3 CO 20/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Marowski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Majorowicz, F. Stojanowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stefanii M. przeciwko Ludwikowi M. o uznanie i wpis prawa własności nieruchomości, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego w Kolbuszowej z dnia 18 lipca 1957 r., zaskarżony wyrok uchylił i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Kolbuszowej do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowódka żądała uznania jej za właścicielkę 1/24 części nieruchomości obj. lwh, ks. gr. gm. kat. 57 J. i zobowiązania pozwanego do zezwolenia na wpis prawa własności powyższej części nieruchomości na jej rzecz. Powódka twierdziła, że pozostaje w związku małżeńskim z pozwanym od 1922 r., że od 1936 r. małżeństwo stron jest sądownie separowane, że jeszcze przed separacją, w 1932 r., z dochodów wspólnie prowadzanego gospodarstwa rolnego została nabyta i zaintabulowana na pozwanego 1/12 część nieruchomości lwh 57.Sąd Powiatowy uwzględnił żądanie pozwu, ustalając powyższy stan faktyczny z tą jedynie zmianą, że pozwany nabył powyższą część nieruchomości za pieniądze zarobione na robotach we Francji.Na skutek rewizji pozwanego żądającej bądź uchylenia zaskarżonego wyroku i odrzucenia pozwu bądź jego zmiany i oddalenia powództwa, bądź wreszcie uchylenia zaskarżonego wyroku i odesłania sprawy do ponownego rozpoznania z powodu naruszenia prawa materialnego i uchybień procesowych - Sąd Wojewódzki w Rzeszowie przekazał Sądowi Najwyższemu z mocy art. 388 k.p.c. zagadnienie prawne.Sąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do własnego rozpoznania, przede wszystkim nie uznał za usprawiedliwiony zarzutu niewłaściwości sądu powiatowego do rozpoznania niniejszej sprawy w związku z toczącym się procesem o rozwód. Powołany przez skarżącego przepis art. 27 Kod. rodz. jest przepisem materialnoprawnym, który po prawomocnym orzeczeniu rozwodu pozwala w razie orzeczenia winy jednego lub obu małżonków określić odmiennie niż po połowie udziały we wspólnym majątku małżonków, a to zależnie od stopnia przyczynienia się małżonka do jego powstania i osobistej pracy we wspólnym gospodarstwie i przy wychowaniu dzieci. Brak natomiast szczególnego przepisu procesowego, który by nakazywał rozpoznanie takich roszczeń w procesie rozwodowym lub choćby zezwalał na to. Z przepisu zaś art. 202 k.p.c. wynika zasadniczy zakaz łączenia z żądaniem rozwodu innych roszczeń.Również nie jest usprawiedliwiony zarzut mylnego zastosowania w sprawie art. XVIII przep. wprow. Kod. rodz. Wobec braku twierdzeń którejkolwiek strony, żeby łączyła je jakakolwiek umowa majątkowa małżeńska, należy przyjąć, że strony takiej umowy nigdy nie zawarły. Wobec braku twierdzenia strony skarżącej, żeby zgodnie z przepisem art. XIII przep. wprow. pr. małż. i maj. sąd na wniosek którejkolwiek strony ustanowił dla stron ustrój rozdzielności, należy uznać, że zgodnie z przepisem art. XI przep. wprow. pr. małż. maj. w chwili wejścia w życie Kod. rodz. strony podlegały ustrojowi ustawowemu. Należy nadmienić, że brak było przepisu, który by spod powołanych przepisów art. XI i XIII wyłączał małżeństwa separowane. W tym stanie rzeczy, zgodnie z przepisem art. XVIII przep. wprow. Kod. rodz., przepisy Kod. rodz. o wspólności ustawowej stosuje się do istniejącego jeszcze majątku dorobkowego stron bez względu na czas jego nabycia, ten bowiem przepis nie stanowi wyjątku dla małżeństw separowanych. Powołane przez skarżącego art. XII i XIII przep. wprow. Kod. rodz. nie stosują się w sprawie wobec szczególnego przepisu art. XVIII.Natomiast z urzędu wziął Sąd Najwyższy pod uwagę, że Sąd Powiatowy błędnie uznał powódkę za właścicielkę połowy w tej części spornej nieruchomości, która jest zaintabulowana na pozwanego. Małżeńska wspólność ustawowa jest wspólnością łączną bezudziałową, jak to wynika z art. 21 § 1 i art. 25 Kod. rodz. Dopiero z chwilą ustania wspólności ustawowej powstaje współwłasność małżonków co do majątku, który był objęty wspólnością, mianowicie po połowie, jeżeli sąd na żądanie nie oznaczy innych udziałów z mocy art. 27 Kod. rodz.Powódka uprawniona była zatem jedynie do żądania ustalenia, że 1/12 część nieruchomości obj. lwh 57 wchodzi w skład wspólnego majątku obojga małżonków pozwanego i powódki. Żądanie zezwolenia na wpis było zbędne. Z mocy bowiem art. 22 Prawa o księgach wieczystych do wpisu potrzebnego do uzgodnienia księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, w danym wypadku w sposób określony w art. 18 Prawa o ks. wiecz., wystarczy wyrok ustalający.Wobec tego, że powódka żądała czego innego, należało ją pouczyć o treści przysługujących uprawnień. Gdyby jednak mimo to powódka nie zmieniła treści swego żądania, powództwo należałoby oddalić.Skoro więc, jak z powyższego wynika, prawa powódki nie usprawiedliwiają treści roszczenia, zaskarżony wyrok podlega uchyleniu.