2 CZ 253/57

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Renato F. przeciwko Krystynie F. o rozwód, po rozpoznaniu zażalenia pozwanej na postanowienie Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 9 października 1957 r., zaskarżone postanowienie uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym postanowieniem Sąd Wojewódzki odrzucił zarzut miejscowej niewłaściwości podniesiony przez stronę pozwaną, stwierdzając, że od dnia 5 czerwca 1952 r. oboje małżonkowie mieszkali na terenie Szklarskiej Poręby, gdyż pozwana w podanym dniu wymeldowała się z Sosnowca do Szklarskiej Poręby, przebywała tam aż do ponownego wymeldowania się w dniu 26 czerwca 1953 r., a powód przebywał we wskazanej miejscowości od dnia 28 czerwca 1951 r. i obecnie przebywa we Wrocławiu.Zażalenie pozwanej od tego postanowienia oparte na twierdzeniu, że strony w Szklarskiej Porębie przebywały, lecz nie zamieszkiwały, jest częściowo uzasadnione, aczkolwiek z innych przyczyn, aniżeli podała żaląca się. Skoro bowiem w Szklarskiej Porębie żadna ze stron już nie przebywa, właściwym być może według art. 38 § 1 k.p.c. tylko sąd miejsca pobytu skarżącej, a więc Sąd Wojewódzki w Katowicach. Sprawa jednak nie ulega przekazaniu temu sądowi po myśli art. 394 § 3, 386, 228 § 2 zd. 1 k.p.c. Dla rozstrzygania bowiem o rozwiązaniu małżeństwa stron sąd polski nie jest powołany, skoro według treści akt strony są obywatelami włoskimi, a prawo włoskie rozwodu małżeństwa w ogóle nie dopuszcza (art. 149 C.C.). Wprawdzie według art. u ust. 4 pr. pryw. międzyn. sądy polskie rozstrzygają - wbrew przepisowi w ust. 1 tego artykułu - o rozwodzie pomiędzy cudzoziemcami, jeżeli państwo, którego są obywatelami, nie zastrzegło sobie orzecznictwa wyłącznego. Chociaż jednak prawo włoskie podobnego wyraźnego zastrzeżenia nie zawiera, nie znaczy to, aby jurysdykcję w sprawach obywateli włoskich przyznawało sądom innych krajów. Kwestię tę należy uważać co najmniej za otwartą, atoli nawet w tym sensie, że tylko szczególne okoliczności mogą przemawiać za przyznaniem w sprawach obywateli włoskich jurysdykcji także innym krajom. Do takich wyjątków będą należały m.in. spory o prawa rzeczowe na nieruchomościach położonych poza Włochami albo o patenty skuteczne tylko na terytorium obcego państwa. Inaczej natomiast przedstawia się sprawa z procesem rozwodowym. Prawo włoskie bowiem rozwodu małżeństwa w ogóle nie uznaje (art. 149 C.C.). W związku zaś z tym trudno by dojść do wniosku, iż godzi się na to, aby sądy zagraniczne orzekały o rozwiązaniu małżeństwa, które jego własnemu prawu jest obce. Uznanie takich wyroków we Włoszech nie wchodziłoby w grę, co przemawia za tym, że nie należą one do spraw, które mógłby rozpoznawać sędzia zagraniczny według zasad jurysdykcyjnych głoszonych przez włoski porządek prawny (art. 797 pkt 1 C.P.C.). Z tego wynika, że sprawy rozwodowe obywateli włoskich są wyłączone od orzecznictwa sądów innych krajów, czyli że sądy polskie na podstawie art. 17 ust. 4 rozpoznawać ich nie mogą. Dlatego powództwo niniejsze ulega odrzuceniu i to bez względu na to, czy w I instancji zachodziły przesłanki art. 38 § 1 k.p.c. Skoro bowiem do rozpoznania sprawy żaden sąd polski nie jest powołany, każdy sąd może orzec o odrzuceniu pozwu dla braku jurysdykcji. Sąd Najwyższy jednak sam odrzucenia orzec nie może, albowiem na skutek zażalenia sprawa weszła jedynie w zakresie zarzutu niewłaściwości miejscowej, a nie w całości do II instancji. Toteż dla orzeczenia odrzucenia powinno nastąpić odesłanie sprawy do I instancji.