I CR 817/58

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana Ł. przeciwko Metalowo-Drzewnej Spółdzielni Pracy imienia 1 Maja w Kolnie o 3900 zł za pracę po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 7 marca 1956 r. uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Kolnie z dnia 27 września 1957 r. w części oddalającej powództwo i sprawę w tym zakresie przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Kolnie.Uzasadnienie faktycznePowód żądał zasądzenia od pozwanej Spółdzielni Pracy kwoty 3900 zł jako 3-miesięcznego wynagrodzenia z tytułu pracy, którą pełnił będąc członkiem jej Zarządu, na stanowisku kierownika administracyjnego. Zawarta z powodem z dnia 10 sierpnia 1957 r. umowa o pracę przewidywała 3-miesięczny okres wypowiedzenia. Wbrew postanowieniom tej umowy powód został zwolniony z pracy z dniem 31 sierpnia 1957 r. po uprzednim 2-tygodniowym wypowiedzeniu. Wynagrodzenie powoda wynosiło 1300 zł miesięcznie. W oparciu o przytoczone okoliczności powód domagał się wynagrodzenia za okres trzech miesięcy.Sąd Powiatowy w Kolnie zasądził dla powoda 1300 zł, obciążył go kwotą 143 zł tytułem niewniesionych opłat sądowych i zniósł wzajemnie koszty procesu.Według ustaleń tego wyroku powód zaangażowany został na trzymiesięczny okres próbny. Umowa rozwiązana została w okresie próbnym za 2-tygodniowym wypowiedzeniem, a więc zgodnie z przepisami. W tym stanie rzeczy Sąd uznał za uzasadnione jedynie żądanie wynagrodzenia za m. sierpień 1957 r., którego powód pomimo zaofiarowania przez pozwaną nie przyjął, a w pozostałej części powództwo oddalił.Sąd Wojewódzki w Białymstoku w dniu 7 marca 1958 r. oddalił rewizję powoda od powyższego wyroku, podzielając motywy przytoczone przez Sąd I instancji.W rewizji nadzwyczajnej wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości w dniu 12 sierpnia 1958 r. od powyższego wyroku skarżący wnosi o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego i zmianę wyroku Sądu Powiatowego przez uwzględnienie powództwa w całości oraz odpowiednią zmianę orzeczenia o kosztach procesu i opłatach sądowych albo o uchylenie obu wyroków w części oddalającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu i opłatach sądowych oraz o przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Rewizja zarzuca naruszenie przez Sąd Wojewódzki art. 383 k.p.c., art. 239 k.z. oraz § 10, 13 i 17 Statutu Spółdzielni Pracy, przez oddalenie rewizji powoda, mimo że wyrok Sądu I instancji zawierał istotne uchybienia, które powinny były być uwzględnione z urzędu, oraz pominięcie tej istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, że roszczenie powoda oparte jest na spółdzielczym stosunku pracy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna zasługuje na uwzględnienie. Trafnie podnosi skarżący, że Sąd Wojewódzki niesłusznie oddalił rewizję powoda od wyroku Sądu Powiatowego, mimo że wyrok ten wykazywał istotne uchybienia, które powinny były być uwzględnione z urzędu (art. 380 § 1 pkt 4 i 380 § 2 k.p.c.).Sądy bowiem obu instancji z całkowitym pominięciem rozpoznania istoty sprawy nie uwzględniły tej okoliczności, że roszczenie powoda oparte jest na spółdzielczym stosunku pracy, skoro według twierdzeń zawartych w pozwie i dodatkowo uzupełnionych (z powołaniem dowodu ze świadków) w rewizji był on nie tylko członkiem Zarządu, lecz również członkiem-założycielem pozwanej Spółdzielni.Wyjaśnienie tej okoliczności mogło mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w przypadku bowiem ich potwierdzenia roszczenia powoda powinny były być ocenione przede wszystkim w oparciu o przepisy ustawy o spółdzielniach (Dz. U. z 1950 r. Nr 23, poz. 232) i statut spółdzielczy, które regulują powstawanie i rozwiązywanie spółdzielczych stosunków pracy jak najściślej związanych z powstawaniem i rozwiązywaniem stosunku członkostwa w Spółdzielni Pracy.Jak wyjaśniał bowiem wielokrotnie Sąd Najwyższy (por. orzeczenia SN z 25 listopada 1953 r. C. 2238/52 Państwo i Prawo 1953/8-9, z 30 czerwca 1953 r. C. 79/53 Nowe Prawo 1953/11 str. 74, z 24 czerwca 1955 r. I.C. 1110/53 i 17 grudnia 1952 r. C. 2544/52 cytowane w uzupełnieniu do "Prawa Pracy" Warszawawa 1957 r. str. 472 i nast.) spółdzielczy stosunek pracy powstaje przez samo wstąpienie członka do spółdzielni pracy i jest realizacją jego praw członkowskich, wobec czego wynikające z tego stosunku wzajemne prawa i obowiązki w zakresie zatrudnienia normowane są przez ustawę o spółdzielniach i statut, a przepisy szczególne ustawodawstwa pracy mają zastosowanie do spółdzielczego stosunku zatrudnienia tylko o tyle, o ile z ich treści i celu wynika, że mają one objąć wszelkie stosunki zatrudnienia.Z tych względów zawieranie umowy o pracę z członkiem spółdzielni pracy jest w zasadzie zbędne, skoro z tytułu swego członkostwa w spółdzielni służą mu uprawnienia do pierwszeństwa w zatrudnieniu (§ 13 Statutu Wzorcowego), a jedynie jakieś szczególne klauzule dotyczące samych warunków pracy i wynagrodzenia, zwłaszcza członków zarządu, mogą być normowane w drodze umownej (por. art. 42 ust. 3 i art. 34 ust. 4 ustawy o spółdzielniach).W związku z powyższym nie może być też mowy, jak to trafnie podkreśla skarżący, o zawieraniu z członkiem spółdzielni umowy na okres próbny, który zastąpiony jest stażem kandydackim (§ 10 Statutu Wzorcowego - Mon. Spółdz. 1952 r. Nr 11 poz. 87), przy czym staż taki nie istnieje w stosunku do członków-założycieli. Zasada ta obowiązuje zresztą niezależnie od postanowień konkretnego statutu, skoro inaczej nie mogłaby powstać spółdzielnia, założona przez samych kandydatów, a zatem - nie-członków.Gdyby nawet, czego w sprawie nie wyjaśniono, zwolnienie powoda z funkcji kierownika administracyjnego było połączone z odwołaniem go ze stanowiska członka Zarządu, to nie pozbawiało to członka Spółdzielni prawa do zatrudnienia i możności dochodzenia odszkodowania za odmowę realizacji tego prawa (art. 34 ust. 4 ustawy o spółdzielniach i art. 239 k.z.). Powyższe zostało wyjaśnione i utrwalone w powołanych wyżej orzeczeniach Sądu Najwyższego.W świetle powyższych wywodów rozstrzygnięcie sprawy, bez należytego jej wyjaśnienia i rozważenia w płaszczyźnie obowiązujących przepisów ustawy o spółdzielniach i statutu spółdzielni uznać należy za wadliwe i powzięte z obrazą tych przepisów, a nieuwzględnienie przez Sąd Wojewódzki trafnych w tym zakresie zarzutów rewizji powoda za naruszające przepis art. 383 k.p.c.W tym stanie rzeczy i wobec konieczności uzupełnienia postępowania dowodowego w zakresie sprawdzenia twierdzeń powoda oraz ponownej oceny zebranego materiału Sąd Najwyższy z mocy art. 396 i 384 k.p.c. orzekł jak w sentencji.