3 CR 852/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Augustyna K. przeciwko Przedsiębiorstwu Transportowemu Budownictwa Przemysłowego w K. o zapłatę, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 18 maja 1960 r., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od pozwanego Przedsiębiorstwa kwoty 57 897 zł 80 gr tytułem należności za wykonane na zlecenie Przedsiębiorstwa prace wulkanizacyjne. Pozwane Przedsiębiorstwo wnosiło o oddalenie powództwa. Przecząc twierdzeniom powoda wskazało, że przy zamówieniach obowiązane jest przestrzegać ograniczeń wynikających z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1949 r. w sprawie dostaw, robót i usług na rzecz Skarbu Państwa, samorządu oraz niektórych kategorii osób prawnych (Dz. U. z 1949 r. Nr 12, poz. 73), z okoliczności zatem, że zamówienia twierdzone przez powoda nie odpowiadały przepisom tego rozporządzenia należy wnosić, że nie było ich wcale, za czym przemawiałby też brak przepisanych formalności przy wystawianiu zleceń i odbieraniu wykonanej pracy.Przedsiębiorstwo przedstawiło też do potrącenia wierzytelność z tytułu należności za wydane powodowi również bez zachowania przepisanych formalności rzekomo zużyte opony.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo wychodząc z założenia, że powodowi "brak jest legitymacji czynnej", albowiem powód był członkiem Pomocniczej Spółdzielni Rzemieślniczej Branży Samochodowej i tylko za jej pośrednictwem mógł otrzymywać ważne zlecenia od strony pozwanej. Nie był też uprawniony do wystawiania rachunków wprost zamawiającemu.Rewizji powoda, zarzucającej błędną ocenę materiału dowodowego i błędną wykładnię prawa materialnego, nie można odmówić słuszności.Czynna legitymacja procesowa jest równoznaczna z istnieniem roszczenia, które może być dochodzone w procesie przed sądem. Sam fakt, że powód, będąc członkiem Pomocniczej Spółdzielni Rzemieślniczej przyjmował zamówienia nie notyfikowane w Spółdzielni, a nadto od podmiotu, który podlegał ograniczeniom wynikającym z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1949 r. w sprawie dostaw, robót i usług na rzecz Skarbu Państwa, samorządu oraz niektórych kategorii osób prawnych (Dz. U. z 1949 r. Nr 12, poz. 73), może w konkretnych okolicznościach uzasadnić uznanie czynności prawnej za sprzeczną z zasadami współżycia, a co za tym idzie, za nieważną z mocy art. 41 p.o.p.c.Tym więcej należałoby ją tak zakwalifikować, gdy takie nieprawidłowe z obu stron działanie połączone było z chęcią osiągnięcia niedozwolonych korzyści, o co strona pozwana podejrzewa swych zwolnionych już pracowników.Zastrzeżeń tych nie byłoby jednak, gdyby - jak to znów powód twierdzi - wadliwy sposób załatwienia był podyktowany jedynie pilnością zamówienia. Gdyby zresztą cała czynność prawna, na której powód w zasadzie opiera swoje roszczenie, była z przyczyn wskazanych wyżej nieważna, to okoliczność ta nie pozbawiałaby jeszcze powoda roszczenia o zapłatę słusznego wynagrodzenia za rzeczywiście wykonaną na rzecz strony pozwanej pracy, nikt bowiem nie powinien bogacić się kosztem cudzej nie opłaconej pracy.Nawet wówczas, gdy powód przy wykonaniu nieformalnie udzielonego i przyjętego zamówienia sam nie pracował, niesłuszne zbogacenie istniałoby, obejmowałoby w szczególności co najmniej poniesiony przez powoda koszt wykonania zamówienia.Oba tytuły prawne, z których powód może domagać się zapłaty, mieszczą się w podanym przez powoda stanie faktycznym, Sąd winien był zatem rozważyć je w świetle zebranego materiału, który zresztą dla poczynienia wyczerpujących ustaleń wymaga jeszcze uzupełnienia.Ponieważ Sąd Wojewódzki wychodząc z błędnych założeń zacieśnił prawną ocenę roszczenia powoda do ram zbyt szczupłych, błędnie stosując przy tym postanowienia art. 56 p.o.p.c., zaskarżony wyrok podlega uchyleniu z mocy art. 384 w związku z art. 371 § 1p. 1 i 3 k.p.c.