1 CO 20/57

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa M. C. przeciwko S. D., D. G., N. T., H. B. i M. K. po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym w dniu 17 września 1957 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Lublinie w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy dopuszczalne jest zaskarżenie w drodze rewizji tylko uzasadnienia orzeczenia?"uchwalił udzielenie następującej odpowiedzi:"Niedopuszczalne jest zaskarżenie w drodze rewizji uzasadnienia orzeczenia I instancji bez wniosku o zmianę lub uchylenie jego sentencji, gdy odpowiada ona w pełni żądaniu strony, chyba że uzasadnienie lub jego część zawiera istotny element rozstrzygnięcia z art. 367 k.p.c., mogący mieć, wobec konieczności wyjaśnienia zakresu sentencji powagę rzeczy osądzonej, a strona ma interes prawny w uzyskaniu zmiany lub uchylenia tego elementu rozstrzygnięcia".Uzasadnienie faktycznePowód żądał zobowiązania pozwanych do wydania mu 840 kg blachy ocynkowanej, a w razie niewydania zasądzenia od pozwanych solidarnie 12.000 zł tytułem równowartości tejże blachy. Powód wyjaśnił, że sporną blachę kupił wspólnie z S. S. oraz że kupioną blachę złożyli za wspólnym porozumieniem u T. S., brata S., z tym, że ten, kto będzie jej potrzebował, spłaci drugiego i zabierze całą blachę. Po śmierci S. S. spadkobiercy zmarłego zwrócili się do powoda o wykupienie od nich całej blachy i z tego tytułu powód zapłacił im 3.000 zł gotówką oraz wymurował zmarłemu własnym kosztem grób. W miesiąc potem pozwani zabrali jednak całą blachę, która stanowiła już własność powoda.Pozwani M. K. i S. D. nie uznali powództwa i wnosili o jego oddalenie zarzucając, że blachę zakupił w całości zmarły S. S., a powód tylko mu tę blachę nastręczył oraz, że powód był dłużny zmarłemu większą sumę pieniędzy. Pozwany S. D. nie był też przy tym, jak T. S. rozdzielił blachę pomiędzy spadkobierców S. S., do których on zresztą nie zalicza się.Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 5 września 1956 r. oddalił powództwo.Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd ustalił, że powód wspólnie ze S. S. kupił 840 kg blachy, którą złożył u T. S., Sąd nie dał wiary zeznaniom powoda, że po śmierci S. S. uzgodnił z pozwanymi, że za spłatę 3.000 zł za trumnę i wybudowanie grobu stanie się właścicielem drugiej połowy blachy. Z tych względów uznał Sąd za udowodnione, że powód jest właścicielem tylko połowy blachy, tj. 420 kg.Ponieważ powód wystąpił przeciwko pozwanym jako tym, którzy wyrządzili mu szkodę przez zabór blachy (art. 134 k. z.), a przewód sądowy nie wykazał, by zabrali oni całą blachę, przeciwnie ustalono, że dostali oni łącznie tylko 270 kg, a więc nawet ilość mniejszą od tej, która mogła im przypaść jako spadkobiercom zmarłego S. S. - Sąd powództwo oddalił, nadmieniając, że o ile chodzi o pozwanego S. D., to powód nie udowodnił jego winy w spowodowaniu szkody.Wyrok powyższy w części ”uzasadniającej oddalenie powództwa" zaskarżył rewizją pełnomocnik pozwanych M. K. i S. D., wnosząc w konkluzji o "utrzymanie sentencji zaskarżonego wyroku w mocy, a o zmianę jego uzasadnienia" przez stwierdzenie, że powództwo zostaje oddalone z racji, że powód nie udowodnił, by nabył całość czy też połowę spornej blachy.W związku z tak sformułowanym wnioskiem rewizyjnym Sąd Wojewódzki w Lublinie przedstawił z mocy art. 388 k.p.c. Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne przytoczone w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zasadą utrwaloną w dotychczasowym orzecznictwie i nauce prawa jest, iż w postępowaniu spornym dopuszczalne jest zaskarżenie orzeczenia, którym sąd pierwszej instancji rozstrzygnął w całości lub części istotę (meritum) sprawy, tylko wówczas, gdy orzeczenie to zapadło niezgodnie z żądaniem strony skarżącej i gdy przynosi ono ujmę jej prawom. Zgodnie z art. 372 k.p.c. skarga rewizyjna winna zawierać uzasadniony wniosek, którego zamierzonym celem jest uzyskanie uchylenia lub zmiany orzeczenia w całości lub części. Przesłanką więc uzasadniającą dopuszczalność skargi rewizyjnej jest interes prawny w zmianie orzeczenia. Z reguły ten interes prawny wynika z samego porównania zgłoszonego żądania z sentencją orzeczenia, tak że w razie zachodzącej identyczności (całkowite uwzględnienie konkluzji wniosku) osoba będącą stroną w procesie nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu orzeczenia uwzględniającego jej żądanie (por. orzeczenie SN z dnia 9 kwietnia 1952 r. II C 2109/52, NP z 1954 r. Nr 5/6). Z tych przyczyn nie będzie czyniła zadość przepisom art. 372 k. p. c. rewizja, której konkluzja nie zmierza do zmiany sentencji zaskarżonego orzeczenia, a za niedopuszczalne w zasadzie należy uznać zaskarżenie orzeczenia, które zapadło zgodnie z wnioskiem strony, na tej tylko podstawie, że rozstrzygnięcie zapadło nie na podstawie wszystkich przytoczonych przez nią zasad, lecz na zasadzie, której strona w ogóle nie podała (por. orzeczenie SN C III 1030/35, Zb. orz. poz. 11 z 1937 r.)Przytoczony pogląd prawny odpowiada w pełni założeniom wynikającym z obowiązujących przepisów kodeksu postępowania cywilnego i brak jest podstaw do jego zmiany.Za nieuzasadnione natomiast należy uznać stanowisko, które zaskarżalność samego uzasadnienia orzeczenia wyprowadza z prawomocności motywów orzeczenia i wiążącej mocy dowodowej ustaleń faktycznych.Z treści przepisu art. 367 w związku z przepisem art. 326 k.p.c. wynika, że powaga rzeczy osądzonej obejmuje tylko to, co w związku z podstawą danego sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia według stanu z chwili wydawania wyroku, przy czym skoro rozstrzygnięcie sądu o żądaniach strony zawarte jest w sentencji wyroku (art. 334), przeto w zasadzie uprawomocnia się tylko sentencja. Motywy wyroku i zawarte w jego uzasadnieniu ustalenia faktyczne nie mają cechy prawomocności i nie mogą krępować sądu przy wydaniu innego wyroku, zwłaszcza gdy dotyczą kwestii, która prawomocnym wyrokiem nie została rozstrzygnięta.W szczególności zawarte w uzasadnieniu ustalenia faktyczne są jedynie stwierdzeniem wyników, do jakich doszedł sąd przy ocenie dowodów w rozważanej sprawie, nie są one jednak wiążące i nie ograniczają uprawnień sądu w innej sprawie do wyrokowania na podstawie własnych ustaleń.Nadmienić wypada, że nowela z dnia 18 stycznia 1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 13), ograniczająca obowiązek sporządzania uzasadnienia, czyni problematyczną wartość ustaleń faktycznych zawartych w prawomocnych orzeczeniach sądu dla innych spraw. Przeciwko dopuszczalności zaskarżania samych motywów i zawartych w nich ustaleń przemawia nadto argument wynikający z przepisu art. 383 k.p.c., stosownie do którego sąd rewizyjny nie jest związany przy orzekaniu ustaleniami faktycznymi nie mającymi istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i oceną prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku pierwszej instancji, jeżeli zaskarżone orzeczenie pomimo błędnego uzasadnienia w ostatecznym wyniku odpowiada prawu. Trafnie przy tym podniesiono (por. M. Piekarski - "Nowe Prawo" 1954 r. Nr 12, s. 57), że przepis art. 383 k.p.c. mówi o zgodności ostatecznego wyniku sprawy, a nie ustaleń faktycznych z prawem i brak jest argumentu, który usprawiedliwiałby wykładnię ścieśniającą tego przepisu do przypadków tylko błędnego uzasadnienia prawnego.Przytoczone wyżej rozważania, prowadzące w konsekwencji do stwierdzenia, że skarżenie samego tylko uzasadnienia, bez wniosku o zmianę sentencji orzeczenia jest w zasadzie niedopuszczalne, nie wyczerpują jednak zagadnienia. Jak wyjaśnił bowiem Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 17 marca 1950 r. (Wa C 339/49 - Zb. O. z 1951 r., poz. 65), jakkolwiek powagę rzeczy osądzonej posiada tylko orzeczenie zawarte w sentencji wyroku, to jednak gdy sentencja sama w sobie nie zawiera jasnego orzeczenia co do wszystkich elementów rozstrzygnięcia wskazanych w art. 367 k.p.c., to dla jej dokładnego wyjaśnienia służy uzasadnienie wyroku. W tych też tylko granicach, w jakich motywy lub ich część stanowią konieczne uzupełnienie rozstrzygnięcia, niezbędne dla wyjaśnienia zakresu sentencji orzeczenia, objęte one będą łącznie z sentencją powagą rzeczy osądzonej i ich zaskarżenie, przy wykazaniu interesu prawnego skarżącego, może być wyjątkowo dopuszczone.Jak wiadomo, kodeks postępowania cywilnego nie zna formy wyroków oddalających przedwczesny pozew z umieszczeniem wyjaśniającej wzmianki w sentencji, wobec czego to, czy orzeczenie rozstrzyga ostatecznie sprawę, czy też "na razie", wynikać będzie z uzasadnienia wyroku. Strona, która z uzasadnionych powodów domagała się oddalenia powództwa jako bezzasadnego merytorycznie, będzie miała niewątpliwie interes prawny w uzyskaniu prawomocnego ostatecznego rozstrzygnięcia sporu i w ewentualnej zmianie orzeczenia, którego motywy wskazywać będą na oddalenie powództwa tylko z powodu przedwczesności. Podobnie przedstawia się sprawa, gdy sąd oddalając powództwo wskaże błędnie w motywach, że rozstrzygnięcie ma charakter ostateczny, wówczas gdy powództwo winno było być uznane tylko za przedwczesne. W przedstawionej sytuacji, wobec objęcia tej części uzasadnienia, jak wykazano wyżej, powagą rzeczy osądzonej, nie można by wykluczyć interesu prawnego po stronie powoda w uzyskaniu zmiany tego istotnego elementu rozstrzygnięcia.Z tych względów na postawione przez Sąd Wojewódzki pytanie należało udzielić odpowiedzi zawartej w sentencji.