3 CR 588/57

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Adama T. przeciwko 1) Wojewódzkiemu Związkowi Spółdzielni Pracy w K., 2) Alojzemu P. i 3) Józefowi S. o 32 728 zł, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 27 października 1956 r., oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePowód twierdził, że z transakcji zawieranych z Pomocniczą Spółdzielnią Rzemieślniczo-Branżową w I. przysługuje mu wierzytelność w kwocie 32 728 zł. Wierzytelności tej nie może jednak dochodzić przeciw Spółdzielni, albowiem jak się okazało, transakcje były zawierane przed wpisaniem spółdzielni do rejestru, o czym powód nie wiedział. Zapłaty wymienionej kwoty domaga się powód od pozwanych, z których pozwani P. i S. odpowiadają za dług jako działający w imieniu spółdzielni przed jej zarejestrowaniem, a poza tym ci pozwani i pozwany Wojewódzki Związek Spółdzielni Pracy w K. (następca prawny Związku Branżowego Spółdzielni Drzewnych i Wytwórczości Różnej w Ch.) odpowiedzialni są wobec powoda, albowiem swoim postępowaniem stwarzali pozory, że spółdzielnia prawnie istnieje i wprowadzili tym w błąd członków spółdzielni (do których należał powód) i kontrahentów.Sąd Wojewódzki zasądził jedynie od pozwanego P. 30 500 zł z odsetkami i kosztami. Co do dalszych pozwanych powództwo w całości, a co do P. w pozostałej części oddalił.Sąd Wojewódzki ustalił, że powód, przekonany o istnieniu Spółdzielni, która prowadziła gospodarczą działalność jeszcze przed wpisaniem do rejestru, co nastąpiło dopiero w dniu 11 sierpnia 1954 r. pożyczył jej na skrypt z dnia 25 marca 1954 r., podpisany przez samego pozwanego P. jako przewodniczącego zarządu i pod pieczątkę spółdzielni, kwotę 30 500 zł. Za dług ten odpowiada wobec powoda pozwany P. z mocy art. 2 ustawy o spółdzielniach. Pozwany ten nie odpowiada jednak za resztę dochodzonej przez powoda wierzytelności w kwocie 2228 zł, albowiem transakcje, z których wierzytelność ta powstała, zawarte były przed objęciem przez niego czynności członka zarządu.Co do pozostałych pozwanych brak jest zdaniem Sądu Wojewódzkiego prawnych podstaw odpowiedzialności za dług wobec powoda, albowiem nie są oni osobami, o których mowa w art. 2 ust. o spółdzielniach. Pozwany Związek Branżowy wykonywa jedynie w stosunku do spółdzielni nakazany ustawą nadzór i z tego tytułu nie może odpowiadać za dług wobec powoda, nadzór ten odnosi się bowiem do ogólnej działalności spółdzielni a nie do poszczególnych transakcji. Sam wreszcie powód przypisać sobie musi skutki tego, że skrypt wbrew postanowieniom art. 36 ust. 2 ustawy o spółdzielniach podpisany został tylko przez jednego z członków zarządu spółdzielni.Wyrok zaskarża powód w części oddalającej powództwo w stosunku do pozwanych Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Pracy i Józefa S.Rewizja nie jest uzasadniona.Według postanowień art. 5 ustawy o spółdzielniach wniosek o wpis spółdzielni do rejestru zgłasza zarząd i wszyscy jego członkowie podpisują zgłoszenie. Do zgłoszenia należy dołączyć oprócz statutu odpisy dokumentów stwierdzających powołanie zarządu i rady nadzorczej.Wynika z tego, że przed wpisem do rejestru, a nawet przed zgłoszeniem do sądu rejestrowego spółdzielnia musi być zorganizowana. Nie było zatem nic sprzecznego z prawem w tym, że władza nadzorcza, jaką był Związek Branżowy Spółdzielni Drzewnych, prawny poprzednik pozwanego Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Pracy, brał przez swego przedstawiciela udział w posiedzeniach organizacyjnych, że zatwierdził wzory podpisów osób działających za spółdzielnię i umożliwił otwarcie konta bankowego dla spółdzielni.Nie naruszał też przepisów prawa fakt, że spółdzielnia podjęła działalność gospodarczą przed wpisaniem do rejestru. Jest to, jak doświadczenie uczy, zjawisko normalne i często z punktu widzenia interesu nie tylko spółdzielni, ale nawet społecznego konieczne. Badanie formalności przez sąd rejestrowy i usuwanie zauważonych usterek trwać może nawet dłuższy czas, a to nie powinno hamować życia gospodarczego i wykonywania planów.Rozumowanie skarżącego, że władze nadzorcze winny w pierwszym rzędzie dopilnować, by spółdzielnia zgodnie z prawem została wpisana do rejestru, nie jest, jak widać z powyższych rozważań, uzasadnione ani przepisami ustawy, ani postulatami gospodarczo-społecznymi. Związek Branżowy mógł i nawet powinien był wykonać czynności stwierdzone przez powoda i nie uzasadniają one przypisania mu jakiegokolwiek czynu niedozwolonego rodzącego odpowiedzialność wobec powoda czy innych osób. Działalność gospodarczą spółdzielni przed zarejestrowaniem przewiduje zresztą sama ustawa o spółdzielniach. Nie zakazując jej, stanowi na ten przypadek w art. 2, że za czynności dokonane imieniem spółdzielni przed zarejestrowaniem działający odpowiadają solidarnie. Przepis ten ma na myśli działających przy zawieraniu odnośnej czynności. Inni upoważnieni do działania imieniem członków zorganizowanej zbiorowości mogą też odpowiadać z mocy art. 2 ustawy, jeżeli odnośna czynność przyszła do skutku za ich wiedzą i zgodą (np. w następstwie uchwały zarządu). Nie są to jedyne osoby, które odpowiadają z czynności dokonanych w imieniu spółdzielni przed zarejestrowaniem. Przed wpisem do rejestru spółdzielnia nie jest osobą prawną, nie jest spółdzielnią, ale jest zrzeszeniem pewnej ilości osób, które łączy umowa w przedmiocie dążenia do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów. Nie odpowiada spółdzielnia, której jeszcze nie ma, ale odpowiadają członkowie stosowanie do przepisów art. 546 i 567 k.z.Odpowiedzialność ta jest jednak ograniczona do odpowiedzialności statutowej, osoba bowiem zawierająca umowę z nieistniejącą prawnie spółdzielnią liczy się z góry z ograniczoną odpowiedzialnością członków. Przepis art. 2 ustawy o spółdzielniach nie uchyla tej odpowiedzialności członków spółdzielni działających przed zarejestrowaniem, lecz wprowadza tylko dodatkową i już nieograniczoną odpowiedzialność osób działających w imieniu takiej spółdzielni.Odnośna czynność musi być jednak zawarta w granicach upoważnienia osoby działającej za spółdzielnię, a przed zarejestrowaniem za jej członków (art. 555 k.z.). Jest bezspornym w sprawie, że według statutu pomocniczej Spółdzielni Rzemieślniczej Wielobranżowej w L. do składania oświadczeń woli imieniem spółdzielni upoważnieni byli, jak to jako zasadę przewiduje art. 36 ustawy o spółdzielniach, dwaj członkowie zarządu łącznie.Bezspornym jest dalej, że przy zawieraniu umowy pożyczki z powodem działał tylko sam przewodniczący P., jego zatem oświadczenie i podpis, aczkolwiek złożone pod pieczątką spółdzielni, nie mogą zobowiązywać ani spółdzielni (której zresztą wówczas jeszcze nie było), ani w myśl tego, co powiedziano wyżej, jej członków w myśl art. 567 k.z.Z przedstawionych powodów za bezbłędne prawnie należy uznać oddalenie powództwa w stosunku do pozwanych Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Pracy w K. i Józefa S.Z twierdzeń powoda przytoczonych w postępowaniu rewizyjnym wynikałoby, że Pomocnicza Spółdzielnia Rzemieślnicza Wielobranżowa w L., która ostatecznie została zarejestrowana, zabrała niesprzedany przez P. towar zakupiony za pieniądze powoda i rozdzieliła między członków. Fakt ten, jeżeli istotnie miał miejsce, może zależnie od okoliczności przypadku oznaczać albo potwierdzenie czynności P., albo niesłuszne zbogacenie kosztem powoda i uzasadnić odpowiednie roszczenie powoda już do spółdzielni. Wbrew wywodom rewizji spółdzielnia, której pozew jako strony nie obejmował, nie mogła być przypozwana w trybie § 2 art. 220 k.p.c., albowiem sprawa powoda nie musi się toczyć łącznie przeciw wszystkim osobom, od których powód domaga się zwrotu udzielonej pożyczki czy odszkodowania. Uczestnictwo między tymi osobami jest wprawdzie materialne (art. 62p. 1 k.p.c.), nie jest jednak konieczne, a tylko ostatnie uzasadnia zastosowanie wspomnianego § 2 art. 220 k.p.c. Wyjaśniał to już Sąd Najwyższy niejednokrotnie.W świetle tego, co powiedziano, należy uznać rewizję powoda za nieuzasadnioną i podlegającą oddaleniu z mocy art. 383 k.p.c.