek mieszkalny parterowy, śmietnik, ubikację i studnię.Na wyłączną zaś własność Skarbu Państwa przyznał pozostałe zabudowania znajdujące się na działce.Na skutek rewizji nadzwyczajnej złożonej przez Ministra Sprawiedliwości, Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 5 kwietnia 1985 r., sygn. akt (...), uchylił postanowienie Sądu Rejonowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wskazał między innymi, że zgodnie z art. 47 § 1 k.p.c. części składowe rzeczy, w szczególności budynki i inne urządzenia trwałe z gruntem związane, nie mogą być odrębnym przedmiotem własności. Skoro Sąd Rejonowy zniósł współwłasność nieruchomości, określając udziały już tylko dwóch współwłaścicieli, to w tych samych udziałach współwłasność winna się rozciągać na wszystkie znajdujące się na gruncie zabudowania. Nie jest dopuszczalne, aby współwłaściciele nieruchomości w określonym stosunku byli jednocześnie współwłaścicielami jej części składowych w innym stosunku.Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 30 czerwca 1986 r., sygn. akt (...) przyznał na wyłączną własność:a) małżonkom J. i E. N. ściśle określone lokale mieszkalne i pomieszczenia na parterze budynku mieszkalnego położonego na działce mającej nałożoną księgę wieczystą nr Kw (...),b) Skarbowi Państwa - Zakładowi doskonalenia Zawodowego w B. - pozostałe pomieszczenia, w tym budynku na parterze i wszystkie pomieszczenia na piętrze.Poza tym przyznał do użytkowania (quoad usum) małżonkom M. i J. J. w budynku mieszkalno-gospodarczym określane pokoje, kuchnię i łazienkę, a w części gospodarczej pomieszczenia gospodarcze, zaś w budynku piętrowym - piwnicę. Wnioskodawcom J. i E. N. przyznał w tymże budynku do użytkowania także piwnicę, a w budynku mieszkalno-gospodarczym pomieszczenie. Natomiast Skarbowi Państwa przyznał do użytkowania w piwnicy budynku piętrowego skład opału, kotłownię i wyciąg żużlu, w budynku mieszkalno-gospodarczym - określone pomieszczenia oraz w całości odrębny budynek gospodarczy. We współwłasności Skarbu Państwa (61/88), małżonków J. i E. N. (17/88) i małżonków M. i J. J. (10/88) pozostawił nieruchomość wpisaną do Kw (...) klatkę schodową i strych budynku mieszkalnego.Postanowienie to uprawomocniło się bez zaskarżenia.Jego uzasadnienie nie zostało sporządzone.Rewizję nadzwyczajną od tego postanowienia złożył z urzędu w dniu 19 sierpnia 1987 r. Minister Sprawiedliwości.Zarzucając rażące naruszenie art. 136, art. 210 i art. 211 i art. 212 k.c., art. 3 § 2, art. 316 § 1 i art. 617 k.p.c. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, wnosił na podstawie art. 417 § 1 k.p.c. o uchylenie zaskarżonego postanowienia i o przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w S. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna ma uzasadnione podstawy.Stosownie do art. 617 k.p.c. we wniosku o zniesienie współwłasności należy dokładnie określić rzecz mającą ulec podziałowi oraz przedstawić dowody prawa własności.Wnioskodawcy małż. J. i E. N. twierdzili w swym wniosku o wszczęcie postępowania, że nabyli część przedmiotowej nieruchomości na podstawie umowy notarialnej. Z załączonego do wniosku aktu notarialnego A 305/7 (...) wynika, że od małż. A. i M. M. kupili: "17/44 części w odrębnym lokalu numer (...), mieszczącym się w nieruchomości macierzystej w S. przy ulicy K. oraz takiż udział do 17/44 części z połowy tej macierzystej nieruchomości, składającej się z działki nr (...) wpisanej pod kolejnym numerem w rejestrze (...) o powierzchni 50 arów 30 m2 z domem mieszkalnym". Według treści aktu notarialnego nieruchomość macierzysta objęta jest księgą wieczystą Kw (...), zaś wydzielony lokal z tej nieruchomości za złożoną księgę wieczystą Kw (...).Rażące naruszenie przepisów o postępowaniu dowodowym w sprawie o zniesienie współwłasności nieruchomości polega na tym, jak trafnie podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, że Sąd Rejonowy nie wyjaśnił, czy odrębna własność lokalu dotyczy lokalu w budynku głównym (piętrowym), czy lokalu w budynku mieszkalno-gospodarczym. Nie wyjaśnił też, jakie są granice obszaru wydzielonego dla tej odrębnej własności.Nie może być uznane za prawidłowe przyznanie małżonkom M. i J. J. pomieszczenia gospodarczo-mieszkalnego w odrębnym budynku do użytkowania bez uprzedniego rozstrzygnięcia o prawie własności mieszkania w tym budynku.W wypadku istnienia odrębnego lokalu Nr (...) oraz wyodrębnionej części działki, jako części składowej tej nieruchomości, orzeczenie sądowe winno obejmować oddzielnie każdą z tych nieruchomości.Słuszny jest też zarzut, że Sąd Rejonowy pominął w zaskarżonym orzeczeniu ten budynek przy określaniu, co pozostaje współwłasnością dotychczasowych współwłaścicieli. Stąd nie jest jasne, jakie były zamierzenia Sądu, co do tego składnika współwłasności.Należy wreszcie zgodzić się z zarzutem niedokonania przez Sąd Rejonowy żadnych ustaleń w kwestii wartości udziałów we współwłasności nieruchomości, w kwestii wartości wydzielonych poszczególnym właścicielom części nieruchomości i o wyrównaniu udziałów. Doszło zatem do rażącego naruszenia art. 212 k.c., art. 623 k.p.c. oraz art. 3 § 2 i art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.Przepisy dotyczące zniesienia współwłasności nieruchomości i ustanowienia odrębnej własności lokali mają - jak słusznie podniesiono w rewizji nadzwyczajnej - zasadnicze znaczenie dla zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych ludności. Rażące zatem naruszenie tych przepisów narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowe j. Z tych przyczyn mimo upływu terminu określonego w art. 421 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy uwzględnił rewizję nadzwyczajną i orzekł na podstawie art. 422 § 2 k.p.c., jak w sentencji.