I CR 740/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zbigniewa P. przeciwko Spółdzielni Pracy "Postęp" w P. o zapłatę, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości wniesionej na prośbę Zbigniewa P. od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla wojew. warszawskiego z dnia 3 lipca 1959 r., zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Pruszkowie z dnia 6 maja 1959 r. uchylił i sprawę przekazał temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od pozwanej Spółdzielni kwoty 3750 z tytułu wynagrodzenia za pracę w okresie od dnia 15 października 1957 r. - 31 grudnia 1957 r.Sąd Powiatowy w Pruszkowie wyrokiem z dnia 6.V. 1959 r. powództwo oddalił, wychodząc z założenia, że skoro pozwana Spółdzielnia została zarejestrowana dopiero w styczniu 1958 r., to w takich warunkach powód nie ma prawa domagać się należności za pracę od Spółdzielni za okres poprzedzający jej zarejestrowanie.Stanowisko zajęte przez Sąd Powiatowy zaakceptował Sąd Wojewódzki, oddalając zaskarżonym wyrokiem rewizję powoda. W motywach tego wyroku Sąd Wojewódzki powołał się na art. 2 ustawy z dnia 29 października 1920 r. o spółdzielniach (Tekst jednolity: Dz. U. z 1950 r. Nr 25, poz. 232). Według interpretacji przyjętej przez Sąd Wojewódzki przepis cytowanego art. 2 nie zezwala na uwzględnienie powództwa, gdyż z powołanej dyspozycji w sposób wyraźny wynika, że spółdzielnia rozpoczyna swój byt prawny dopiero od zarejestrowania i że za zobowiązania powstałe w okresie poprzedzającym zarejestrowanie spółdzielnia nie ponosi odpowiedzialności, natomiast odpowiedzialność taką ponoszą założyciele spółdzielni.Wyrok Sądu Wojewódzkiego z dnia 3 listopada 1959 r. zaskarżył rewizję nadzwyczajną wniesioną w dniu 8 sierpnia 1961 r. Minister Sprawiedliwości. Rewizja, oparta na zarzutach obrazy art. 2 ustawy z dnia 29 października 1920 r. o spółdzielniach (Tekst jednolity: Dz. U. z 1950 r. Nr 25, poz. 232) oraz naruszenia interesu Państwa Ludowego, zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku jak również wyroku Sądu Powiatowego w Pruszkowie z dnia 6 maja 1959 r. i przekazanie sprawy temu ostatniemu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.Zgodnie z art. 2 ustawy o spółdzielniach z dnia 29 października 1920 r. spółdzielnia staje się osobą prawną z chwilą wpisania jej do rejestru, a za czynności dokonane w imieniu spółdzielni przed zarejestrowaniem działający odpowiadają solidarnie. Zbliżoną nawet identyczną treść do wspomnianego art. 2 zawiera przepis art. 171 k.h., skoro stosownie do jego brzmienia osoby, które działały w imieniu sp. z o.o. przed jej zarejestrowaniem, odpowiadają osobiście i solidarnie. Treść art. 171 k.h. stała się przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego, który wyjaśnił, że zasada wyrażona w art. 171 k.h. nie oznacza, aby spółka po jej zarejestrowaniu nie odpowiadała w ogóle wobec osób trzecich za zobowiązania zaciągnięte w jej imieniu przez założycieli, i że załatwianie takich, czy innych spraw przez założycieli stanowi w każdym razie prowadzenie spraw spółki bez zlecenia, które w razie potwierdzenia przez osoby zainteresowane uzyskuje wszelkie skutki zlecenia (orz. Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 10 listopada 1959 r. 1 CR 1229/58 OSPiKA 1959/1 poz. 296). W tymże orzeczeniu Sąd Najwyższy podkreślił, że istotny sens art. 171 k.h. ma jedynie na celu zabezpieczenie osób trzecich przed stratami, na jakie mogłoby je narazić działanie założycieli, jeśliby spółka nie została powołana do życia. Podobne stanowisko reprezentują komentatorzy przepisów kodeksu handlowego. Zgodnie z tymi poglądami spółka odpowiada za każde zobowiązanie zaciągnięte przed zarejestrowaniem, jeżeli zatwierdziła akt w jej imieniu zdziałany.Identyczna treść art. 171 k.h. i art. 2 ustawy o spółdzielniach pozwala na analogiczne stosowanie do stosunków spółdzielczych zasad, jakie w doktrynie i orzecznictwie skrystalizowały się w związku z interpretacją art. 171 k.h. W tych warunkach pogląd Sądów obu instancji, jakoby art. 2 ustawy o spółdzielniach nie zezwalał na zasądzenie na rzecz powoda należności za pracę za okres poprzedzający zarejestrowanie spółdzielni, nie znajduje potwierdzenia w prawidłowej wykładni dyspozycji art. 2 ustawy o spółdzielniach.Nadmienić przy tym należy, że dla prawidłowej wykładni art. 2 ustawy o spółdzielniach z 1920 r. nie może pozostać bez wpływu przepis art. 8 § 2 obecnie obowiązującej ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. z 1961 r. Nr 12, poz. 61), który stanowi, że za czynności dokonane w imieniu spółdzielni przed zarejestrowaniem i za zobowiązania stąd wynikające spółdzielnia po zarejestrowaniu odpowiada jako za zobowiązania zaciągnięte przez siebie. Dyspozycja art. 8 § 2 jako stanowiąca wskazówkę interpretacyjną dla prawidłowej wykładni art. 2 umowy z 1920 r., pozwala dojść do wniosku, że pogląd zaskarżonego wyroku, negujący odpowiedzialność strony pozwanej za zobowiązania zaciągnięte przed zarejestrowaniem spółdzielni, uznać należy za naruszający normę art. 2 ustawy o spółdzielniach z 1920 r.Jest niesporne w niniejszej sprawie, że powód zatrudniony był w pozwanej Spółdzielni również po jej zarejestrowaniu i że Spółdzielnia nie podnosiła zastrzeżeń w stosunku do pracy powoda świadczonej w okresie przed rejestracją. Z zeznań szeregu świadków wynika, że Spółdzielnia nie mając zastrzeżeń, co do samej pracy powoda, z której niewątpliwie Spółdzielnia uzyskała korzyść, zaniechała wypłaty wynagrodzenia tylko dlatego, że brak środków finansowych uniemożliwił realizację należności powoda (k. 63 odwr.). W tych warunkach uzasadniony wydaje się pogląd, że strona pozwana w sposób milczący zaakceptowała czynności powoda, zwłaszcza, że stosownie do treści art. 43 p.o.p.c. czynność prawna może być wyrażona przez jakiekolwiek zachowanie się, ujawniające w sposób dostateczny rzeczywistą wolę. W związku z tym oraz biorąc pod uwagę akceptację przez Spółdzielnie pracy powoda, świadczonej przed okresem rejestracji, przyjąć trzeba, że stosunek prawny, jaki w tym okresie łączył powoda ze Spółdzielnią, oceniać należy w płaszczyźnie przepisów o zleceniu (art. 120 k.z.), a zatem art. 500 k.z. zobowiązującego zleceniodawcę do uiszczenia wynagrodzenia zleceniobiorcy.W tym stanie rzeczy Sądy obu instancji naruszyły wymienione na wstępie przepisy prawne, jak również interes Państwa Ludowego, skoro utrzymanie w mocy zaskarżonych wyroków prowadziłoby w konsekwencji do pozbawienia powodu wynagrodzenia za świadczone na rzecz Spółdzielni usługi.