3 CR 362/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski (sprawozdawca). Sędziowie: W. Formański, J. Stybel.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Obrotu Nasionami "Centrala Nasienna" w K. przeciwko Tadeuszowi K. o zapłatę 42 056,70 zł, na skutek rewizji strony powodowej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 6 października 1961 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu dla miasta Krakowa w Krakowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePrzedsiębiorstwo Obrotu Nasionami "Centrala Nasienna" w K. w pozwie wniesionym dnia 18 maja 1959 r. wnosiło o zasądzenie na jego rzecz od pozwanego Tadeusza K., swego magazyniera, kwoty 42 056,70 zł z odsetkami zwłoki i kosztami procesu. Pismem z dnia 2 listopada 1959 r. strona powodowa cofnęła powyższy pozew i zrzekła się roszczenia w stosunku: do pozwanego. Strona powodowa wyjaśniła przy tym, że władza nadrzędna strony powodowej akceptowała wniosek komisji inwentaryzacyjnej o skompensowanie mank i nadwyżek, wobec czego roszczenie objęte pozwem a dotyczące manka u pozwanego jako magazyniera stało się bezprzedmiotowe.Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 2 listopada 1959 r. II C 626/59 wyraził zgodę na cofnięcie pozwu ze zrzeczeniem się roszczenia i postępowanie umorzył.W dniu 1 kwietnia 1961 r. do Sądu Wojewódzkiego w Krakowie wpłynął ponownie pozew tejże strony powodowej z takim samym żądaniem. W pozwie tym strona powodowa powołuje się na poprzednio wniesiony pozew i wyjaśnia, że w wyniku, kontroli przeprowadzonej przez jednostkę nadrzędną okazało się, iż w czasie inwentaryzacji, która wykazała nadwyżkę worków, ujęto - jako własne worki - worki stanowiące własność innej instytucji. Tak więc okazało się, że stwierdzona poprzednio nadwyżka nie miała miejsca i pozew jest uzasadniony.Pozwany wnosił o oddalenie powództwa zarzucając, że nie zawinił powstania braku, gdyż sprawa rozliczenia worków nie była należycie uregulowana i w wielu wypadkach nie został uznany workami, które wydawał na halę produkcyjną, a które nie wszystkie mu zwracano. Niezależnie od tego pozwany zarzucił, że sprawa jest już prawomocnie osądzona, ponieważ o tę pretensję toczyło się już postępowanie, które na skutek cofnięcia pozwu ze zrzeczeniem się roszczenia zostało już prawomocnie umorzone.Sąd Wojewódzki po przeprowadzeniu postępowania dowodowego oddalił powództwo, zasądzając od strony powodowej na rzecz pozwanego koszty procesu.W uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki ustalił następujący stan faktyczny:Pozwany był magazynierem w magazynie, w którym składano worki tzw. używane. Przyczyną stwierdzenia niedoboru worków używanych był wadliwy system wyliczenia. Worki używane napełniano nasionami i sprzedawano je jako nowe, nie uznając przy tym pozwanego. Worki kierowano na halę produkcyjną, skąd część ich nie wracała już do pozwanego, lecz różnicami pozwanego nie uznawano. W roku 1957 pozwany w ciągu maja i czerwca pełnił funkcje dwóch magazynierów. W tym czasie przeprowadzony był remont i do części magazynu mieli dostęp wszyscy pracownicy w związku z robotami budowlanymi. Sąd Wojewódzki uznał, że powództwo ulega oddaleniu już na skutek cofnięcia pozwu ze zrzeczeniem się roszczenia do sprawy C 626/59, ponieważ roszczenie strony powodowej wygasło. Niezależnie od tego powództwo ulega oddaleniu także dlatego, że pozwany nie ponosi żadnej winy w powstaniu braku worków. Nie jest też w ogóle możliwe stwierdzenie, że szkoda rzeczywiście powstała, ponieważ do stwierdzenia braków doszło na skutek nienależytego sposobu wyliczenia.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarża rewizją strona powodowa, wnosząc o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania lub o zmianę wyroku i zasądzenie powództwa w całości z uwzględnieniem kosztów procesu w obu instancjach.Skarżące Przedsiębiorstwo zarzuca naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 239 k.z. przez to, że Sąd Wojewódzki całkowicie zwolnił od odpowiedzialności pozwanego, jakkolwiek - zdaniem skarżącego Przedsiębiorstwa - fakty ustalone przez Sąd Wojewódzki mogły najwyżej wpłynąć na zmniejszenie jego odpowiedzialności w myśl art. 158 § 2 k.z., lecz nie dawały podstawy do całkowitego zwolnienia pozwanego od obowiązku odszkodowania. Rzeczą pozwanego było takie zorganizowanie wydawania i odbierania worków, aby nie dopuścić do powstania braków.Skarżące Przedsiębiorstwo zarzuca ponadto uchybienie procesowe, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a które polegało na pominięciu dowodu ze świadków powołanych przez stronę powodową.Wreszcie skarżące Przedsiębiorstwo zarzuca sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału, nie uzasadniając bliżej tego zarzutu. Nie wypowiada się też rewizja w kwestii przyjętego przez Sąd Wojewódzki wygaśnięcia roszczenia na skutek cofnięcia poprzedniego pozwu za zrzeczeniem się roszczenia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozważenia wymaga przede wszystkim zagadnienie, jakie skutki wynikają z cofnięcia przez stronę powodową pozwu o to samo roszczenie ze zrzeczeniem się roszczenia.W myśl przepisu art. 209 § 2 k.p.c. pozew cofnięty uważa się za niebyły. Powstaje więc taka sytuacja jak w wypadku, gdyby pozwu nie wnoszono. Nie ma więc przeszkód procesowych do wniesienia ponownego pozwu. Postawiony przez pozwanego zarzut sprawy osądzonej jest chybiony. Sprawa nie była osądzona, bo nie zapadł wyrok i sąd nie rozstrzygał w przedmiocie roszczenia powoda (art. 367 k.p.c.). Nie ma więc podstaw do odrzucenia takiego pozwu w myśl art. 207 czy 228 k.p.c. Należy zatem dojść do przekonania, że wniesienie pozwu o to samo roszczenie po cofnięciu poprzedniego pozwu jest dopuszczalne.Odnosi się to także do wypadku, gdy pierwszy pozew został cofnięty ze zrzeczeniem się roszczenia. Zrzeczenie się roszczenia jest bowiem oświadczeniem, które wywołuje skutki materialnoprawne. Pod względem procesowym przepis art. 209 § 3 k.p.c. stanowi jedynie, że skuteczność cofnięcia pozwu ze zrzeczeniem się roszczenia zależna jest w pewnym wypadku od zgody sądu. W tym wypadku sąd wyraził zgodę i cofnięcie pozwu osiągnęło już swój jedyny skutek procesowy, a mianowicie umorzenie postępowania. Na przyszłość pozostają tylko skutki materialnoprawne, które oceniać należy stosownie do przepisów prawa materialnego.Oświadczenie strony powodowej o zrzeczeniu się roszczenia jest czynnością prawną, która wiąże stronę powodową w myśl art. 40 przep. og. pr. cyw. Doszło ono do wiadomości pozwanego przed jego cofnięciem (art. 44 przep. og. pr. cyw.), a zgoda sądu wymagana szczególnym przepisem art. 207 § 3 k.p.c. została wyrażona. Nie można też zrzucić braku przepisanej formy, gdyż nie ma przepisu wymagającego w takim wypadku jakiejś szczególnej formy. Dlatego też powództwo wniesione ponownie po cofnięciu poprzedniego pozwu o to samo roszczenie ze zrzeczeniem się roszczenia może być oddalone z powodu wygaśnięcia roszczenia, jak to przyjął Sąd Wojewódzki. Jednakże do tego oświadczenia woli, jak w ogóle do wszelkich oświadczeń woli, trzeba stosować przepisy ogólne prawa cywilnego o oświadczeniach woli. Gdyby oświadczenie woli w świetle tych przepisów, okazało się nieważne lub wadliwe, to mogłoby nie wywrzeć skutków prawnych i wówczas należałoby przystąpić do badania zasadności roszczenia.W tym wypadku powód w drugim pozwie wyjaśnił, że oświadczenie o cofnięciu pozwu i zrzeczeniu się roszczenia zostało złożone pod wpływem błędnego przekonania, że niedobór w workach został skompensowany nadwyżkami. Później okazało się, że taka nadwyżka w rzeczywistości nie istniała, a błąd w obliczeniu powstał wskutek zaliczenia znacznej ilości worków, które stanowiły własność osoby trzeciej i nie powinny być objęte obliczeniem ilości własnego opakowania. Przepis art. 72 p.o.p.c. dopuszcza możliwość uchylenia się od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli, lecz pod określonymi tam ściśle warunkami, a przepis art. 76 p.o.p.c. określa termin i sposób uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia złożonego pod wpływem błędu. Czy warunki uchylenia się od skutków prawnych przewidziane w art. 72 p.o.p.c. zachodzą w tej sprawie oraz czy termin przewidziany w art. 76 p.o.p.c. został zachowany - tego Sąd Wojewódzki nie badał, co uniemożliwia kontrolę zasadności oddalenia powództwa na tej podstawie, że strona powodowa cofnęła pozew poprzedni o to samo roszczenie ze zrzeczeniem się roszczenia.Również oddalenie powództwa z przyczyn merytorycznych należy uznać za przedwczesne. Wniosek Sądu Wojewódzkiego, że nie jest w ogóle możliwe stwierdzenie, czy i jaka szkoda rzeczywiście powstała (ponieważ do stwierdzenia braków doszło na skutek nienależytego wyliczenia), oparty jest na zeznaniach świadków przesłuchanych. Zarzuty pozwanego dotyczące wysyłania worków starych jako nowych, bez obciążenia go oraz nieuznawania go workami zabieranymi na halę produkcyjną, sformułowane były ogólnikowo i ogólnikowo też potwierdzone przez świadków bez podania konkretnych faktów i skonfrontowania tak twierdzonych faktów z dokumentacją, której w ogóle nie badano.Jak słusznie zauważa skarżące Przedsiębiorstwo, do podstawowych obowiązków pozwanego, jako magazyniera, należało zabezpieczenie pełnej dokumentacji dotyczącej obrotu powierzonego mu towaru. To właśnie pozwany powinien był dopilnować, by uzyskać potwierdzenie wydania worków wychodzących z magazynu. Jeżeli dopełnił tego obowiązku, to nietrudno sprawdzić, czy został uznany tymi dokumentami. Tymczasem w zarzutach pozwanego o tym się nie mówi, pozwany nie wskazuje nawet żadnego konkretnego faktu wydania worków określonej osobie w określonej ilości, który by nie znalazł odbicia w księgowości. Świadek K., pracujący w księgowości, potwierdził wprawdzie zarzut pozwanego, jednakże też ogólnikowo tylko zeznał, że "zdarzało się" - ale skąd świadek ma o tym wiadomości (czy świadomie księgował niewłaściwie)? Ile było takich worków i czy ta ilość worków niewłaściwie zaksięgowanych wyrównuje cały brak - tego Sąd Wojewódzki nie badał, jak również nie badał, czy w związku z taką operacją powstała nadwyżka worków w magazynie worków nowych, jak by należało się spodziewać, czy też nie, jak mogłoby wynikać ze zestawienia braków dołączonego do pozwu. Dalszy zarzut pozwanego dotyczący możliwości kradzieży w czasie remontów w żadnym wypadku nie może usprawiedliwić całego braku, skoro pretensja powoda obejmuje niedobory powstałe w dwóch okresach, a remont miał miejsce tylko w jednym z tych okresów.W sumie stwierdzić należy, że Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił wszystkich okoliczności istotnych do przyjęcia odpowiedzialności pozwanego z art. 239 k.z., a więc tego, czy pozwany wykonywał należycie swe obowiązki magazyniera, a w szczególności czy zabezpieczył dokumentację na wydawany towar, a jeżeli nie, to czy rzeczywiście szkoda powstała z przyczyn, za które nie odpowiada, jak również nie wyjaśnił wysokości rzeczywistej szkody. Stanowi to uchybienie przepisom art. 218 i 236 k.p.c., które mogło wpłynąć na wynik sprawy (art. 371 § 1 pkt 4 k.p.c.).Sąd Wojewódzki istotnie nie przesłuchał świadków wskazanych przez stronę skarżącą, czy jednak mogło to mieć wpływ na wynik sprawy - nie można ocenić, ponieważ strona powodowa nie podała tezy dowodowej, na którą ci świadkowie mieli być przesłuchani. W postępowaniu ponownym będzie można tę kwestię wyjaśnić.Z tych powodów należało w myśl art. 384 k.p.c. orzec jak w sentencji.