3 CR 1321/58

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Eryki S. przeciwko Skarbowi Państwa (Jednostka Wojskowa w G.) o 18.129,08 zł, po rozpoznaniu rewizji pozwanych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 1 lipca 1958 r., zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach w tym zakresie do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktyczneW powództwie wniesionym w dniu 17 stycznia 1958 r. przeciwko Skarbowi Państwa (Jednostce Wojskowej w G.) i Mieczysławowi G., Eryka S. wystąpiła z żądaniem zasądzenia na swoją rzecz solidarnie od obu pozwanych: 1) sumy 15.000 zł z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę moralną i cierpienia fizyczne, doznane wskutek skomplikowanego złamania nogi w wyniku potrącenia powódki podczas jazdy rowerem w dniu 29 marca 1957 r. przez znajdujący się w zawiadywaniu wspomnianej Jednostki Wojskowej państwowy samochód ciężarowy, którym w tym czasie kierował współpozwany G. oraz 2) sumy 2.529 zł 8 gr z tytułu różnicy pomiędzy utraconymi zarobkami w okresie choroby powódki od dnia 29 marca 1957 r. do dnia 6 września tegoż roku i 3) sumy 600 zł - z tytułu straty wynikłej wskutek uszkodzenia roweru.W celu uzasadnienia powyższych żądań powódka zafiarowała dowód z przesłuchania stron a ewentualnie także z opinii biegłego oraz powołała się na to, że współpozwany G. został prawomocnym wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w Katowicach z dnia 20 września 1957 r. uznany winnym popełnienia przestępstwa, polegającego na tym, że prowadząc wspomniany samochód ciężarowy wbrew przepisom o ruchu pojazdów mechanicznych na drogach publicznych i wyprzedzając jadącą na rowerze powódkę, nie zachował należytej ostrożności, wskutek czego potrącił ją tylną częścią samochodu, powodując złamanie jej kości udowej i podudzia prawej nogi.Pozwana Jednostka Wojskowa nie przyznała powództwa, przytaczając m.in., że omawiany wypadek nastąpił z wyłącznej winy powódki (...).Wyrokiem z dnia 1 lipca 1958 r. Sąd Wojewódzki w Katowicach zasądził na rzecz powódki solidarnie od obu pozwanych sumę 12.086 zł z procentami ustawowymi od dnia 29 marca 1957 r., a mianowicie sumę 10.000 zł z tytułu zadośćuczynienia za krzywdę moralną i cierpienia fizyczne oraz 2.086 zł z tytułu pozostałych roszczeń odszkodowawczych, a w dalszej części powództwo oddalił. Orzeczenie to zostało oparte na następujących rozważaniach i ustaleniach.Powołany wyrok Sądu Garnizonowego z dnia 20 września 1957 r. jest w zakresie ustaleń, dotyczących istoty popełnionego przez G. przestępstwa wiążący przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy nie tylko w stosunku do niego, lecz, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, również i w stosunku do pozwanej Jednostki, skoro art. 153 k.z., na którego podstawie odpowiada ona za skutki omawianego wypadku, nie wyłącza jej odpowiedzialności z mocy art. 145 k.z. i skoro w myśl tego j ostatniego przepisu odpowiada ona za powyższe skutki na równi z G.W tym stanie rzeczy oraz z uwagi na to, że zarzut wysunięty przez obu pozwanych, jakoby wspomniany wypadek nastąpił z wyłącznej winy powódki, pozostaje w sprzeczności z powyższymi ustaleniami, według których wypadek ten był w każdym razie zawiniony przez G., uznał Sąd Wojewódzki wzmiankowany zarzut za bezpodstawny i opierając się na tychże ustaleniach doszedł do wniosku, że powódka tylko współprzyczyniła się do powstania wyrządzonej jej szkody. Pominął przy tym sąd pierwszej instancji zaofiarowany przez pozwaną Jednostkę dowód ze świadków Z. i prof. P., ponieważ Z. był już przesłuchany na rozprawie głównej w postępowaniu karnym, a P. został powołany przez Prokuratora Wojskowego celem udzielenia opinii w charakterze biegłego i jak wynika z tej opinii żadne fakty, dotyczące omawianego wypadku nie były mu znane z bezpośredniej obserwacji.Oceniając w świetle ustaleń powołanego wyroku sądu karnego, w jakim stopniu powódka współprzyczyniła się do powyższego wypadku, uznał Sąd Wojewódzki, że stopień ten był stosunkowo nieznaczny, skoro jak wynika z opinii, udzielonej przez biegłego Z. w toku postępowania karnego, popełnione przez nią uchybienia mogły jedynie (ale nie musiały) wywrzeć wpływ na nastąpienie wypadku. Z tych przeto względów i stosując art. 158 § 2 k.z. w związku z art. 330 k.p.c., Sąd Wojewódzki zmniejszył wysokość wynagrodzenia za poniesioną przez powódkę szkodę oraz wysokość zadośćuczynienia tylko o jedną trzecią, przyjmując poza tym, że żądana w pozwie suma 15.000 zł - z tytułu wspomnianego zadośćuczynienia nie jest wygórowana oraz że odszkodowanie w sumie 2.529 zł 8 gr z tytułu utraconych zarobków znajduje uzasadnienie w załączonym do akt sprawy zaświadczeniu zakładu pracy, w którym powódka była i jest zatrudniona, a wynagrodzenie za uszkodzenie roweru - w dowodach, zebranych w sprawie karnej.Od powyższego wyroku wniosły rewizje obie strony pozwane (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie mógł odnieść skutku w odniesieniu do współpozwanego G. zarzut, negujący zajęte przez. Sąd Wojewódzki stanowisko, według którego ustalenie prawomocnego wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego, że omawiany wypadek nastąpił z winy tegoż G., ma moc wiążącą również przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy i że w konsekwencji nie jest dopuszczalne uznanie, iż wypadek ten został spowodowany wyłącznie przez powódkę. Jak wynika bowiem z art. 7 § 1 k.p.c. i z zestawienia tego przepisu z zastrzeżeniem, przewidzianym w § 2 powyższego artykułu, ustalenia zapadłego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do spełnienia przestępstwa obowiązują sąd cywilny z tym jedynie ograniczeniem, że mogą być przed tym sądem obalone tylko wówczas, gdy sprawa dotyczy odpowiedzialności cywilnej osoby, przeciwko której oskarżenie nie było skierowane, bądź osoby, która nie broniła się w postępowaniu karnym. Oczywiste jest przy tym, że jeżeli jak w sprawie niniejszej, proces cywilny dotyczy odpowiedzialności cywilnej zarówno sprawcy przestępstwa, który bronił się w powyższym postępowaniu jak i osoby, przeciwko której oskarżenie nie było w ogóle skierowane, wspomniane ustalenia nie mogą być obalone w żadnym razie przez tego sprawcę. Skoro więc według ustaleń powołanego prawomocnego wyroku sądu karnego omawiany wypadek nastąpił z winy G., przeto ewentualne uznanie przez Sąd Wojewódzki z mocą wiążącą w stosunku do G., że wypadek ten został spowodowany wyłącznie przez powódkę, jako prowadzące do obalenia powyższych ustaleń, obowiązujących bezwarunkowo w stosunku do G. przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, nie dałoby się w żadnym razie pogodzić z przytoczoną zasadą, wynikającą zarówno z art. 7 § 1 jak i z § 2 powyższego artykułu.Błędne jest natomiast zajęte w zaskarżonym wyroku stanowisko, jakoby również współpozwana Jednostka nie była uprawnioną do obalenia wzmiankowanych ustaleń prawomocnego wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego. Chociaż bowiem trafnie przyjął Sąd Wojewódzki, że ponosi ona odpowiedzialność za skutki omawianego wypadku nie tylko na podstawie artykułu 153 k.z. lecz również na mocy art. 145 tegoż kodeksu i że w konsekwencji odpowiada na równi z G. za powyższe skutki; jednakże uznanie powyższego materialno-prawnego charakteru odpowiedzialności współpozwanej Jednostki bynajmniej jeszcze nie przesądza kwestii jej uprawnień procesowych w sprawie, w której przedmiotem, jak w niniejszym procesie, jest oparte na tej odpowiedzialności roszczenie i przyznanie odszkodowania. Skoro więc, jak to już powyżej podkreślono, z zestawienia art. 7 § 1 k.p.c. z § 2 tegoż artykułu wynika, że wprawdzie również i w stosunku do osoby, przeciwko której oskarżenie nie zostało skierowane, ustalenia zapadłego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do istoty przestępstwa obowiązują sąd cywilny, że jednak mogą być one obalone przed wspomnianym sądem przez powyższą osobę i to nawet w sprawie, w której, jak w niniejszym procesie występuje w charakterze współpozwanego również sprawca przestępstwa, z tym, że w takiej sytuacji obalenie powyższych ustaleń może nastąpić jedynie w stosunku do osoby, przeciwko której oskarżenie nie zostało skierowane, przeto uznać należy, iż pozwanej Jednostce przysługuje prawo, jeśli chodzi o jej odpowiedzialność za skutki omawianego wypadku, obalenia ustaleń wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego, dotyczących istoty popełnionego przez G. przestępstwa, a więc również jego chociażby częściowej winy w spowodowaniu tego wypadku.Wynika stąd, że współpozwana Jednostka mogła - wbrew poglądowi Sądu Wojewódzkiego - domagać się przeprowadzenia dowodu, zmierzającego do wykazania, że omawiany wypadek nastąpił z winy powódki, tj. bez jakiegokolwiek zawinionego współprzyczynienia się ze strony G. z tym oczywiście zastrzeżeniem, że dokonane we wspomnianym zakresie przez Wojskowy Sąd Garnizonowy ustalenia posiadać będą w każdym razie moc domniemań i że ciężar dowodu okoliczności odmiennych od stanowiących przedmiot powyższych ustaleń spoczywać powinien wyłącznie na współpozwanej Jednostce.Błędne jest również zajęte w zaskarżonym wyroku stanowisko, według którego zachodziły wystarczające przesłanki do pominięcia zaofiarowanych przez współpozwaną Jednostkę dowodów, zmierzających do obalenia wzmiankowanych ustaleń Sądu Garnizonowego, ponadto z tej przyczyny, że na podstawie zebranego w sprawie karnej materiału dowodowego Sąd Wojewódzki doszedł do przekonania, iż ustalenia te należy uznać za prawidłowe, jeśli chodzi o kwestię, dotyczącą winy współpozwanego G. w spowodowaniu omawianego wypadku, a nawet stopnia współprzyczynienia się powódki do jego zaistnienia.Podkreślić bowiem wypadnie, że przeciwko powyższemu wnioskowi przemawia przyjęte na ogół w orzecznictwie sądowym zapatrywanie, że w razie jeżeli strona z jakichkolwiek względów kwestionuje dowody, przeprowadzone w postępowaniu karnym, może ona żądać ich ponownego przeprowadzenia w postępowaniu cywilnym i jedynie wówczas, gdy tego nie uczyni, a dowody, zebrane w sprawie karnej nie budzą zastrzeżeń, które należałoby podnieść z urzędu, powinna ona liczyć się z tym, że sąd cywilny może oprzeć swoje ustalenia także i na dowodach, przeprowadzonych w powyższej sprawie (por. orzeczenie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 30 kwietnia 1956 r. 2 CR 885/55 - OSN 1957/II poz. 48).W świetle przeto powyższego poglądu, który Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie całkowicie podziela, uznać należy, że skoro współpozwana Jednostka Wojskowa domagała się przeprowadzenia wspomnianych dowodów, Sąd Wojewódzki nie mógł ich pominąć, powołując się w celu uzasadnienia tego stanowiska jedynie na to, że zostały one przeprowadzone w postępowaniu karnym i że zdaniem Sądu poczynione na ich podstawie ustalenia w prawomocnym wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego uważa za prawidłowe.Wynika stąd ponadto, że mogła być uznana za stanowiącą wystarczającą przesłankę do zaniechania przeprowadzania omawianych dowodów okoliczność, powołaną zresztą w zaskarżonym wyroku wyłącznie, jeśli chodzi o zaofiarowany przez pozwaną Jednostkę dowód ze świadków (a nie o dowód z przesłuchania stron), że R. był już przesłuchany w postępowaniu karnym, a P. występował w charakterze biegłego w toku śledztwa, wszczętego przez Prokuratora Wojskowego i że wobec tego fakty, dotyczące wspomnianego wypadku nie były mu znane z bezpośredniej obserwacji.Jak należy bowiem wnioskować z przytoczonych wyjaśnień, zawartych w powołanym orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 30 kwietnia 1956 r., dowody przeprowadzone w postępowaniu karnym powinny być na żądanie kwestionującej je z jakichkolwiek względów strony w każdym razie powtórzone w postępowaniu cywilnym. W konkretnym zaś przypadku przemawiała za ich ponownym przeprowadzeniem również i ta okoliczność, że pozwana Jednostka nie brała udziału w sprawie karnej z oskarżenia G. i nie mogła wobec tego ustosunkować się do zeznań, składanych w toku powyższej sprawy oraz że w gruncie rzeczy pominięcie przez Sąd Wojewódzki wspomnianych dowodów spowodowało pozbawienie tej Jednostki przysługującego jej z mocy art. 7 § 2 k.p.c. uprawnienia do obalenia ustaleń prawomocnego wyroku Sądu Garnizonowego, dotyczących istoty popełnionego przez G. przestępstwa.Co się zaś tyczy podniesionej w zaskarżonym wyroku obiekcji, że Erykowi P. nie były znane, fakty, dotyczące omawianego wypadku z bezpośredniej obserwacji, to obiekcja powyższa niej powinna była uzasadniać pominięcia dowodu z jego zeznań, skoro nie podobna jest z góry przesądzać, że zeznania te nie przyczyniłyby się do wyjaśnienia okoliczności niniejszej sprawy m.in. również w zakresie dotyczącym winy G. w spowodowaniu omawianego wypadku, a w związku z tym także w kwestii współprzyczynienia się lub wyłącznej winy powódki w jego nastąpieniu.Z analogicznych przyczyn brak było również wystarczających przesłanek do pominięcia dowodu z przesłuchania stron, zaofiarowanego zresztą nie tylko przez współpozwaną Jednostkę ale i przez powódkę m.in. w celu wyjaśnienia okoliczności, miarodajnych dla określenia wysokości wynagrodzenia za poniesione przez powódkę straty majątkowe oraz wysokości zadośćuczynienia za krzywdę moralną i cierpienia fizyczne. Przeprowadzenie przy tym powyższego dowodu mogłoby ponadto ułatwić gruntowne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, niezbędnych dla należytego zastosowania art. 158 § 2 k.z. w razie gdyby to okazało się aktualne wobec ewentualnego uznania, iż do powstania omawianego wypadku współprzyczynili się zarówno współpozwany G., jak i powódka, a także dla należytego zastosowania art. 158 § 1 k.z. i oceny okoliczności sprawy z punktu widzenia ewentualnej redukcji - również i na podstawie powyższego przepisu - wynagrodzenia i zadośćuczynienia, przypadającego od G., którego sytuacja majątkowa, jeśliby zostało stwierdzone, że dane, przytoczone w założonej przez niego w rewizji, są zgodne z rzeczywistością, mogłoby przemawiać za konaniem wspomnianej redukcji. Z powyższych zasad, skoro zarzuty podniesione w obu rewizjach okazały się w znacznej części uzasadnione i skoro zwłaszcza wobec naruszenia art. 7 k.p.c. oraz nie wyjaśnienia całokształtu okoliczności sprawy zaskarżony wyrok w zakresie uwzględniającym powództwo nie mógł być utrzymany w mocy i zachodzi konieczność w celu prawidłowego rozstrzygnięcia dokonanych nowych i samodzielnych ustaleń, należało na mocy art. 384 k.p.c. orzec jak w sentencji.