3 CR 862/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Kwapiszewski. Sędziowie: C. Tabęcki (sprawozdawca), R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Kazimiery R. przeciwko Janinie R. o zobowiązanie do zeznania dokumentu przenoszącego własność, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie Ośrodek Zamiejscowy w Przemyślu z dnia 5 maja 1961 r., zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie oraz wyrok Sądu Powiatowego w Przeworsku z dnia 6 grudnia 1960 r. uchylił i sprawę Sądowi Powiatowemu w Przeworsku do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Przeworsku wyrokiem z 6.XII.1960 r. oddalił powództwo Kazimiery R. przeciwko Janinie R. o przeniesienie na powódkę zapisanych na rzecz jej męża, Eugeniusza R., przez jego ojca, Karola R., zmarłego w 1948 r., oznaczonych w pozwie działek gruntu ze znajdującymi się na nich budynkami - na tej podstawie, że nastąpiło przedawnienie roszczenia oraz że zastosowaniu przedawnienia nie stoi na przeszkodzie w tej sprawie art. 3 p.o.p.c.Sąd Wojewódzki w Rzeszowie - Ośrodek Zamiejscowy w Przemyślu, podzielając stanowisko prawne Sądu Powiatowego, wyrokiem z dnia 5 maja 1961 r. rewizję powódki oddalił.Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej złożonej w terminie 6-miesięcznym żąda zmiany powołanego wyroku Sądu Wojewódzkiego wraz z rozstrzygnięciem o kosztach procesu oraz wyroku Sądu Powiatowego w Przeworsku z 6 grudnia 1960 r. i uwzględnienia powództwa o zobowiązanie pozwanej do zeznania dokumentu przenoszącego na powódkę własność działek oznaczonych w pozwie, stanowiących część przedmiotu zapisu na rzecz Eugeniusza R., którego powódka jest wyłączną spadkobierczynią testamentową.W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podkreślono, że jest bezsporne w sprawie, iż przedmiot zapisu znajdował się w posiadaniu męża powódki, a od jego śmierci w posiadaniu powódki, i że wskutek tego roszczenie powódki - według poglądu wyrażonego w rewizji nadzwyczajnej - nie podlegałoby przedawnieniu pięcioletniemu, lecz ogólnemu przedawnieniu 10-letniemu, który to termin przedawnienia również upłynął. Upływ tego terminu - według poglądu wyrażonego w rewizji nadzwyczajnej - nie przesądził jeszcze o przedawnieniu dochodzonego roszczenia, ponieważ przed wejściem w życie p.o.p.c. z roku 1950 ogólny termin przedawnienia wynosił lat 20, Wskutek czego przy zastosowaniu przepisów art. XIX przep. wpr. do p.o.p.c. upływ przedawnienia nastąpiłby dopiero w roku 1960, a więc już po wytoczeniu powództwa. Termin powyższy powinien mieć zastosowanie do zapisu w sprawie ze względu na to, że powódka ma w swym posiadaniu przedmiot zapisu. Poza tym rewizja nadzwyczajna zarzuca, że wskutek trzykrotnego przeniesienia przez pozwaną na rzecz męża powódki działek gruntu stanowiących część przedmiotu zapisu nastąpiło uznanie przez pozwaną roszczeń z tytułu zapisu, a w związku z tym nastąpiło też przerwanie przedawnienia.Oprócz tego - według poglądu wyrażonego w rewizji nadzwyczajnej - w razie nieuznania przez Sąd Najwyższy, że nie miała miejsca przerwa przedawnienia, należałoby uznać, iż wbrew poglądom obu sądów, które rozpoznawały sprawę, zastosowanie w sprawie przedawnienia jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i dlatego nie powinno było odnieść skutku prawnego.Zarzut rewizji nadzwyczajnej, że w sprawie niniejszej na skutek trzykrotnego przeniesienia przez pozwaną na rzecz Eugeniusza R. działek gruntu stanowiących część przedmiotu zapisu, a między innymi przeniesienia, w wykonaniu tego zapisu, na rzecz Eugeniusza R. aktem z dnia 12.I.1953 r. nr rep. 29/53 przez pełnomocniczkę pozwanej działki gruntu na B., stanowiącej część przedmiotu zapisu Karola R., nastąpiło uznanie całego roszczenia Eugeniusza R. (art. 44 § 2 pr. rzecz.), a w związku z tym zgodnie z art. 111 pkt 1 p.o.p.c. nastąpiło też przerwanie przedawnienia przeciwko Eugeniuszowi R. (prawonadawcy powódki) co do całego jego roszczenia przysługującego mu z tytułu zapisu - jest uzasadniony; zresztą uznanie roszczeń Eugeniusza R. z tytułu zapisu wynika także wyraźnie z zeznań pozwanej, zbadanej w charakterze strony, która zeznała, że praw Eugeniusza R. nigdy nie kwestionowała, a gdyby żył, to również i obecnie uznałaby jego prawa. Ponieważ powódka jest jedyną spadkobierczynią Eugeniusza R., na którą zgodnie z art. 1 prawa spadkowego przeszedł ogół praw i obowiązków jej spadkodawcy, jest ona legitymowana do dochodzenia roszczenia z tytułu zapisu i korzystania z wszelkich praw, jakie przysługiwałyby jej spadkodawcy.Rozstrzygnięcie, że w sprawie niniejszej miało miejsce przerwanie przedawnienia na skutek uznania m. in. w dniu 12.I.1963 r., nie przesądza jeszcze zagadnienia, jakie przedawnienie należy stosować do zapisu na rzecz Eugeniusza R. oraz jakie przedawnienie, po przerwaniu go w powyższej dacie, biegło ponownie co do roszczenia powódki.Sąd Powiatowy uznał, że do spornego roszczenia ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia przewidziany w art. 134 prawa spadkowego (w brzmieniu znowelizowanym w roku 1950), bez rozważenia jednak, czy termin ten - w związku z otwarciem się spadku po Karolu R. w roku 1948, kiedy to według poprzedniego brzmienia powyższego artykułu przedawnienie roszczeń z tytułu zapisów wynosiło 10 lat - ma zastosowanie także do roszczeń powódki. Sąd Wojewódzki, który w swym wyroku powołał się na przedawnienie z art. 134 pr. spadk., również nie zajmował się tym zagadnieniem ani też zagadnieniem przerwania przedawnienia.Zarzut rewizji nadzwyczajnej, że w sprawie powinien mieć zastosowanie ogólny termin przedawnienia, który przed wejściem w życie p.o.p.c. wynosił 20 lat przy zastosowaniu art. XIX przep. wprow. p.o.p.c., a to ze względu na to, że powódka ma w swym posiadaniu działki będące przedmiotem sporu - jest nieuzasadniony, ponieważ przepis art. 134 pr. spadk. przewidywał do roku 1950 i przewiduje nadal, po jego znowelizowaniu, jednolity termin przedawnienia wszelkich roszczeń z zapisu oraz nie uzależnia długości terminu w nim przewidzianego od jakichkolwiek okoliczności, a m. in. także od okoliczności, czy dochodzący roszczeń z tytułu zapisu ma w swym posiadaniu przedmiot zapisu, czy też go nie ma. W tych warunkach twierdzenie rewizji, że do roszczeń powódki miał zastosowanie ogólny termin przedawnienia wynoszący przed wejściem w życie p.o.p.c. lat 20, który to termin zgodnie z uchylonym w roku 1950 art. 171 pr. spadk. miał zastosowanie do roszczeń z tytułu dziedziczenia spadku, nie znajduje żadnego oparcia w przepisach prawa.Także powołane w rewizji przepisy art. XIX przep. wpr. p.o.p.c., dotyczące obliczenia terminów przedawnienia roszczeń powstałych przed wejściem w życie p.o.p.c., nie mogą mieć w sprawie niniejszej zastosowania, ponieważ przepisy te dotyczą obliczania terminów przedawnienia roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie p.o.p.c., a w dniu tym jeszcze nie wygasłych, lecz tylko w stosunku do terminów przedawnienia uregulowanych w p.o.p.c., p.o.p.c. zaś terminu przedawnienia roszczeń z tytułu zapisu nie reguluje.Zgodnie z art. 2 p.o.p.c. ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że wynika to z jej brzmienia lub celu. Ponieważ spadek po Karolu R. otworzył się w 1948 r., kiedy według ówczesnego brzmienia art. 134 pr. spadk. termin przedawnienia roszczeń z tytułu zapisów wynosił lat 10, przeto nowy, skrócony 5-letni termin przedawnienia nie ma zastosowania do roszczeń powódki. Zastosowanie bowiem tego terminu do roszczeń powódki byłoby sprzeczne z powołanym wyżej przepisem art. 2 p.o.p.c., ponieważ ani z brzmienia przepisu nowelizującego art. 134 pr. spadk. (art. VIII pkt 3 przep. wpr. p.o.p.c.), ani też z jego celu nie wynika, by przepis art. 134 pr. spadk. w brzmieniu znowelizowanym miał mieć moc wsteczną także do roszczeń powstałych przez nowelizację tego przepisu, a to tym bardziej, że zgodnie z art. XVIII przep. wpr. do pr. spadk. nie została przewidziana - w zasadzie - w sprawach spadkowych moc wsteczna przepisów prawa spadkowego nawet co do roszczeń opartych na ustawach obowiązujących w Polsce przed wejściem w życie pr. spadk. z 1946 r.Na podstawie przytoczonych wyżej wywodów należy dojść do wniosku, że do roszczenia powódki - zarówno co do okresu od 1948 r. do 1.X.1950 r., jak i co do okresu późniejszego - ma zastosowanie 10-letni termin przedawnienia. Ponieważ od ostatniego przerwania przedawnienia, które miało miejsce w dniu 12.I.1953 r., do chwili wytoczenia powództwa nie upłynęło jeszcze lat 10, przeto wobec uznania przez sądy obu instancji roszczenia powódki za przedawnione i oddalenia wskutek tego powództwa nastąpiło naruszenie art. 134 pr. spadk. (w jego brzmieniu przed nowelizacją) i art. 2 p.o.p.c., co miało wpływ na wynik sprawy. W tych warunkach zaskarżone wyroki podlegają uchyleniu (art. 371 § 1 pkt 1 k.p.c.), a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Przeworsku.Wobec uznania, że roszczenie powódki nie uległo przedawnieniu, rozpoznanie zarzutu co do sprzeczności zastosowania w sprawie niniejszej przedawnienia z zasadami współżycia społecznego stało się bezprzedmiotowe.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy powinien zobowiązać powódkę do złożenia odpisu testamentu Karola R. oraz odpisów z ksiąg wieczystych (co powinno było być uczynione już przy wytoczeniu powództwa) w celu umożliwienia Sądowi - w razie uwzględnienia powództwa - prawidłowego oznaczenia działek będących przedmiotem sporu zgodnie z ich oznaczeniem w księgach wieczystych.Z powyższych względów Sąd Najwyższy na mocy art. 398 i art. 384 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.