4 CO 3/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Grudziński (sprawozdawca). Sędziowie: J. Majorowicz, M. Wilewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Kazimierza D. przeciwko Mariannie D. o ustalenie nieważności testamentu, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c."Czy niemożność ustalenia w postępowaniu dowodowym ściśle oznaczonego dnia sporządzenia testamentu własnoręcznego, w którym podano jedynie rok jako datę jego sporządzenia, pociąga za sobą nieważność takiego testamentu, jeżeli poza rokiem wymienionym w testamencie dało się ustalić również miesiąc jego sporządzenia?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:"Niemożność ustalenia dnia, w którym sporządzono testament własnoręczny, o ile miesiąc i rok jest znany, nie pociąga za sobą nieważności testamentu tylko w tym wypadku, gdy skutki prawne jego sporządzenia byłyby jednakowe, niezależnie od tego, w jakim dniu określonego miesiąca kalendarzowego testament został sporządzony".Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 388 k.p.c. do rozstrzygnięcia przedstawione zagadnienie prawne.(...) Zagadnienie to wymaga rozważenia, czy wszystkie elementy pojęcia "daty", przytoczone opisowo w § 1 art. 79 pr. spadk. jako dzień, miesiąc i rok, stanowią równorzędne, konieczne przesłanki ważności testamentu. Sformułowanie pytania wskazuje na to, że wątpliwości Sądu Wojewódzkiego dotyczą sytuacji, gdy nie może być stwierdzony dzień sporządzenia testamentu, natomiast miesiąc i rok zostały wskazane wyraźnie przez testatora (art. 79 § 1 pr. spadk.), bądź też ustalić się dają w sposób przewidziany w art. 79 § 2 pr. spadk. Sąd Wojewódzki zatem uznaje jak gdyby, że brak danych co do miesiąca, w którym testament został sporządzony, bezwzględnie pociąga za sobą jego nieważność.W zakresie omawianego zagadnienia wykładnia art. 79 pr. spadk. musi dać odpowiedź na pytanie, czy w sformułowaniu art. 79 § 2 pr. spadk. "(...) jeżeli datę można oznaczyć (...)" pojąciu "daty" należy zawsze i niezmiennie nadawać treść, którą ustawa przytacza w § 1 powołanego przepisu, a mianowicie "dzień, miesiąc i rok".Wykładnia gramatyczna i systematyczna (ta ostatnia oparta na porównaniu § 1 i § 2 art. 79 pr. spadk.), przemawiać by mogły za rozwiązaniem, że ustalenie daty w trybie art. 79 § 2 pr. spadk. musi pod warunkiem nieważności testamentu doprowadzić do stwierdzenia, w jakim dniu został on sporządzony. Takiemu rozwiązaniu sprzeciwia się jednak wykładnia logiczna przepisu. Przepisy prawa spadkowego dają wyraz dążeniu ustawodawcy, aby wola testatora została jak najpełniej zrealizowana [por. art. 95 i 96 pr. spadk. oraz art. 77 pkt 1) tego prawa]. Także i przepisy o formie testamentu służą temu między innymi celowi. Data testamentu ma tutaj istotne znaczenie. Według niej np. ocenia się zdolność testowania, może ona być pomocna przy wykładni treści postanowień testamentu, ona też może przesądzać, czy testament został odwołany przez oświadczenie woli testatora złożone po sporządzeniu testamentu. Byłoby jednak zbytnim formalizowaniem takie ujęcie kwestii, które, mimo że ustalenie dnia sporządzenia testamentu własnoręcznego w określonym miesiącu i roku jest bez żadnego znaczenia, nakazywałoby uznanie takiego testamentu za nieważny. Brak bliższego sprecyzowania daty może jednak skutku takiego nie wywołać tylko wtedy, gdy wątpliwości sprowadzają się do części tej daty, a mianowicie do określenia dnia, w którym testament sporządzono. Miesiąc i rok musi być zawsze pewny. Istnieją bowiem jakościowe różnice miedzy sytuacją, gdy wątpliwości co do daty sporządzenia testamentu mieszczą się w granicach krótkiej stosunkowo jednostki czasu, jaką jest okres miesięczny, a niemożliwością ustalenia nawet miesiąca, w którym testament sporządzono. Akceptacja braku pewności co do daty w granicach roku oznaczałaby w istocie zupełną rezygnację z ustalenia przybliżonego czasu sporządzenia testamentu, co wyraźnie sprzeciwiałoby się założeniom ustawy.Nadmienić należy, że omawiane zagadnienie było przedmiotem rozważań nauki prawa i rozwiązane zostało w ten sposób, że "wystarczy możliwość ustalenia przybliżonego czasu sporządzenia testamentu, natomiast niemożliwość ustalenia całkiem ścisłej daty nie szkodzi" (J. Gwiazdomorski: Prawo Spadkowe. Wrocław P.W.N.; t. II, s. 355). Mimo braku dokładniejszego rozwinięcia myśli, stanowisko powyższe na tle brzmienia art. 79 § 1 pr. spadk. nie powinno nastręczać wątpliwości. "Całkiem ścisłą datę" bowiem definiuje powołany przepis, wskazując, że chodzi o dzień, miesiąc i rok. Jako "przybliżoną" można zatem uznać tylko datę, pozbawioną elementu, który w sposób najmniejszy wpływa na dokładność jej ustalenia, a mianowicie określenie konkretnego dnia sporządzenie testamentu. Należy, rzecz oczywista, mieć przy tym na względzie zastrzeżenie, o którym wyżej była mowa, że w konkretnym przypadku kwestia dnia sporządzenia testamentu w granicach kalendarzowego miesiąca nie odgrywa żadnej roli.Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy udzielił Sądowi Wojewódzkiemu odpowiedzi sformułowanej w sentencji uchwały.