2 C 146/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Powszechnej Spółdzielni Spożywców w S. przeciwko Alfonsowi K. o zapłatę 12.052 zł 97 gr, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od postanowienia Sądu Powiatowego w Stargardzie Szczecińskim z dnia 11 kwietnia 1952 r.,zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktyczneNakazem zapłaty z dnia 24 listopada 1951 r. Sąd Powiatowy w Stargardzie Szczecińskim na skutek pozwu Powszechnej Spółdzielni Spożywców w S. nakazał pozwanemu Alfonsowi K., aby zapłacił powodowej Spółdzielni sumę 12.052 zł 97 gr z 8% od dnia 12 listopada 1951 r. oraz koszty procesu na podstawie weksla wystawionego przez pozwanego na tę sumę.W zarzutach przeciwko nakazowi zapłaty pozwany, wnosząc o uchylenie nakazu w całości, zarzucił, że:1)pozew został podpisany przez osoby nie upoważnione statutowo do występowania w imieniu strony powodowej,2)weksel jest nieważny, gdyż został wystawiony na zlecenie własne,3)weksel został podpisany przez pozwanego - pod groźbą skierowania sprawy do prokuratora - na pokrycie manka powstałego w 1951 r. w sklepie powódki, w którym pracował pozwany, z tym, że pozwany miał być obciążony zapłatą 1/5 części manka wspólnie z czterema innymi pracownikami.Na rozprawie w dniu 11 kwietnia 1952 r. strony zawarły ugodę, na mocy której pozwany zobowiązał się zapłacić powodowej Spółdzielni "na zupełne umorzenie powództwa i kosztów procesu" sumę 12.340 zł płatną w ratach miesięcznych po 250 zł, poczynając od maja 1952 r. Wobec zawarcia powyższej ugody Sąd Powiatowy postanowieniem z tej samej daty uchylił nakaz zapłaty z dnia 24 listopada 1951 r. i postępowanie w sprawie umorzył. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd Powiatowy uznał, że "strony mają prawo dysponować swobodnie swoimi roszczeniami, zwłaszcza że powództwo opiera się na roszczeniu z weksla", a tym samym nie ma tu zastosowania art. 209 § 3 k.p.c.Postanowienie o umorzeniu postępowania zaskarżył rewizją pozwany, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Rewizja zarzuca:1)brak zgody Sądu na zawarcie ugody sądowej, która zdaniem skarżącego jest wymagana, gdyż przedmiotem powództwa jest roszczenie ze stosunku pracy lub też z tytułu czynu niedozwolonego,2)pogwałcenie przepisów kodeksu postępowania cywilnego o sposobie i terminie doręczeń i wezwań,3)uniemożliwienie przygotowania się do obrony.W uzasadnieniu dwóch ostatnich zarzutów skarżący wywodzi, iż wezwanie na rozprawę w dniu 11 kwietnia 1951 r. nie zostało mu doręczone i że dopiero po wywołaniu sprawy został zawezwany do Sądu telefonicznie przez urzędnika sądowego; gdy przybył do Sądu, nie wiedząc o co chodzi, spotkał pełnomocnika strony powodowej, który oświadczył mu, iż weksel jest ważny i że pozwany jest wyłącznie odpowiedzialny za manko oraz nakłonił go do zawarcia ugody pod groźbą dalszych kroków sądowych i egzekucyjnych. Pozwany twierdzi, że zawierając ugodę nie zdawał sobie sprawy z tego co czyni i że gdyby był wezwany normalnie na rozprawę, miałby czas do namysłu. (...)Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozpoznając rewizję zważył, co następuje:Na wstępie należy podkreślić, iż Sąd Powiatowy nie był rzeczowo właściwy do rozpoznania niniejszej sprawy, skoro wartość przedmiotu sporu przekracza 7.500 zł a jedną ze stron jest Spółdzielnia. Rozpoznanie sprawy przez Sąd Powiatowy narusza więc art. 11 pkt 3) k.p.c. Jednakże skoro okoliczność ta nie skutkuje nieważności postępowania, co wynika z art. 371 § 2 pkt 6) k.p.c., a rewizja nie zawiera zarzutu w tym względzie, brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonego orzeczenia z tej przyczyny z urzędu.Za trafny należy uznać zarzut skarżącego, iż umorzenie postępowania na skutek zawarcia ugody przez strony nastąpiło bez wyrażenia zgody przez sąd. W myśl art. 231 § 2 k.p.c. w związku z art. 209 § 3 k.p.c. do zawarcia ugody między innymi w sprawach ze stosunku pracy oraz w sprawach, w których przedmiotem powództwa są roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym, wymagana jest zgoda sądu. Stanowisko Sądu Powiatowego, iż art. 209 § 3 k.p.c. nie ma w danym przypadku zastosowania, gdyż powództwo "opiera się na roszczeniu z weksla" należy uznać za nietrafne i formalistyczne. O charakterze sprawy w rozumieniu art. 209 § 3 k.p.c. decyduje nie tylko formalny tytuł, na którym powód opiera swoje roszczenie, ale istota stosunku prawnego łączącego strony. Przy ocenie, czy sprawa należy do kategorii spraw wyliczonych w art. 209 § 3 k.p.c., które ustawodawca pragnie poddać szczególnej kontroli sądu, sąd nie powinien poprzestać na twierdzeniach pozwu, lecz wziąć pod uwagę także zarzuty pozwanego, a w razie wątpliwości zażądać dodatkowych oświadczeń i wyjaśnień stron, a nawet przeprowadzić w potrzebnym zakresie postępowanie dowodowe, aby ustalić, jaka jest istota stosunku prawnego, na podstawie którego powstał spór.Obowiązkowi temu Sąd Powiatowy w sprawie niniejszej zadość nie uczynił, poprzestając na formalnym tytule, na jakim oparła swe roszczenie strona powodowa. Jednakże w zarzutach pozwanego przeciwko nakazowi zapłaty zawarte są twierdzenia, iż weksel, na podstawie którego powódka wytoczyła pozew w postępowaniu nakazowym, wystawiony został przez pozwanego jako pracownika powodowej Spółdzielni na pokrycie manka. Twierdzenia te w razie wątpliwości mogły ulec sprawdzeniu, w żadnym jednak razie nie mógł ich Sąd Powiatowy pominąć przy umarzaniu postępowania na skutek zawarcia ugody. Jeżeli twierdzenia pozwanego odpowiadają rzeczywistości (a nie zostały one zaprzeczone przez powódkę), należałoby uznać sprawę niniejszą za sprawę ze stosunku pracy, mimo iż powództwo wytoczone zostało w postępowaniu nakazowym. Ewentualnie mogłaby to być zarazem sprawa o odszkodowanie z tytułu czynu niedozwolonego, zależnie od podstawy faktycznej roszczeń strony powodowej. Wprawdzie weksel jest dokumentem zawierającym zobowiązania abstrakcyjne, ale skoro w stosunkach między wystawcą a remitentem mogą być podnoszone wszelkie zarzuty materialnoprawne (art. 17 pr. weksl.), przeto formalny tytuł zobowiązania wekslowego nie może w sprawie niniejszej przesłonić przyczyny zobowiązania pozwanego oraz istoty stosunku prawnego łączącego strony.Gdyby Sąd orzekający ustalił, iż pozwany rzeczywiście wystawił weksel na pokrycie manka powstałego w czasie pracy pozwanego w Spółdzielni, wówczas sprawa musiałaby być uznana za sprawę ze stosunku pracy (ewentualnie także o odszkodowanie z tytułu czynu niedozwolonego), na skutek czego do zawarcia ugody wymagana byłaby zgoda Sądu.Udzielając tej zgody lub jej odmawiając Sąd orzekający powinien stosownie do art. 209 § 3 k.p.c. rozważyć, czy ugoda nie jest sprzeczna z interesem Państwa Ludowego i z interesem stron. W szczególności wymagałoby rozważenia - w związku z interesami pozwanego - czy wystawienie przez pozwanego weksla na wymienioną sumę nie prowadzi do przyjęcia przez niego zobowiązania zapłaty sumy, za którą w tej wysokości nie jest odpowiedzialny.Należy z naciskiem podkreślić, iż wymaganie zgody sądu na zawarcie ugody, przewidziane w art. 231 § 2 k.p.c. w związku z art. 209 § 3 k.p.c., nie może być traktowane jako wymaganie tylko formalne. Sąd w każdym przypadku powinien wnikliwie rozważyć na tle okoliczności sprawy, czy ugoda nie jest sprzeczna z interesem Państwa Ludowego i interesami stron oraz czy rozstrzygnięcie sporu wyrokiem nie byłoby dla stron korzystniejsze. Ugoda nie powinna prowadzić do tego, aby dłużnik, zwłaszcza gdy jest nim człowiek pracy, był zobowiązany do świadczenia w zakresie szerszym, niż uzasadniałyby to okoliczności faktyczne i przepisy prawa.Ponieważ Sąd Powiatowy błędnie przyjąwszy, iż art. 209 § 3 i 231 § 2 k.p.c. nie mają w sprawie niniejszej zastosowania, nie rozważył okoliczności istotnych dla oceny, czy należy udzielić zgody na zawarcie ugody i w kwestii udzielenia zgody nie powziął w ogóle żadnej decyzji umarzając wprost postępowanie, zaskarżone postanowienie narusza cytowane przepisy jak również art. 261 k.p.c., co uzasadnia jego uchylenie. (...)Wobec tego, iż Sąd Powiatowy nie jest właściwy rzeczowo do rozpoznania niniejszej sprawy, Sąd Najwyższy uchylając zaskarżone postanowienie na mocy art. 384 k.p.c. w brzmieniu dekretu z dnia 23 kwietnia 1953 r. o zmianie niektórych przepisów postępowania w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 23, poz. 90), przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Szczecinie jako Sądowi właściwemu do rozpoznania jej w pierwszej instancji.Z tych względów orzeczono jak w sentencji.