III CRN 336/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Pietrzykowski.Sędziowie SN: J. Ignatowicz (sprawozdawca), M. Zakrzewska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Jadwigi K. z udziałem Jana i Haliny małżonków S. o zniesienie współwłasności nieruchomości na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Rejonowego w (...) z dnia (...) zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w (...) do ponownego rozpoznania, pozostawiając mu orzeczenie o wpisie od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy zniósł współwłasność nieruchomości położonej w (...) przy ul. (...) nr (...), opisanej w księdze wieczystej pod nazwą (...). nr (...), której współwłaścicielami byli: wnioskodawczyni Jadwiga K. w 1/2 części i uczestnicy małżonków S. również w 1/2 części na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej, w ten sposób, że nieruchomość tę przyznał na wyłączną własność małżonków S., jako ich majątek wspólny. Tytułem spłaty Sąd zasądził na rzecz wnioskodawczyni solidarnie od małżonków S. kwotę 50.214,50 zł płatną w terminie 1 miesiąca od dnia otrzymania przez małżonków S. należności za wywłaszczenie nieruchomości.Powyższe postanowienie zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną wniesioną w dniu 14 grudnia 1983 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna przede wszystkim trafnie zarzuca, że Sąd Rejonowy nie miał na uwadze, iż w ujęciu obowiązującego prawa sprawa o zniesienie współwłasności nie jest sprawą, w której chodzi wyłącznie o podział majątku, lecz sprawą, w której sąd orzeka o całości spraw związanych ze współwłasnością. Wszelkie dyspozycje orzeczenia działowego są wzajemnie zależne. Tę zasadę integralności narusza zaskarżone postanowienie, orzekł nim bowiem Sąd w istocie wyłącznie o podziale nieruchomości, pominął zaś całkowicie wnioski wszystkich uczestników postępowania o dokonanie rozliczenia z tytułu dotychczasowego posiadania tej nieruchomości. Sąd Rejonowy przeszedł do porządku nad wnioskiem wnioskodawczyni o przyznanie jej wynagrodzenia za dotychczasowe korzystanie przez małżonków S. z całej nieruchomości oraz nad ich wnioskiem o przyznanie odpowiedniej kwoty z tytułu dokonanych nakładów.W pełni uzasadniony jest dalej zarzut rewizji, że sposób przyznania wnioskodawczyni spłaty i obliczenie jej wysokości nasuwa zasadnicze zastrzeżenia. Trafnie w szczególności skarżący podkreśla, że niedopuszczalne było przyjęcie jako podstaw ustalenia wartości objętej postępowaniem nieruchomości cen wywłaszczeniowych, wartość tę bowiem należało obliczyć według cen rynkowych, choć nie spekulacyjnych, a okoliczność, że nieruchomość mogła być ewentualnie wywłaszczona, mogła tylko mieć wpływ na wysokość ceny wolnorynkowej. Zasadny jest także zarzut, że niedopuszczalne było warunkowe zasądzenie spłaty, uzależnione zresztą od warunku, który mógł się w ogóle nie spełnić (orzeczenie wywłaszczenia).Do powyższego należy dodać, że problemy te straciły obecnie w sprawie na aktualności, gdyż - jak to wyjaśnili uczestnicy postępowania na rozprawie w Sądzie Najwyższym - nieruchomość, o którą chodzi w sprawie, została wywłaszczona za odszkodowaniem w kwocie 968.326 zł, przy czym suma ta została wpłacona do depozytu sądowego w celu podziału jej między współwłaścicieli. Przedmiotem podziału więc będzie obecnie ta właśnie suma przy uwzględnieniu zgłoszonych roszczeń przez wnioskodawczynię i przez uczestników postępowania.Na aprobatę zasługuje wreszcie ostatni zarzut rewizji, iż wydanie orzeczenia, które pozbawia współwłaściciela spłaty wobec uzależnienia terminu jej płatności od zdarzenia przyszłego i niepewnego, pozostaje nie tylko w rażącej sprzeczności z prawem, ale i godzi w powagę wymiaru sprawiedliwości, a tym samym narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Uzasadnia to uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej mimo wniesienia jej po upływie terminu przewidzianego w art. 421 § 1 k.p.c.Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 388 w związku z art. 423 § 1 k.p.c. jak w sentencji.