4 CR 151/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Powiatowej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w K. przeciwko Ludwice Ż. o 50.156,99 zł, po rozpoznaniu rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 28 września 1959 r.,Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się zasądzenia od pozwanej pokrycia manka 50.156,99 zł, do którego pozwana dopuściła się, będąc zatrudniona w charakterze kierownika sklepu powódki w B. w czasie od 3 stycznia do 11 kwietnia 1957 r.Sąd Powiatowy w Kwidzynie wyrokiem z dnia 23 kwietnia 1958 r. uznał pozwaną za winną tego, że w tym okresie jako sklepowa nie przeliczała oraz przemierzała przyjmowanego do sklepu towaru, wyręczała się często w sprzedaży i przyjmowaniu towarów osobami postronnymi i nie wykazała należytej troski o powierzony jej towar, w wyniku czego naraziła powódkę na stratę łącznej wartości 50.156,99 zł (art. 286 § 1 k.k.).Sąd Wojewódzki w Gdańsku na skutek rewizji pozwanej ustalił, że pozwana (oskarżona) dopuściła się do manka w wysokości nie mniejszej niż 29.398,40 zł (...).Pełnomocnik procesowy pozwanej zarzucił w rewizji, że pozwana została pozbawiona możności obrony swych praw, gdyż odbywając karę więzienia, nie mogła brać udziału w rozprawach, on zaś nie miał z nią kontaktu wobec nieuwzględnienia jego wniosków o przetransportowanie pozwanej z więzienia w Grudziądzu do więzienia w jego siedzibie (Gdańsk).Pełnomocnik pozwany wywiódł, że z przyczyny wyżej wskazanej pozwana nie mogła się z nim skomunikować ani udzielić mu koniecznych informacji (...).W rewizji zawarty jest też zarzut, iż "Sąd Wojewódzki nie rozważył należycie zagadnienia wysokości manka" (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut nieważności postępowania jest chybiony. Przez niezapewnienie bowiem pełnomocnikowi procesowemu pozwanej, ustanowionemu w trybie art. 116 k.p.c., możności osobistego porozumienia się z nią Sąd Wojewódzki utrudnił jedynie pozwanej obronę, lecz nie pozbawił jej możności obrony swych praw (art. 371 § 2 pkt 5 k.p.c.). Jednakże wspomniane utrudnienie stanowi uchybienie art. 218 § 1, art. 232 § 2 i art. 326 k.p.c., gdyż dla wszechstronnego wyjaśnienia punktów spornych zachodziła potrzeba udostępnienia pełnomocnikowi pozwanej odbycia z nią przed rozprawą rozmów koniecznych do tego, by bronić jej praw.Adwokat ustanowiony dla strony zwolnionej od kosztów sądowych nie jest obowiązany na własny koszt odbywać podróży do odległej miejscowości, w której strona ta wbrew swej woli musi przebywać. Adwokat ten nie pobiera z góry wynagrodzenia za swe czynności, brak więc podstaw, które by usprawiedliwiały wymaganie, ażeby odbywał on tego rodzaju podróż na własny koszt. Należyte sprawowanie obrony wymaga umożliwienia adwokatowi - jeśli uznaje to za niezbędne - osobistego skontaktowania się ze stroną, której praw ma bronić w procesie. Skoro więc pozwana przebywała w więzieniu w Grudziądzu, odbywając tam karę pozbawienia wolności, a ustanowiony dla niej adwokat ma siedzibę w Gdańsku, to Sąd Wojewódzki obowiązany był spełnić żądanie tego adwokata i zarządzić przetransportowanie pozwanej do Gdańska w celu wyżej wskazanym. Sąd Wojewódzki bezpodstawnie odrzucił to ponowione przez adwokata żądanie, przy czym stanowiska swego nie uzasadnił, przez co postawił adwokata w sytuacji zmuszającej go do obrony praw osoby, której adwokat nawet nie widział i z którą nie mógł omówić okoliczności sprawy. Taką "obronę" uznać należy za iluzoryczną (na co pełnomocnik pozwanej zwrócił uwagę Sądowi Wojewódzkiemu), a tego rodzaju postępowanie Sądu stanowi naruszenie gwarancji wykrycia prawdy, na której przetransportowania do Gdańska celem osobistego porozumienia się jej z adwokatem powinno być oparte rozstrzygnięcie sprawy w procesie socjalistycznym. Jeśliby istniały uzasadnione przeszkody ustawionym dla niej, to wówczas Sąd Wojewódzki byłby obowiązany zwrócić się do właściwej rady adwokackiej o wszczęcie dla pozwanej adwokata mającego siedzibę w Grudziądzu (art. 115 § 1 pkt 2 k.p.c.), co pociągałoby za sobą zwolnienie poprzednio ustanowionego adwokata (mającego siedzibę w Gdańsku) od obowiązku obrony praw pozwanej wskutek niemożności prowadzenia tej obrony z przyczyn wyżej wskazanych.Wprawdzie z mocy art. VI § 3 przepisów wprowadzających k.p.c. na wniosek adwokata strony zwolnionej od kosztów sądowych, mającej podjąć czynności poza siedzibą sądu orzekającego, właściwa rada adwokacka wyznaczy w razie potrzeby innego adwokata w odpowiedniej miejscowości, jednakże przepis ten odnosi się do innych sytuacji niż wyżej omówiona. Pozwana bowiem prowadziła obronę przez adwokata dokonującego czynności w siedzibie Sądu orzekającego, lecz przed podjęciem tych czynności Sąd Wojewódzki obowiązany był umożliwić adwokatowi osobiste porozumienie się z pozwaną, tak aby czynności obrończe adwokata mogły przyczynić się do wszechstronnego wyjaśnienia punktów spornych.Przez niewypełnienie powyższego obowiązku Sąd Wojewódzki dopuścił się wytkniętych wyżej uchybień, które mogły wpłynąć na wynik sprawy, uzasadniają więc one z mocy art. 371 § 1 pkt 5 i art. 384 k.p.c. uchylenie zaskarżonego wyroku celem ponownego rozpoznania sprawy w myśl przytoczonych wyżej wskazań (...).