2 CO 18/58

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 1959 r. na posiedzeniu jawnym z wniosku Banku Gospodarstwa Krajowego w Warszawie o złożenie dokumentu do zbioru dokumentów po rozpoznaniu rewizji wnioskodawcy na postanowienie Sądu Powiatowego w Nowej Soli z dnia 28 października 1957 r. i postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze z dnia 4 grudnia 1958 r. przekazującego Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne postanowił:1)przejąć sprawę do własnego rozpoznania z mocy art. 388 § 1 k.p.c.,2)zaskarżone postanowienie uchylił, i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Nowej Soli do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca domaga się zarządzenia złożenia do zbioru dokumentów Zd 155 uchwały Nr IV/16/54 Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia 20 stycznia 1954 r., uchylającej w oparciu o przepis art. 100 post. adm. orzeczenie Komisji Osadnictwa Niewolniczego na powiat S. Nr 170 z dnia 18 marca 1949 r., przyznające Stanisławowi M. prawo nabycia idealnej połowy w nim bliżej określonej nieruchomości oraz określające warunki nabycia. Zdaniem wnioskodawcy dokument ten uprawnia go do zgłoszenia wniosku o wpis Skarbu Państwa jako właściciela tej nieruchomości w miejsce M. na podstawie art. LVIII przep. wprow. pr. rzecz i pr. ks. wiecz.Sąd Powiatowy odmówił żądanego złożenia dokumentu, a Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze na skutek rewizji wnioskodawcy przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne: "Czy uchylenie na podstawie art. 100 post. adm. powziętego w trybie art. 25 dekretu z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazywaniu przez państwo mienia niewolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. W. M. Gdańska Dz. U. z 1946 r. Nr 71, poz. 389 - orzeczenia komisji osadnictwa nierolniczego, wyznaczającego nabywcę nieruchomości i określającego warunki jej nabycia samo przez się pociąga za sobą ponowne przeniesienie prawa własności z nabywcy na Skarb Państwa, bez potrzeby dokonania czynności, wymaganej przez prawo dla przeniesienia własności nieruchomości"?Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do własnego rozpoznania z mocy art. 388 § 1 k.p.c. zważył, co następuje:Według przepisu art. 44 § 1 pr. rzecz., umowa o przeniesienie własności nieruchomości winna obejmować podstawę prawną świadczenia. Przepis ten oznacza, że umowa o przeniesienie własności nieruchomości ma charakter kauzalny, a nie abstrakcyjny; skutkiem tego umowa o przeniesienie własności jest skuteczna prawnie tylko w takim przypadku, gdy istnieje ważna umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości. W przypadku, z mocy art. 26 § 2 dekretu z dnia 6 grudnia 1946 r. (Dz. U. z 1946 r. Nr 71, poz. 389) ważność umowy sprzedaży (mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych) zależna jest od zgodności z orzeczeniem władzy administracyjnej przyznającym kupującemu prawo do nabycia nieruchomości pod określonymi w decyzji warunkami. Gdy obecnie orzeczenie, które było podstawą ważności umowy sprzedaży, a tym samym przeniesienia własności nieruchomości, zostało uchylone orzeczeniem władzy administracyjnej, na podstawie art. 100 post. adm., zarówno umowa sprzedaży, jak i umowa o przeniesienie własności nieruchomości, o którą w sprawie chodzi, stały się bezskuteczne, a tym samym odżyło poprzednie prawo własności nieruchomości. W tym stanie rzeczy wnioskodawca może żądać sprostowania księgi wieczystej.Należy dodać, że jak słusznie wywodzi rewizja, sądy nie są władne kwestionować orzeczenia władzy administracyjnej będącego podstawą wniosku. Po uchyleniu powołanego dekretu (przez art. 18 dekretu z dnia 10 grudnia 1952 r. - Dz. U. z 1952 r. Nr 49, poz. 326) mogłoby być wątpliwe, jaka władza weszła w miejsce komisji osadnictwa nierolniczego przy starostwach powiatowych, przewidzianych przez uchylony dekret. W każdym razie jednak brak podstaw do uznania, żeby Prezydium Powiatowej Rady Narodowej miało być oczywiście niewłaściwe.W sprawie nie jest jasne, na jakiej podstawie występuje w im. Skarbu Państwa Bank Gospodarstwa Krajowego. Należy zatem zgodnie z art. 46 pr. o ks. wiecz. zakreślić wnioskodawcy termin do wykonania swego upoważnienia, względnie za potwierdzenie czynności Banku przez uprawniony organ państwowy.