1 CR 642/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wiszniewski .(sprawozdawca). Sędziowie: A. Meszorer, J. Kamiński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Józefa T., Zygmunta K. i Mieczysława B. przeciwko Rejonowi Lasów Państwowych w Ł. o prawo do posiadania działki, po rozpoznaniu rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 3 czerwca 1959 r.,zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Grajewie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW pozwie powodowie sformułowali swe żądanie w ten sposób, że wnoszą o "przyznanie" im "prawa wspólnego posiadania gruntu". W uzasadnieniu pozwu podali powodowie, że grunt ów jest od niepamiętnych czasów ich wspólną własnością, czego nikt nie kwestionował, a obecnie pozwany zaczął wyrąbywać krzaki i drzewa oraz nosi się z zamiarem zalesienia gruntu. W toku procesu powodowie wyjaśnili, że sporny grunt jest w ich posiadaniu. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, twierdząc, że jest właścicielem gruntu. Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, a uzasadnienie wyroku można streścić następująco:Jeżeli powodowie są właścicielami nieruchomości, a pozwany naruszył ich prawo, to powodowie mogą żądać eksmisji pozwanego. Tym samym nie przysługuje im powództwo o ustalenie, albowiem ich prawo zostało już naruszone. Zresztą niedopuszczalne jest powództwo o ustalenie faktu. Ewentualnie powodowie mogliby zgłosić wniosek o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości.Uzasadnienie prawneWyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżyli powodowie rewizją, w rozpoznaniu której Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący, polemizując z wyrokiem Sądu Wojewódzkiego, zarzucają, że dopuszczalne jest powództwo o ustalenie faktu mającego charakter prawotwórczy, jeżeli powództwo w istocie zmierza do ustalenia prawa lub stosunku prawnego. Zarzut ten jest bezprzedmiotowy, skoro żądanie pozwu w niniejszej sprawie - z całą oczywistością - nie zmierza do ustalenia, że powodowie posiadają grunt, lecz do ustalenia, że mają prawo do jego posiadania. Zaskarżonemu wyrokowi można pod tym względem zarzucić tylko to, że wypowiedziana w jego uzasadnieniu teza, iż niedopuszczalne jest powództwo o ustalenie faktu, jest wprawdzie trafna, ale w niniejszej sprawie - nieaktualna. Aczkolwiek bowiem w praktyce sądowej nieczęsto trafia się sformułowanie żądania pozwu tak niezręczne, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, to jednak nie uzasadnia ono przypuszczenia, by pozew zmierzał do ustalenia faktu posiadania, a nie prawa do posiadania.Bezprzedmiotowy jest również zarzut, że sama strona decyduje o sposobie dochodzenia swych praw. Pogląd bowiem, że powodowie mogą zgłosić wniosek o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości, zamieszczony został w zaskarżonym wyroku nie jako motyw oddalenia powództwa, lecz jako sugestia dla powodów na przyszłość.Błędnie również dopatruje się skarżący naruszenia art. 334 k.p.c. w tym, że Sąd Wojewódzki nie dokonał ustaleń faktycznych. Jeżeli bowiem, zdaniem Sądu, z samych twierdzeń powoda wynika bezzasadność jego żądania, jeżeli zatem zgłoszone przez powoda fakty nie uzasadniają żądania pozwu, to w takim wypadku prawdziwość twierdzeń powoda jest obojętna. Ustalenie stanu faktycznego byłoby zupełnie zbędne, jeżeli zarówno ich prawdziwość, jak i nieprawdziwość musi pociągać ten sam skutek - oddalenie powództwa. W takim wypadku powództwo ulega oddaleniu nie dlatego, że twierdzenia faktyczne powoda są nieprawdziwe, lecz dlatego że z faktów twierdzonych nie wynika żądanie. Jeżeli więc zdaniem Sądu Wojewódzkiego taka właśnie sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, to zaniedbanie ustalenia stanu faktycznego było logicznie bezbłędną konsekwencją tego poglądu i o naruszeniu prawa procesowego nie może być mowy.Mimo że wszystkie zarzuty rewizji są chybione, to jednak rewizję należało uwzględnić z podstawy, którą Sąd Najwyższy bierze pod rozwagę z urzędu, a która zresztą - z tej właśnie przyczyny - mogła być i była przedmiotem wywodów pełnomocnika powodów na rozprawie przed Sądem Najwyższym.Zagadnienie, czy z przytoczonych przez powoda faktów wynika żądanie pozwu, jest - jako kwestia subsumcji - zagadnieniem materialnoprawnym, objętym przepisem art. 380 § 1 pkt 4 k.p.c. W niniejszej sprawie chodzi o to, czy z przytoczonych przez powodów twierdzeń faktycznych wynika bezzasadność żądania pozwu. Żądanie to, mimo niezaradności sformułowania, należy - w związku z treścią uzasadnienia pozwu - rozumieć jako żądanie ustalenia, a więc tak właśnie, jak je rozumie zaskarżony wyrok. Chodzi więc o to, czy trafny .jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, że same twierdzenia powodów dają podstawę do stwierdzenia nieistnienia interesu prawnego w ustaleniu prawa własności powodów.Temu, kto może żądać świadczenia, nie przysługuje powództwo o ustalenie prawa, jeżeli uzyskanie zasądzenia wyczerpuje zupełnie jego interes prawny. W niniejszej sprawie powodowie twierdzą, że grunt znajduje się w ich posiadaniu, a pozwany "nosi się z zamiarem zalesienia całego obszaru", że zatem - skoro pozwany, jak twierdzą, naruszył już prawo własności powodów przez wyrąb krzaków i drzew - realne jest niebezpieczeństwo naruszenia przezeń własności powodów w przyszłości. Jeżeli zatem pozwany bronił się w toku procesu zarzutem, że jest wyłącznym właścicielem nieruchomości, to nie można negować interesu prawnego powodów w ustaleniu ich własności; wolno bowiem przypuszczać, że ewentualne ustalenie, iż własność gruntu przysługuje powodom, zapobiegnie naruszeniu tego prawa przez pozwanego.Rzecz przedstawiałaby się inaczej, gdyby pozwany odebrał posiadanie gruntu, gdyby zatem mogli oni dochodzić windykacji. Skoro jednak powodowie twierdzą, że grunt nadal posiadają, windykacja gruntu - wbrew poglądowi zaskarżonego wyroku - nie wchodzi w rachubę.Okoliczność, że powodom - w świetle ich twierdzeń - przysługuje wymagalne już roszczenie z powodu dokonanego wyrębu krzaków i drzew, że zatem mogliby oni w tym zakresie domagać się zasądzenia świadczenia, nie wyłącza ich interesu prawnego w ustaleniu własności gruntu. Ewentualne zasądzenie świadczenia, do jakiego pozwany byłby zobowiązany z powodu dokonania wyrębu krzaków i drzew, nie wyczerpywałoby interesu prawnego powodów zagrożonych dalszym naruszeniem prawa własności. Z twierdzeń powodów wynika więc, że ich interes prawny w ustaleniu sięga dalej, aniżeli sięgałby ich interes w zasądzeniu już wymagalnego świadczenia z tytułu dokonanego wyrębu, a ewentualny wyrok zasądzający nie zaspokajałby w pełni interesu prawnego w ustaleniu celem zapobieżenia naruszenia ich własności w przyszłości przez wykonanie zamiaru zalesienia przez pozwanego ich nieruchomości.Skoro więc z twierdzeń faktycznych powodów bynajmniej nie wynika brak interesu prawnego w ustaleniu - w stosunku do pozwanego - ich prawa własności gruntu, to subsumcja dokonana w zaskarżonym wyroku jest wadliwa. Dokonanie ustaleń faktycznych jest przeto w niniejszej sprawie konieczne nie dlatego, jakoby wskutek pominięcia stanu faktycznego wyrok "nie był rozstrzygnięciem o żądaniu strony" (jak to wywodzi rewizja), lecz dlatego że twierdzenia pozwu nie uzasadniają wniosku, iż powództwo o ustalenie musi ulec oddaleniu w każdym razie, a więc bez względu na prawdziwość czy nieprawdziwość przytoczonych twierdzeń faktycznych. Z tej przyczyny sprawa wymaga ponownego rozpoznania. Ubocznie można również wyrazić przypuszczenie, że w toku ponownego rozpoznania sprawy strona powodowa sformułuje poprawnie swe żądanie.