2 CZ 11/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa P.O. przeciwko Skarbowi Państwa (Prokuraturze miasta Wrocławia) o zwolnienie spod zajęcia, na skutek zażalenia pozwanego na orzeczenie o kosztach procesu, zawarte w wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 8 listopada 1960 r., 1) zmienił zawarte w pkt 3 sentencji zaskarżonego wyroku orzeczenie o kosztach procesu w ten sposób, że zasądził od powoda na rzecz pozwanego koszty procesu w kwocie 500 zł, 2) zasądził od powoda na rzecz pozwanego koszty postępowania zażaleniowego w kwocie 18,80 zł.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się wyłączenia spod zajęcia i egzekucji kwoty 39.500 zł, telewizora i akordeonu twierdząc, że rzeczy te są jego własnością, a zostały zajęte na żądanie prokuratora w związku z aresztowaniem syna powoda pod zarzutem włamania się i okradzenia sklepu. Pozwany na pierwszej i jedynej rozprawie oświadczył, że uznaje żądanie pozwu, wniósł jednak o zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu twierdząc, że nie dał powodu do wniesienia powództwa.Sąd Wojewódzki zwolnił spod zajęcia rzeczy objęte żądaniem pozwu, ustalił wpis stosunkowy na 2.623 zł, zobowiązując powoda do uiszczenia go, a koszty procesu zniósł wzajemnie. Sąd Wojewódzki ustalił, że rzeczy wymienione w pozwie zostały zajęte na podstawie postanowienia prokuratora. Sąd Wojewódzki poprzestał na uznaniu żądania pozwu przez prokuratora, przyjmując, że znajduje ono uzasadnienie w okolicznościach sprawy. Orzeczenie co do kosztów uzasadnił Sąd Wojewódzki następująco:"O kosztach sądowych orzeczono według art. 5 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z art. 5 § 5 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 111) z tym, że ponieważ pozew był tymczasowo wolny od opłaty sądowej, pozwany zaś jako Skarb Państwa zwolniony jest w ogóle od opłat - zobowiązano powoda do ich uiszczenia, znosząc jednocześnie przysługujące pozwanemu koszty procesu z poniesionymi przez powoda (art. 102 w zw. z art. 101 k.p.c.)".Na zawarte w powyższym wyroku orzeczenie o kosztach procesu wniósł pozwany zażalenie, żądając zasądzenia od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych. W odpowiedzi powód wniósł o oddalenie zażalenia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jest w niniejszej sprawie niesporne, że przed wytoczeniem powództwa powód nie zwrócił się do pozwanego z żądaniem zwolnienia zajętych rzeczy i z żądaniem tym wystąpił dopiero w pozwie. Chodzi więc o to, czy - skoro pozwany uznał przy pierwszej czynności procesowej żądanie pozwu - okoliczność, iż przed wytoczeniem powództwa nie został wezwany do zwolnienia spod zajęcia, ma znaczenie z punktu widzenia art. 102 k.p.c. Zagadnienie stosowania tego przepisu w sprawach o zwolnienie od egzekucji (art. 574. k.p.c.) było już w okresie międzywojennym rozważane w piśmiennictwie prawniczym (p. opracowana przez Z. Wasilkowską pozycja 44 "Zbioru aktualnych pytań do KPC" Litauera i Święcickiego) i w orzecznictwie. Z zasady prawnej uchwalonej 25.V.1936 r. przez Całą Izbę Cywilną (OSN nr XI/1936, poz. 407) wynika, że w sprawach o zwolnienie od egzekucji pozwany wierzyciel egzekwujący może żądać zwrotu kosztów procesu, jeżeli przed wniesieniem pozwu nie był przez powoda zawiadomiony w sposób dający mu możność sprawdzenia zasadności roszczenia powoda, a przy pierwszej czynności procesowej uznał żądanie pozwu. W zakresie objętym przepisami art. 102 i 574 k.p.c. stan prawny nie uległ zmianie od czasu uchwalenia powyższej zasady prawnej, ma więc ona zastosowanie nadal w sprawach z art. 574 k.p.c. o zwolnienie od egzekucji. Jeżeli - jak to właśnie miało miejsce w niniejszym przypadku - zajęcie dokonane zostało w trybie ustawy z 21.I.1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego (Dz. U. poz. 11/1958) sytuacja pozwanego Skarbu Państwa (Prokuratora), który przy pierwszej czynności uznał żądanie pozwu o zwolnienie spod zajęcia, nie może być gorsza od sytuacji, w jakiej znajduje się wierzyciel egzekwujący pozwany w sprawie z art. 574 k.p.c. Już więc sam fakt, że w niniejszej sprawie pozwany, który uznał powództwo przy pierwszej czynności procesowej nie został przez powoda przed wytoczeniem procesu zawiadomiony o prawach powoda do zajętych rzeczy, przesądzą - w świetle powołanej zasady prawnej - iż w sprawie niniejszej zachodzą przesłanki zastosowania przepisu art. 102 k.p.c. na korzyść pozwanego Skarbu Państwa. Sprawa niniejsza nie wymaga więc rozważenia, czy w sprawie o zwolnienie spod zajęcia dokonanego w trybie powołanej ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. samo zawiadomienie prokuratora o prawach osoby trzeciej do zajętych rzeczy wystarczyłoby do wyłączenia zastosowania art. 102 k.p.c., jeżeli pozwany uznał żądanie pozwu przy pierwszej czynności procesowej.Należało więc zażalenie uwzględnić. Podniesiona przez powoda w odpowiedzi na zażalenie okoliczność, że niesłusznie został obciążony obowiązkiem uiszczenia wpisu stosunkowego od pozwu, jest bezprzedmiotowa. Powód nie zaskarżył wymierzonej mu opłaty sądowej, wskutek czego przedmiot ten nie podlega kontroli.