1 CR 97/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski. Sędziowie: S. Gross, H. Dąbrowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Tadeusza S. przeciwko Skarbowi Państwa (Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w L. i Prezydium MRN w M.) o 100.000 zł, na skutek rewizji Skarbu Państwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 12 września 1961 r., zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo (pkt II wyroku) zmienił i powództwo w całości oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa kwoty 100.000 zł z odsetkami tytułem zwrotu nakładów poczynionych na odbudowę wydzierżawionego w dniu 8.VII.1947 r. budynku, który stanowił mienie opuszczone, a obecnie jest własnością Skarbu Państwa.Sąd Wojewódzki po uchyleniu wyroku zaocznego zasądził od pozwanego na rzecz powoda 75.548 zł z 8% od dnia 30.III.1960 r., a w pozostałej części powództwo oddalił. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył, co następuje:Niesporne jest w sprawie, że sporna nieruchomość, jako mienie opuszczone, była w zarządzie Prezydium MRN w M., które wydzierżawiło ją powodowi na 10 lat. Powód w odbudowanym budynku urządził sklep wędliniarski, warsztat masarski, wędzarnię, kotłownię i lodownię. Nie wykorzystał jednak wartości dokonanych nakładów, gdyż przed upływem terminu dzierżawy został w marcu 1949 r. przez U.B. zmuszony do opuszczenia lokali, które objęła miejscowa P.S.S. i dotychczas je użytkuje.Skarb Państwa z dniem 31.XII.1955 r. nabył przez zasiedzenie własność tej nieruchomości (akta Sądu Pow. w Radz. Podl. - Wydział Zamiejscowy w Międzyrzecu Podl.) i pobiera czynsz dzierżawny od P.S.S.Żądanie pozwu znajduje uzasadnienie w przepisach o niesłusznym wzbogaceniu, występującym po stronie pozwanego. Nietrafny jest zatem podniesiony przez pozwanego zarzut braku legitymacji biernej, a także zarzut, że w niniejszej sprawie powinny mieć zastosowanie przepisy ustawy z dnia 15.XI.1956 r. (Dz. U. Nr 54, poz. 243), w szczególności art. 6 ust. 2 tej ustawy.Roszczenia powoda nie uległy przedawnieniu, albowiem w okolicznościach sprawy (wyrządzenie powodowi szkody) ma zastosowanie art. 283 § 3 k.z. i art. XIX przep. wprow. p.o.p.c., zgodnie z którym 10-letni okres przedawnienia liczy się od 1.X.1950 r., a pozew wpłynął do Sądu dnia 30.III.1960 r.W sprawie C 126/58 dochodził powód roszczeń z tytułu nakładów od b. właścicieli nieruchomości. Powództwo w tej sprawie zostało prawomocnie oddalone na tej podstawie, że nie istniała już w tym czasie ich legitymacja bierna, gdyż poprzednio już Skarb Państwa nabył własność nieruchomości przez zasiedzenie (art. 34 dekr. z 8.III.1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich).Sąd Wojewódzki, ustaliwszy wartość dokonanych przez powoda nakładów na kwotę 100.000 zł, uznał za usprawiedliwione - wobec usunięcia powoda z nieruchomości w marcu 1949 r. - zasądzenie na jego rzecz na podstawie art. 123 k.z. kwoty 75.548 zł tytułem równowartości nie zamortyzowanej części nakładów.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę z rewizji pozwanego, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak wynika z przytoczonej treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a w szczególności z powołania w końcowej jego części art. 123 k.z., Sąd Wojewódzki uznał, że pozwany jest zobowiązany do zapłacenia powodowi wymienionej wyżej sumy z tytułu niesłusznego wzbogacenia.Należy w związku z tym zaznaczyć, że Sąd Wojewódzki, uznając w innym miejscu uzasadnienia wyroku podniesiony przez stronę pozwaną zarzut przedawnienia za nieuzasadniony z tego względu, iż nie upłynął termin z art. 283 § 3 k.z., popada w sprzeczności (powołując się na ten przepis), gdyż dotyczy on przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym.Żadna jednak z przytoczonych podstaw prawnych nie może usprawiedliwiać także częściowego uwzględnienia powództwa. Roszczenia bowiem powoda, jeżeli ich podstawę ma stanowić czyn niedozwolony organów U.B., uległy prekluzji z mocy art. 6 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15.XI.1956 r. ustawy o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych (Dz. U. Nr 54, poz. 243).Abstrahując od kwestii, czy w razie sprekludowania roszczeń wynikających z czynu niedozwolonego mogą one być dochodzone na podstawie przepisów o niesłusznym wzbogaceniu, należy podkreślić, że również te przepisy w żadnym wypadku nie mogą uzasadniać uwzględnienia żądania zapłaty równowartości nie zamortyzowanej części dokonanych przez powoda nakładów. Ubocznie przy tym stwierdzić trzeba, że ich wysokość została ustalona z naruszeniem przepisów dekretu z dnia 27.VII.1949 roku o zaciąganiu nowych i określaniu nie umorzonych zobowiązań pieniężnych (Dz. U. Nr 45, poz. 332) oraz przepisów ustawy z dnia 28.X.1950 r. o zmianie systemu pieniężnego (Dz. U. Nr 50, poz. 459).Aktualny - w razie żądania zapłaty wartości niesłusznego wzbogacenia od osoby, na rzecz której bezpośrednio wzbogacony rozporządził uzyskaną korzyścią pod tytułem darmym - przepis art. 125 k.z. nie może mieć (jak zresztą i inne przepisy dotyczące niesłusznego wzbogacenia) w sprawie niniejszej zastosowania, gdyż sporna nieruchomość po dokonaniu w niej przez powoda nakładów przeszła na własność Skarbu Państwa nie na skutek "rozporządzenia" poprzednich właścicieli nieruchomości, lecz z mocy art. 34 dekretu z dnia 8.III.1946 r. o majątkach opuszcz. i poniem. (Dz. U. Nr 13, poz. 87).W uzasadnieniu uchwały Całej Izby Cywilnej z dnia 24.V.1956 r. 1 CO 9/56 (OSN 1/57) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że nabycie nieruchomości w trybie powyższego przepisu jest następstwem tzw. przemilczenia, przy czym dodał, że ustawodawca, określając uregulowaną w tym przepisie instytucję jako zasiedzenie, wyraził wolę stosowania poza tym przepisów o zasiedzeniu, jeżeli co innego nie wynika z treści art. 34 lub z istoty przemilczenia.Wobec braku uzasadnionych podstaw do przyjęcia innych (aniżeli przy zasiedzeniu z prawa rzeczowego) skutków nabycia, należy uznać za usprawiedliwioną ocenę, że nabycie przez Skarb Państwa własności nieruchomości z mocy art. 34 cytowanego dekretu z 8.III.1946 r. jest nabyciem pierwotnym. Skarb Państwa nie odpowiada zatem za zobowiązania dawnego właściciela nieruchomości z tytułu niesłusznego wzbogacenia uzyskanego z majątku innej osoby wskutek dokonania przez nią nakładów.Roszczenia powoda, jako pozbawione podstaw prawnych, podlegają oddaleniu i dlatego Sąd Najwyższy z mocy art. 386 k.p.c. zaskarżony wyrok w części zasądzającej na rzecz powoda wymienioną wyżej sumę zmienił i powództwo w całości oddalił.