3 CR 505/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl (sprawozdawca). Sędziowie: J. Tyszka, T. Byliński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Antoniny N. przeciwko Józefowi i Kazimierze W. o uchylenie wyroku Sądu polubownego, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 9 sierpnia 1955 r.,zmienił zaskarżony wyrok i rewizję Józefa i Kazimiery W. od wyroku Sądu Powiatowego w Wadowicach z dnia 16 grudnia 1954 r. oddalił.Uzasadnienie faktyczneNa skutek skargi Antoniny N. o uchylenie wyroku Sądu polubownego, zapadłego w dniu 12 września 1954 r. w sprawie miedzy powódką Antoniną N. a Józefem i Kazimierą W., Sąd Powiatowy w Wadowicach wyrokiem z dnia 16 grudnia 1954 r. uchylił powyższe orzeczenie Sądu polubownego, na skutek rewizji zaś pozwanych Józefa i Kazimiery W. Sąd Wojewódzki w Krakowie wyrokiem z dnia 9 sierpnia 1955 r. zmienił powyższy wyrok Sądu Powiatowego i oddalił skargę.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył Prokurator Generalny PRL rewizją nadzwyczajną z powodu naruszenia istotnych przepisów prawa, w szczególności art. 488 § 2 w związku z art. 510 § 1 pkt 3) k.p.c., oraz naruszenia interesów Państwa Ludowego i wniósł o zmianę tegoż wyroku i oddalenie rewizji pozwanych od wyroku Sądu Powiatowego w Wadowicach z dnia 16 grudnia 1954 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki, oddalając skargę Antoniny N. o uchylenie wyroku Sądu polubownego, wyszedł z błędnego założenia, że jakkolwiek zapis stron na sąd polubowny nie zawierał wyraźnego postanowienia zwalniającego arbitrów od wyznaczenia superarbitra, to uchylenie się ich od wybrania superarbitra oraz fakt wydania wyroku w składzie tylko dwóch sędziów polubownych nie stanowiły przyczyny uzasadniającej uchylenie wydanego przez nich orzeczenia, ponieważ art. 488 § 2 k.p.c. nie zawiera zdaniem Sądu przymusu ustanowienia superarbitra, a art. 492 k.p.c. przewiduje wyznaczenie go przez sąd państwowy tylko wtedy, gdy nie doszło w tej kwestii do zgody między arbitrami. W szczególności Sąd Wojewódzki przyjął, że ze względu na brak w zapisie postanowienia stron co do ustanowienia superarbitra wybór jego zależał od uznania arbitrów, którzy jednakże nie wyznaczyli superarbitra i wydali rozstrzygnięcie jednomyślnie.Powyższe stanowisko Sądu Wojewódzkiego jest nietrafne.Z postanowienia art. 488 § 2 k.p.c., że każda strona wyznacza jednego arbitra, a wyznaczeni "wybiorą superarbitra", jeżeli zapis inaczej nie stanowi, oraz z postanowienia art. 492 k.p.c., że w razie braku zgody między arbitrami superarbiter zostanie wyznaczony przez sąd państwowy - wynika, że wybór superarbitra jest obowiązkowy, jeżeli zapis nie stanowi inaczej, że zatem skoro w danym wypadku zapis nie zawierał żadnego postanowienia co do składu sądu polubownego, to arbitrzy mieli - wbrew poglądowi Sądu Wojewódzkiego - obowiązek spowodowania, aby Sąd ukonstytuował się w składzie trzech sędziów.Całkowicie dowolne było stwierdzenie Sądu Wojewódzkiego, że na rozpoznanie sprawy w składzie tylko dwóch sędziów zgodziły się same strony, zgoda bowiem taka nie wynikała ani z treści zapisu, ani z oświadczeń stron złożonych w postępowaniu polubownym, w szczególności z oświadczeń Antoniny N., która, przeciwnie, w sposób zdecydowany uchyliła się zarówno od stawiennictwa przed Sądem nieprawidłowo ukonstytuowanym, jak i od składania przed nim wyjaśnień.Skoro zaś na skutek nieustanowienia superarbitra nie doszło w tych warunkach do ukonstytuowania się Sądu polubownego w przepisanym składzie, to wbrew poglądowi Sądu Wojewódzkiego wydany przez Sąd polubowny w składzie dwóch sędziów polubownych wyrok zapadł w postępowaniu dotkniętym nieważnością. W związku z tym nie miała, wbrew poglądowi Sądu Wojewódzkiego, znaczenia okoliczność przytoczona w jego wyroku, że arbitrzy uznali wybór superafbitra za zbędny, jak również dalsza okoliczność, że wydali oni orzeczenie jednomyślne. Pogwałcenie bowiem przepisów o składzie sądu polubownego stanowi w świetle obowiązujących zasad prawa bezwzględną przyczynę uzasadniającą w każdym wypadku uchylenie orzeczenia sądu polubownego.Niezależnie jednak od tego stwierdzić należy, że niemożliwe i błędne byłoby przesądzenie z góry, iż omawiany udział superarbitra w składzie Sądu nie miałby w rzeczywistości żadnego wpływu na tok postępowania i na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia.W powyższych przeto warunkach zaskarżony wyrok, zapadły w postępowaniu polubownym dotkniętym nieważnością, ulegał, jak to trafnie orzekł Sąd Powiatowy, uchyleniu z mocy art. 510 § 1 pkt 3) k.p.c., wobec czego bezzasadna rewizja pozwanych od wyroku tegoż Sądu Powiatowego, uwzględniającego skargę o uchylenie orzeczenia Sądu polubownego, powinna była ulec oddaleniu.Z powyższych zasad wskazujących, że zaskarżony wyrok Sądu zapadł z pogwałceniem interesu Państwa Ludowego oraz istotnych przepisów prawa, rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.