1 CO 18/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Ignatowicz, F. Szczepański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Tadeusza M. przeciwko Józefowi i Rozalii małż. Z. i Zygmuntowi Z. o 11.500 zł, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 26 czerwca 1959 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.: "Czy rodzice mogą odpowiadać za czyny niedozwolone małoletniego z powodu braku ich nadzoru nad małoletnim, mimo że małoletniemu przypisano winę popełnienia czynu niedozwolonego, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające odpowiedzialność rodziców na podstawie art. 136 k.z.?" uchwalił następującą odpowiedź:Za szkodę wyrządzoną zawinionym czynem małoletniego odpowiadają również rodzice z tytułu braku nadzoru, jeśli zostanie udowodnione, że szkoda pozostaje w związku przyczynowym z określonym ich zaniedbaniem (art. 134 k.z.).Uzasadnienie faktyczneW dniu 24 października 1954 r. pozwany Zygmunt Z., urodzony 5 stycznia 1941 r., w czasie wspólnej zabawy z kolegami uderzył powoda małoletniego Tadeusza M. łodygą od słonecznika w oko, powodując u niego trwałe kalectwo.Uwzględniając częściowo powództwo o odszkodowanie, Sąd Powiatowy zasądził na rzecz powoda od pozwanych: małoletniego Zygmunta Z. oraz jego rodziców, Józefa i Rozalii małż. Z., solidarnie rentę tymczasową w wysokości 150 zł miesięcznie.Odpowiedzialność małoletniego Zygmunta Z. przyjął Sąd Powiatowy po ustaleniu, że miał on rozeznanie skutków swego czynu, przy czym winy jego dopatrzył się w nieroztropności, jaką wykazał, uderzając badylem w twarz powoda.Odpowiedzialność natomiast rodziców małoletniego oparł Sąd Powiatowy na przepisach art. 134 i 137 k.z., dopatrując się ich winy w braku należytego nadzoru nad synem w czasie zabawy dzieci.Rozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanych, Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 388 k.p.c. przytoczone w sentencji niniejszej uchwały zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości.Podejmując uchwałę, Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Przepis art. 142 k.z. ustanawia odrębny rodzaj odpowiedzialności za cudze czyny, której podstawą jest wina w nadzorze (culpa in custodiendo). Ponoszą ją osoby zobowiązane z mocy ustawy lub umowy do sprawowania nadzoru nad osobami małoletnimi bądź dotkniętymi ułomnością psychiczną lub fizyczną, które na skutek tego - wobec braku własnej winy (w znaczeniu podmiotowym) - za wyrządzoną przez siebie szkodę nie odpowiadają. Brak winy sprawców szkody jest konieczną przesłanką odpowiedzialności osób zobowiązanych do nadzoru, wina zaś tych ostatnich objęta jest domniemaniem prawnym ustanowionym w art. 142 k.z.Z powyższego wynika, że jeśli sprawcom szkody pomimo ich wieku lub ułomności można przypisać winę i obciążyć ich odpowiedzialnością za wyrządzoną szkodę, to osoby zobowiązane do nadzoru nie odpowiadają na podstawie art. 142 k.z., wobec czego domniemanie winy w nadzorze mię ma do nich zastosowania. Nie wyłącza to oczywiście ich odpowiedzialności na zasadach ogólnych. Osoby te będą więc odpowiadać za szkodę obok sprawcy w razie udowodnienia im współsprawstwa (art. 137 § 1 k.z.) lub pomocnictwa (art. 136 k.z.). Mogą również odpowiadać za naruszenie ciążących na nich obowiązków nadzoru. Okoliczność bowiem, że wiek osób małoletnich bądź stan psychiczny lub fizyczny osób upośledzonych nie wyłącza możliwości przypisania im winy, sama przez się nie czyni zbędnym wykonywania nad nimi nadzoru. Zwłaszcza osoby małoletnie, mimo osiągnięcia stopnia rozwoju pozwalającego na obciążenie ich odpowiedzialnością, wymagają aż do uzyskania pełnoletności opieki i nadzoru ze strony rodziców lub opiekunów.Do takiej jednak odpowiedzialności za uchybienia obowiązkom nadzoru nie ma zastosowania domniemanie winy z art. 142 k.z. Opiera się ona na ogólnym przepisie art. 134 k.z., wobec czego do jej powstania konieczne jest udowodnienie konkretnego naruszenia obowiązków nadzoru oraz istnienia pomiędzy tym uchybieniem a powstaniem szkody normalnego związku przyczynowego (art. 157 § 2 k.z.). Przykładem takiej sytuacji może być świadome tolerowanie przez rodziców lub opiekuna takiego postępowania małoletniego (np. posiadania i noszenia przy sobie niebezpiecznego narzędzia), które w następstwie doprowadziło do wyrządzenia szkody. Odpowiedzialność małoletniego i osoby zobowiązanej do nadzoru będzie wówczas solidarna na podstawie art. 137 § 1 k.z.Rozważania powyższe prowadzą więc do udzielenia na przedstawione pytanie odpowiedzi objętej sentencją niniejszej uchwały.