2 CZ 11/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w M. przeciwko Karolowi M. o 34.335,59 zł po rozpoznaniu zażalenia powódki na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 1959 r. zażalenie oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Olsztynie wyrokiem z dnia 10 grudnia 1958 r. oddalił powództwo Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w M. przeciwko Karolowi M. o 34.335,59 zł odszkodowania za manko, uznając, że roszczenie to uległo prekluzji na mocy art. 473 k.z.Złożona przez stronę powodową rewizja od tego wyroku została zwrócona na mocy art. 137 § 2 k.p.c. wobec nieuiszczenia opłaty sądowej w zakreślonym terminie.W piśmie z dnia 18 lutego 1959 r. powodowa Spółdzielnia prosi o przyjęcie przedstawionej ponownie rewizji, twierdząc, że polecenie przelewu należnej opłaty zostało złożone w dniu 26 stycznia 1959 r., a więc w terminie otwartym, lecz z niewiadomych przyczyn Oddział Narodowego Banku Polskiego w M. przelew zrealizował dopiero w dniu 14 lutego 1959 r.Pismo to Sąd Wojewódzki potraktował jako wniosek o przywrócenie terminu do złożenia rewizji. Postanowieniem zaś z dnia 27 sierpnia 1959 r. wniosek ten oddalił, stwierdzając, że wezwanie do uiszczenia wpisu od rewizji w kwocie 1.543 zł zostało doręczone powódce w dniu 24 stycznia 1959 r., a wpis uiszczono dopiero w dniu 14 lutego 1959 r. Sąd Wojewódzki przy tym ustalił, że wprawdzie zlecenie przelewu wystawione zostało w dniu 26 stycznia 1959 r., lecz złożono je w Banku dopiero w dniu 4 lutego 1959 r., a zrealizowano dopiero w dniu 14 lutego 1959 r., kiedy powódka miała pokrycie bankowe.W zażaleniu na to postanowienie powódka wnosi o jego uchylenie i przywrócenie terminu do wniesienia rewizji, podnosząc, że zlecenie dokonania przelewu opłaty zostało złożone w otwartym terminie oraz że nie ponosi winy spóźnionego wykonania przelewu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wypis wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 10 grudnia 1958 r. został doręczony pełnomocnikowi powodowej Spółdzielni w dniu 5 stycznia 1959 r. Ponieważ wniesiona przez powódkę skarga rewizyjna, datowana dnia 14 stycznia 1959 r. a nadana na pocztę dnia 19 stycznia 1959 r., wpłynęła do Sądu Wojewódzkiego w dniu 21 stycznia 1959 r. i prawidłowo została potraktowana jako złożona w terminie, co wynika także z treści zarządzenia z dnia 22 stycznia 1959 r. w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu, wypada zaznaczyć, iż Sąd Wojewódzki nietrafnie potraktował pismo powódki z dnia 18 lutego 1959 r. jako wniosek o przywrócenie terminu do złożenia rewizji, albowiem pismo to wniesione w terminie siedmiodniowym od daty zwrotu rewizji (co nastąpiło w dniu 13 lutego 1959 r.) i zawierające w swej treści twierdzenie o udzieleniu we właściwym czasie zlecenia przelewu oraz wniosek o przyjęcie rewizji, należałoby raczej potraktować jako zażalenie na jej zwrot. Błąd ten nie wpływa jednak na treść postępowania zażaleniowego, skoro spowodował przystosowanie się powódki do tak oznaczonego przedmiotu dalszego postępowania. Istota zaś występującego w sprawie zagadnienia - kwestia zachowania terminu do wniesienia opłaty - jest ta sama.Kwestia ta w związku z wprowadzeniem obligatoryjnego obrotu bezgotówkowego nie budziła wątpliwości pod rządem ustawy z dnia 1 lipca 1949 r. o obowiązku uczestniczenia w obrocie bezgotówkowym (Dz. U. z 1949 r. Nr 41, poz. 294 i Dz. U. z 1950 r. Nr 44, poz. 402); art. 10 tej ustawy stanowił bowiem, że termin wykonania zobowiązania w obrocie bezgotówkowym uważa się za zachowany, jeżeli w ostatnim dniu tego terminu dłużnik udzielił zlecenia dokonania przelewu bądź wręczył czek rozrachunkowy (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 1951 r. C. 1019/51 OSN 1952/III poz. 83).Jednakże Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 31 marca 1955 r. 4 CZ 38/55 (OSN 1958/I poz. 8) wyjaśnił, że taki skutek przypisać można udzielonemu zleceniu jedynie w tym wypadku, gdy zlecenie przelewu było w dacie jego udzielenia wykonalne, a w szczególności gdy zleceniodawca w dacie tej miał w instytucji bankowej potrzebny fundusz do rozporządzenia.Jednolite orzecznictwo Sądu Najwyższego w tym przedmiocie podkreślało również, że brak rozporządzalnych środków pieniężnych na uiszczenie należnej opłaty nie może być utożsamiany z pojęciem "braku winy" w rozumieniu art. 178 § 1 k.p.c., a data udzielenia bankowi zlecenia dokonania przelewu opłaty sądowej nie może być uznana za datę jej uiszczenia, jeżeli zlecenie nie mogło być z tego względu natychmiast przez bank wykonane. Podobne stanowisko zajęła również Główna Komisja Arbitrażowa w orzeczeniu z dnia 2 lipca 1953 r. III. O. 122/53 (Orzecznictwo Arbitrażowe, tom VI, rocznik 1955, str. 201-202).Ustawa z dnia 1 lipca 1949 r. o obowiązku uczestniczenia w obrocie bezgotówkowym została uchylona z dniem 18 sierpnia 1958 r. przez art. 12 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r. o rozliczeniach pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej (Dz. U. z 1958 r. Nr 44, poz. 215). Ta ostatnia zaś ustawa nie zawiera przepisu odpowiadającego uchylonemu art. 10 ustawy z dnia 1 lipca 1949 r. Powstaje zatem pytanie, czy i obecnie data udzielenia instytucji bankowej zlecenia dokonania przelewu przez jednostkę gospodarki uspołecznionej może być uważana za dzień uiszczenia należności.Przy rozważaniu tego pytania należy mieć na uwadze, że ustawa z dnia 1 lipca 1958 r. o rozliczeniach pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej bynajmniej nie wprowadza dla tych jednostek jakiegoś nowego nieznanego uprzednio reżimu gospodarowania ich własnymi środkami pieniężnymi, lecz stanowi jedynie nowe uregulowanie tego zakresu gospodarki, w której całkowita prawna swoboda dyspozycji jednostki gospodarującej została ograniczona i poddana pewnym obowiązującym formom, poczynając już od wejścia w życie dekretu z dnia 3 lutego 1947 r. o obowiązku uczestniczenia w obrocie bezgotówkowym (Dz. U. z 1947 r. Nr 16, poz. 61).Ustawa z dnia 1 lipca 1958 r. o rozliczeniach pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej w stosunku do ustawy z dnia 1 lipca 1948 r. zwęziła zakres podmiotowy jednostek, obowiązanych do uczestniczenia w obrocie bezgotówkowym, oraz w pewnej mierze zwiększyła swobodę jednostek gospodarki uspołecznionej dysponowania swymi środkami pieniężnymi. Art. 2 i 3 ustawy z dnia 1 lipca 1958 r. utrzymały jednak w pełni podstawowe reguły, zobowiązujące jednostki gospodarki uspołecznionej do gromadzenia swoich środków pieniężnych na rachunku we właściwym banku lub spółdzielni oszczędnościowo-pożyczkowej, do przeprowadzania w zasadzie rozliczeń pieniężnych za pośrednictwem tego rachunku oraz do przeprowadzania wzajemnych rozliczeń - z wyjątkiem określonych przypadków - w formie bezgotówkowej.Jeżeli przeto podstawowe zasady gospodarki środkami pieniężnymi oraz obrotu bezgotówkowego, obowiązujące jednostki gospodarki uspołecznionej, nie uległy istotnym zmianom, brak podstawy do zmiany ściśle z tymi zasadami związanej reguły dotyczącej terminu wykonania zobowiązania w sposób bezgotówkowy, aczkolwiek wyraźne sformułowanie tej reguły, zawarte uprzednio w rat. 10 uchylonej ustawy z dnia 1 lipca 1949 r., obecnie nie zostało zachowane w postaci ogólnej obowiązującej normy prawnej. Znamienne jest natomiast, iż o ile chodzi o rozliczenia za dostawy, roboty i usługi, przepisy § 3 ust. 2 w związku z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 13 sierpnia 1958 r. w sprawie form rozliczeń za dostawy, roboty i usługi pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej (Dz. U. z 1958 r. Nr 54, poz. 264) podkreślają, że termin zapłaty uważa się za zachowany także przez udzielenie polecenia przelewu, jeżeli obciążenie rachunku dłużnika nastąpi najpóźniej w następnym dniu roboczym po terminie płatności (co niewątpliwie wiąże się z techniką pracy bankowej, która dopuszcza wykonanie polecenia przelewu w dniu następnym po jego złożeniu).Dla omawianego zagadnienia posiadają również istotne znaczenie analogiczne wskazania zawarte w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 30 grudnia 1950 r. Przepisy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 1950 r. Nr 58, poz. 528 z późn. zm.) w związku z art. 175 k.p.c., na których podstawie przy wnoszeniu opłat za pośrednictwem poczty decydującą dla ustalenia daty uiszczenia opłaty jest data nadania przekazu pocztowego.Z tych względów należy uznać, że i obecnie - o ile chodzi o wpłaty dokonywane przez jednostki gospodarki uspołecznionej na pokrycie kosztów sądowych - zachowują pełną moc zasady, wyrażone w cytowanym wyżej orzecznictwie Sądu Najwyższego, a w szczególności w orzeczeniu opublikowanym w zbiorze orzeczeń z 1958/I poz. 8.W niniejszej sprawie Sąd Wojewódzki - wbrew poglądowi strony skarżącej - miał w ramach art. 242 § 1 k.p.c. dostateczną podstawę do krytycznego ustosunkowania się do zeznania księgowej Jadwigi K., która utrzymywała, iż przelew został dokonany w dniu 26 stycznia 1959 r.Na podstawie bowiem wyjaśnień pracownika Banku Tadeusza Z. Sąd ustalił, iż polecenie przelewu, wprawdzie wystawione w tej dacie, wpłynęło do Banku dopiero w dniu 4 lutego 1959 r. Można stwierdzić tylko pewną nieścisłość, albowiem jak to wynika ze stempla bankowego na oryginalnym zwracanym zleceniodawcy egzemplarzu "D." polecenia przelewu polecenie to zostało złożone w dniu 3 lutego 1959 r. Tym niemniej złożenie przelewu i w tym dniu było spóźnione, skoro niewątpliwie wezwanie do uiszczenia opłaty w ciągu 7 dni doręczone zostało powodowej spółdzielni już w dniu 24 stycznia 1959 r.Bezprzedmiotowe przeto jest stanowisko strony powodowej, wyrażone w jej piśmie z dnia 18 lutego 1959 r., jakoby, nie miało znaczenia wykonanie przelewu dopiero w dniu 14 lutego 1959 r. W tym zresztą przedmiocie nie można by uznać poglądu tej strony za trafną, skoro według opinii biegłego w myśl obowiązujących przepisów bankowych w braku szczególnej dyspozycji Spółdzielni zlecenie przelewu nie mogło być wcześniej wykonane w związku z koniecznością zachowania ustalonej kolejności w ramach wolnych środków pieniężnych na rachunku tej Spółdzielni.Sugestia skarżącej, iż biegły, będący pracownikiem Oddziału Narodowego Banku Polskiego w O., nie mógł wydać bezstronnej opinii, słusznie została pominięta przez Sąd Wojewódzki, skoro właśnie z tego względu biegły posiadał niezbędną znajomość wchodzących w grę przepisów bankowych, a strona powodowa niczym nie podważyła trafności lub prawidłowości wydanej przezeń opinii. Wobec wyjaśnienia mogącego mieć znaczenie dla sprawy zagadnienia z zakresu techniki bankowej mógł Sąd Wojewódzki nie przychylić się do wniosku o powołanie drugiego biegłego (art. 299 § 2 k.p.c.).Z tych przeto powodów zażalenie, jako niezasadne, ulega oddaleniu zgodnie z art. 394 § 3 w związku z art. 383 k.p.c.