3 CR 1370/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Dobrzański (sprawozdawca). Sędziowie: K. Kwapiszewski, W. Pol.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana M. przeciwko Skarbowi Państwa (Dzielnicowa Rada Narodowa w N. - Zarząd Budynków Mieszkalnych) o zapłatę 38.755,63 zł, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 28 czerwca 1957 r., zaskarżony wyrok uchylił w części zasądzającej (punkt I wyroku) i w tym zakresie sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie do ponownego rozpoznania w innym składzie przekazał.Uzasadnienie faktycznePowód Jan M. twierdził w pozwie, że wskutek nienależytego funkcjonowania windy w bloku Nr 19 Osiedla B.1 w N. i w braku światła na klatce schodowej w dniu 23 września 1956 r. nie zauważył, że - mimo iż otworzył kluczem drzwi do szybu windy na parterze - winda nie znajduje się na właściwym miejscu, wszedł do drzwi szybu i upadł na dół, doznając złamania prawej nogi w kilku miejscach, ogólnego potłuczenia ciała, zdarcia mięśni prawej ręki, a nadto zniszczył zupełnie ubranie, które miał na sobie.Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego na rzecz powoda 28.622,63 zł, a dalej idące żądanie oddalił.Rozpoznając rewizję pozwanego, Sąd Najwyższy zważył co następuje:Sąd Wojewódzki wyraził pogląd, że "pozwany Skarb Państwa odpowiada za szkody wyrządzone przez złe funkcjonowanie dźwigu na zasadzie art. 152 § 1 i 153 § 1 k.z., ponieważ dźwig stanowi środek komunikacji poruszany przy pomocy elektryczności".To stanowisko jest nietrafne. Pozwany Zarząd Budynków Mieszkalnych nie jest właścicielem ani nie prowadzi "przedsiębiorstwa lub zakładu, wprawionego w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, wody itp.)" w rozumieniu art. 152 k.z. Historia powstania przepisu art. 152 k.z., przedstawiona w uzasadnieniu Komisji Kodyfikacjnej (s. 222 i 223) oraz w "Instytucjach Kodeksu Zobowiązań" koreferenta Ludwika Domańskiego (tom II, s. 653 i nast.), jasno dowodzi, że przyjęty ostatecznie tekst miał zwężać wypadki odpowiedzialności z tytułu ryzyka do sytuacji, w których zakład lub przedsiębiorstwo wprawiane są w ruch za pomocą sił przyrody, nie wystarcza natomiast samo używanie maszyn lub narzędzi, wprawianych w ruch w ten sposób. Chodziło ustawodawcy o niepoddawanie ostrym przepisom tego artykułu takich przedsiębiorstw lub zakładów, w których używanie maszyn nie nadaje jeszcze piętna całemu przedsiębiorstwu, lecz ma znaczenie uboczne. Komisja Kodyfikacyjna podaje tu jako przykład używanie lokomobili lub traktora w gospodarstwie rolnym. Podobnie nie podpadają pod art. 152 k.z. takie urządzenia domu mieszkalnego, jak dźwig elektryczny, oświetlenie elektryczne, gaz, centralne ogrzewanie itp.Należy podkreślić, że inaczej zupełnie wyglądałaby sprawa, gdyby chodziło np. o dźwig elektryczny na terenie fabryki poruszanej za pomocą sił przyrody. Jeśli bowiem te siły przyrody mają podstawowe znaczenie i wprawiają w ruch całe przedsiębiorstwo czy zakład, to jest obojętne, czy wypadek nastąpił w bezpośrednim związku z użyciem właśnie tych sił, bo ruch takiego przedsiębiorstwa - według założeń ustawy - stwarza zazwyczaj większe niebezpieczeństwo i dlatego konieczne jest zaostrzenie zasad odpowiedzialności.Wbrew poglądowi Sądu Wojewódzkiego, dźwigu elektrycznego nie można uważać za "środek komunikacji" w rozumieniu art. 153 k.z. W przepisie tym chodzi o poruszane siłami przyrody środki komunikacji w ścisłym tego słowa znaczeniu, z których użyciem łączy się zwiększone niebezpieczeństwo także dla osób, które same w danym czasie z tych środków nie korzystają. Natomiast dźwig elektryczny, podobnie jak np. ruchome schody, nie jest środkiem komunikacyjnym w rozumieniu art. 152 k.z., nie wywołuje niebezpieczeństwa dla otoczenia i nie jest zresztą nazywany środkiem komunikacyjnym w języku potocznym.W świetle powyższych wyjaśnień należy stwierdzić, że za skutki wypadku powoda strona pozwana mogłaby odpowiadać tyłka na zasadach odpowiedzialności za winę, a nie z tytułu ryzyka.Sąd Wojewódzki poczynił pewne ustalenia, które mogłyby wykazywać zawinienie organów pozwanego, jednakże dokonał tych ustaleń z pominięciem wszystkich świadków powołanych przez zwanego na okoliczności, które miałyby przemawiać przeciw możności przypisania winy jego organom. Już z powodu tego uchybienia zaskarżony wyrok nie może być utrzymany w mocy i sprawa musi być odesłana do ponownego rozpoznania, co czyni zbędnym rozpoznanie dalszych zarzutów dotyczących ustaleń, skoro po ponownym rozpoznaniu sprawy ustalenia mogłyby wypaść odmiennie.