2 CR 737/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa przeciwko Zespołowi Maszynowemu nr 1 w B. o unieważnienie umowy kupna-sprzedaży, na skutek rewizji powoda i interwenienta ubocznego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Ł. z dnia 29 stycznia 1959 r. C 434/58 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Ł. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSkarb Państwa (...) domaga się uznania umowy kupna-sprzedaży agregatu omłotowego, zawartej dnia 26 lutego 1957 r. przez pozwany Zespół Maszynowy z G.O.M. w P. - za czynność prawną nieważną.Sąd Wojewódzki powództwo oddalił, uznając, że w dniu 23 lutego 1957 r. doszła do skutku między stronami ważna umowa kupna-sprzedaży agregatu omłotowego.Od powyższego wyroku wnieśli rewizję Skarb Państwa oraz interwenient uboczny domagając się zmiany wyroku i oddalenia powództwa, względnie uchylenia wyroku w oparciu o podstawy rewizyjne z art. 371 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: (...) Sąd Wojewódzki nie zbadał (...) zarzutu powoda, według którego w przedmiotowej transakcji reprezentował Prezydium G.R.N. obywatel Wł.M., który równocześnie był członkiem i przedstawicielem pozwanego Zespołu. W tej sytuacji należałoby wyjaśnić, czy zgoda Prezydium G.R.N. na przedmiotową transakcję została w sposób ważny udzielona (art. 7 post. adm.). Pamiętać przy tym należy, że porządek prawny nie aprobuje zawierania czynności prawnych przez przedstawiciela z samym sobą bez zgody zastąpionego, chyba że chodzi o takie czynności, przy których z natury ich działanie na niekorzyść zastąpionego jest wykluczone. To samo odnieść należy do organu osoby prawnej (...).Notka:SN w orzeczeniu z dnia 3 października 1946 r. C II 574/46 (Zbiór Orzecznictwa SN 1947/2 poz. 46) wypowiedział pogląd, że "pełnomocnik sprzedawcy nie może zawierać umowy z samym sobą jako kupującym". Teza ta spotkała się ze słuszną krytyką F. Błahuty w glosie do wymienionego orzeczenia (Państwo i Prawo 1948/3 str. 161). W orzeczeniu zaś z dnia 22 marca 1955 r. 2 CO 116/54 (OSN 1956/I poz. 15) SN przytoczył: "Zawarcie umów z samym sobą, a więc i udzielenie pełnomocnictwa do zawierania takich umów, może być dopuszczalne tylko w zakresie dopełnienia konkretnego istniejącego już zobowiązania. Poza tym zakresem pełnomocnik innej osoby nie może w jej imieniu sam ze sobą zawrzeć umowy".S. Rejman w glosie do orzeczenia SN z dnia 26 października 1954 r. 2 CO 49/54 (OSN 1955/III poz. 61) wyraził bez bliższego uzasadnienia pogląd, że notariusze nie powinni sporządzać pełnomocnictw, które by upoważniały pełnomocnika do zawarcia umowy "z samym sobą", gdyż mocodawca upoważnia pełnomocnika do działania w swoim imieniu wobec osób trzecich, a nie wobec samego siebie.Projekt k.c. w wersji z 1960 r. nie zawiera przepisu, który by normował zakres dopuszczalności zawarcia przez pełnomocnika umowy z samym sobą. Moim zdaniem taki przepis byłby przydatny ze względu na rozbieżność poglądów w tej materii. Znalazły one wyraz także w praktyce notarialnej, o czym świadczy artykuł not. St. Cichosza pt. "Dokonywanie czynności pomiędzy pełnomocnikami", opublikowany w Biuletynie Ministerstwa Sprawiedliwości 1957/3 str. 38 oraz moja wypowiedź pod tym tytułem zamieszczona w wymienionym "Biuletynie" 1957/6 str. 35-38. Kwestii poruszanych w wyżej wymienionych artykułach dotyczy też orzeczenie SN z dnia 26 lipca 1958 r. 3 CO 9/58 (OSPiKA 1959/7-8 poz. 203, OSN 1959/IV poz. 144) głoszące m.in., co następuje: "Jeżeli nie ma żadnych szczególnych postanowień umownych, to czynność prawna zdziałana przez przedstawiciela z samym sobą jest bezskuteczna (negotium claudicans), gdy zachodzi kolizja interesów pomiędzy zastąpionym a przedstawicielem, chyba że umowa stron dopuściła zdziałanie czynności z samym sobą".