4 CR 17/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia S. Białek. Sędziowie: R. Czarnecki (sprawozdawca), J. Ignatowicz.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 1962 r. sprawy z powództwa Jana Ch. przeciwko Skarbowi Państwa - Komenda Wojewódzka Milicji Obywatelskiej w B. o odszkodowanie, na skutek rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 2 sierpnia 1961 r.,zaskarżony wyrok w części zasądzającej od Skarbu Państwa (Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w B.) rentę bieżącą począwszy od 1.VIII.1961 r. ponad 600 zł miesięcznie, płatną w okresach, w których powód będzie na utrzymaniu rodziny, oraz rentę zaległą w łącznej kwocie ponad 15.000 zł, dalej - w części oddalającej powództwo o zapłatę kwot 60.000 zł i 12.628 zł 80 gr oraz o zapłatę stałej renty bieżącej począwszy od 1.VIII.1961 r., wreszcie w części orzekającej o kosztach procesu i o opłatach sądowych - uchylił i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód, działając przez doradcę tymczasowego a następnie opiekuna w rozumieniu przepisów o ubezwłasnowolnieniu, w pozwie z 14.X.1957 r., skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa - Komendzie Wojewódzkiej MO, wskazuje na postanowienia ustawy z 15.XII.1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych (Dz. U. Nr 54, poz. 243) i na ich podstawie domaga się zasądzenia 60.000 zł tytułem zadośćuczynienia, 12.628 zł 80 gr tytułem wydatkowanych przez rodzinę kosztów jego leczenia i opieki nad nim, wreszcie renty po 1.000 zł miesięcznie począwszy od dnia 1.X.1957 r.W uzasadnieniu żądania powód przytacza, że w dniu 19.I.1946 r. został aresztowany. W toku śledztwa doznał m.in. szeregu urazów głowy. W lecie 1946 r. zapadł prawomocny wyrok skazujący powoda na karę pozbawienia wolności. W toku odbywania kary więzienia zaczęły występować u powoda objawy choroby umysłowej. Traktowano go jednak jako symulanta. Powód opuścił więzienie 19.I.1949 r. W wyniku starań rodziny poddano powoda leczeniu i stwierdzono u niego schizofrenię. Od tego czasu powód przeważnie pozostaje w zakładzie dla psychicznie chorych.Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powoda rentę po 1.000 zł miesięcznie począwszy od 1.VIII.1961 r., "płatną w okresach, w których powód będzie na utrzymaniu rodziny poza państwowym szpitalem dla psychicznie chorych", oraz łączną kwotę 25.000 zł tytułem renty zaległej.Wyrok zaskarżyły obydwie strony: pozwany - w zakresie, w jakim Sąd Wojewódzki zasądził rentę ponad 600 zł miesięcznie oraz kwotę ponad 15.000 zł tytułem renty zaległej; powód - w części nie uwzględniającej żądania zapłaty 60.000 zł tytułem zadośćuczynienia, 12.628 zł 80 gr tytułem zwrotu kosztów leczenia i opieki, wreszcie w części nie uwzględniającej żądania zapłaty renty stałej od 1.VIII.1961 r.Zawiadomienie o rozprawie rewizyjnej zostało skierowane m.in. do Ministerstwa Sprawiedliwości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarb Państwa nie odpowiada za szkodę wynikłą z występku popełnionego przed 28.XI.1946 r. (art. 6 ust. 2 ustawy z 15.XI.1956 r.). W świetle ustaleń Sądu Wojewódzkiego, w sprawie chodzi jednak o szkodę wyrządzoną po wspomnianej dacie, mianowicie przez nieotoczenie powoda stosowną opieką lekarską. Wyrządzenie tej szkody nastąpiło w czasie, gdy powód odbywał już karę pozbawienia wolności, znajdował się więc w gestii służby więziennej, stosownie zaś do przepisów ustawy z 11.IX.1956 r. o przejściu więziennictwa do zakresu działania Ministerstwa Sprawiedliwości (Dz. U. Nr 41, poz. 188) agendy więziennictwa (a zatem również istniejące zobowiązania z zakresu więziennictwa) przeszły do resortu Ministerstwa Sprawiedliwości. W sprawie więc wynikłej wskutek szkody wyrządzonej przez funkcjonariuszy służby więziennej resort ten jest uprawniony do podjęcia obrony przed sądami. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie resort Ministerstwa Sprawiedliwości nie brał udziału, był więc pozbawiony możności obrony swych praw. Już choćby z tej przyczyny wyrok w zakresie, w jakim uwzględnia powództwo (poza częścią, która uprawomocniła się w stosunku do Skarbu Państwa - Komendy Wojewódzkiej MO), nie może być utrzymany w mocy.W świetle art. 165 § 2 k.z., który przewiduje przyznanie zadośćuczynienia psychicznie choremu mężczyźnie, może ono być zasądzone także na rzecz osoby dotkniętej schizofrenią. Powód, chociaż chory na schizofrenię, może odczuwać satysfakcję ze zwiększonej konsumpcji. Ponadto stosowna suma pieniężna uzyskana na podstawie art. 165 § 1 k.z. może być zużyta na dodatkowe środki lecznicze dla powoda, a te mogą z kolei przyczynić się do polepszenia jego stanu zdrowia, a przez to i samopoczucia.Jeżeli chodzi o wydatkowane przez rodzinę koszty leczenia powoda i opieki nad nim, to w sprawie stosuje się przepis dotyczący odpowiedzialności za wywołanie rozstroju zdrowia, a zatem art. 161 § 1 k.z. Przepis ten - inaczej niż art. 162 § 1 k.z. mający na względzie sytuację, w której nastąpiła śmierć poszkodowanego - nie zawiera normy co do uprawnienia osoby trzeciej, która poniosła m.in. koszty leczenia, do wystąpienia o zwrot tych kosztów przeciwko zobowiązanemu do odszkodowania. Przyznanie w art. 162 § 1 k.z. wskazanego uprawnienia osoby trzeciej wiąże się z tym, że poszkodowany już nie żyje. Natomiast w sytuacji przewidzianej w art. 161 § 1 k.z. okoliczność, że osoba trzecia pomogła poszkodowanemu, nie zwalnia zobowiązanego do odszkodowania od obowiązku uiszczenia odszkodowania, gdyż osoba trzecia świadczyła nie w swoim interesie, lecz w interesie poszkodowanego, stosownie do okoliczności bądź w formie świadczenia zwrotnego, bądź też w formie bezpłatnego przysporzenia. Wreszcie również wykładnia gramatyczna art. 161 § 1 k.z. wskazuje na szeroko zakreśloną w tym przepisie legitymację poszkodowanego. Przepis ten bowiem stanowi, że odpowiedzialny za szkodę ponosi "wszelkie powstałe (…) koszty", a nawet obowiązany jest do wyłożenia stosownej sumy z góry. To co powiedziano, uzasadnia stanowisko, że według art. 161 § 1 k.z. poszkodowany jest osobą uprawnioną do dochodzenia również tego, co osoba trzecia poniosła w związku z doznaną przez niego szkodą.Sąd Wojewódzki nie był więc władny oddalić powództwa co do zadośćuczynienia na rzecz powoda oraz poniesionych przez rodzinę wydatków na jego leczenie i opiekę nad powodem - już choćby na podstawie samych przepisów prawa materialnego.Wreszcie co do renty, to na jej wysokość mają wpływ nie tylko koszty utrzymania i normalnego leczenia, ale także koszty ubrania, bielizny itp.Sąd Wojewódzki powinien więc zasądzić rentę stałą, przy czym o jej wysokości decydowałaby okoliczność, czy w chwili wyrokowania powód przebywa w zakładzie, czy u rodziny. W pierwszym wypadku renta wypadłaby w kwotach niższych, w drugim - w wyższych. W razie zmiany okoliczności każda ze stron byłaby uprawniona do żądania zmiany wysokości renty (art. 163 § 2 k.z.).Wyrok w części zasądzającej rentę "niestałą" ponad 600 zł miesięcznie oraz kwotę ponad 15.000 zł tytułem renty zaległej ulega zatem uchyleniu także dla braku ustaleń. Wyrok zaś w części oddalającej powództwo o zasądzeniu renty stałej począwszy od 1.VIII.1961 r. (powód nie zaskarża wyroku co do okresu wcześniejszego) nie może być utrzymany w mocy ze względu na zasądzenie renty tylko za niektóre miesiące, w których podstawowe koszty leczenia i utrzymania powoda ponosi zakład lecznicy, a w konsekwencji - również wobec braku ustaleń do prawidłowego rozstrzygnięcia.Z tych wszystkich przyczyn orzeczono jak w sentencji (art. 384 k.p.c.).