4 CR 328/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana K. przeciwko Państwowemu Ośrodkowi Maszynowemu w K. i Janowi K. o odszkodowanie, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 17 maja 1960 r. uchylił zaskarżony wyrok w stosunku do Państwowego Ośrodka Maszynowego w K. i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania i oddalił rewizję w stosunku do pozwanego Jana K.Uzasadnienie faktyczneW dniu 26 czerwca 1957 r. wieczorem pozwany K. wjechał na pole powoda traktorem wraz z kosiarką, stanowiącymi własność pozwanego Państwowego Ośrodka Maszynowego, celem skoszenia łąki powoda. W czasie jazdy na wskazane miejsce powód, który według jego twierdzeń stanął na traktorze, a według zeznań pozwanego K. - na kosiarce, uległ wypadkowi. Mianowicie lewa noga powoda pochwycona przez tzw. wał przekaźnikowy, łączący traktor z kosiarką, uległa zmiażdżeniu.Powód w związku z doznanym kalectwem i utratą zdolności do pracy żąda zasądzenia solidarnie od obu pozwanych renty miesięcznej, zadośćuczynienia i kwoty 5000 zł na zakup protezy, twierdząc, że wypadek nastąpił wskutek braku osłony na urządzeniu przekaźnikowym i nieostrzeżenia powoda przed grożącym mu niebezpieczeństwem.Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa zarzucając, że urządzenie przekaźnikowe było fabrycznej konstrukcji i nie była przewidziana jakakolwiek osłona, a pozwany K. ostrzegł powoda przed niebezpieczeństwem umiejscowienia się na kosiarce.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo. Ustalił, że powód bez wiedzy traktorzysty i wbrew ostrzeżeniu stanął na zaczepie blisko przegubu przekazującego obroty ciągnika na kosiarkę; to urządzenie pochwyciło powoda za spodnie, w następstwie, czego nastąpiło wkręcenie nogi w przekaźnik i jej zmiażdżenie. Na tej podstawie Sąd Wojewódzki uznał, że powód utracił nogę wyłącznie z własnej winy.Powód w rewizji zarzucił, że Sąd Wojewódzki naruszył art. 134 i 152 § 1 k.z. i ustalił sprzecznie z materiałem zebranym w sprawie, że powód bez wiedzy pozwanego traktorzysty i wbrew ostrzeżeniu skoczył na zaczep traktoru. Skarżący dopatruje się uchybień procesowych w odmowie przeprowadzenia powołanych dowodów, żąda zmiany wyroku i uwzględnienia powództwa, ewentualnie uchylenia wyroku i przekazania sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Chybiony jest zarzut sprzeczności ustaleń oraz błędnej oceny okoliczności, dotyczących zachowania się pozwanego K. Sąd Wojewódzki ustalenie, że traktorzysta ostrzegł powoda przed niebezpieczeństwem wchodzenia na kosiarkę i nie wiedział o tym, iż powód stanął na zaczepie traktoru, oparł na materiale zebranym w aktach Prokuratury Powiatowej w K. Kos 70/57, zeznaniu świadka D. i zeznaniach stron. Na tej podstawie Sąd uznał, że okoliczności sprawy uzasadniają negatywną ocenę zeznań powoda, pozostających w sprzeczności z pozostałym materiałem i zeznaniami K., konsekwentnymi, stanowczymi i zasługującymi na wiarę. Wywody skarżącego odmawiające mocy dowodowej zeznaniom pozwanego stanowią niedopuszczalną polemikę z oceną dowodów, dokonaną przez Sąd merytoryczny w ramach przysługujących sądowi z mocy art. 242 § 1 k.p.c. uprawnień, i nie wykazują wadliwości w ocenie sądu. Rewizja przeto w stosunku do pozwanego K., którego odpowiedzialność mogłaby być oparta wyłącznie na czynie niedozwolonym, podlega z braku uzasadnionych podstaw oddaleniu (art. 383 k.p.c.).Nie można natomiast odmówić słuszności zarzutom skarżącego, gdy chodzi o odpowiedzialność pozwanego przedsiębiorstwa. Błędne jest przede wszystkim założenie Sądu Wojewódzkiego iż odpowiedzialność przedsiębiorstwa oparta jest wyłącznie na art. 134 k.z. Powód nie jest pracownikiem pozwanego POM. Szkoda zaś została mu wyrządzona przez ruch pozwanego przedsiębiorstwa, które jest wprawiane za pomocą sił przyrody i odpowiada za takie szkody z mocy art. 152 § 1 k.z.Odpowiedzialność z art. 152 § 1 k.z. dotyczy przedsiębiorstw i zakładów, które są wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody, tzn. takich, których funkcjonowanie oparte jest na użyciu tych sił. Dla przyjęcia tej odpowiedzialności nie wystarcza używanie w przedsiębiorstwie jakiegoś motoru, gdy przedsiębiorstwo nie jest wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody. Na przykład w indywidualnym gospodarstwie chłopskim używa się maszyny rolniczej wprawianej w ruch przy pomocy motoru, lecz takie gospodarstwo nie może być uważane za wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody. Inna jednak będzie sytuacja, gdy chodzi o państwowe ośrodki maszynowe, których ruch oparty jest głównie na pracy traktorów, lokomobil i różnego rodzaju maszyn rolniczych, stanowiących jego tzw. park maszynowy. Wymienione pojazdy i urządzenia są z reguły wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody. Skoro zaś ruch przedsiębiorstwa z istoty działalności przedsiębiorstwa uwidocznionej już nawet w jego nazwie opiera się na pracy tego rodzaju urządzeń (maszyn), istnieją podstawy do zaliczenia go do przedsiębiorstw czy zakładów, o których mowa w art. 152 § 1 k.z.Powód doznał szkody od kosiarki wprawionej w ruch przy pomocy traktoru, a więc od urządzeń, na których pracy oparta jest podstawowa działalność pozwanego przedsiębiorstwa: Zachodzi zatem w związku z tym, co już wyżej powiedziano, odpowiedzialność pozwanego przedsiębiorstwa z tytułu ryzyka, przewidziana w art. 152 § 1 k.z. Przyjęciu tej odpowiedzialności nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że szkoda powstała poza terenem zajmowanym na pomieszczenia, wchodzące w skład pozwanego przedsiębiorstwa, gdyż jego działalność usługowa z reguły odbywa się poza tym terenem.Dla uchylenia się od takiej odpowiedzialności przedsiębiorstwo musi wykazać, że szkoda powstała wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za której czyny nie ponosi odpowiedzialności, albo wskutek siły wyższej. Jeżeliby w okolicznościach sprawy istniało przyczynienie się do szkody poszkodowanego powoda, to wpływałoby ono tylko na wysokość odszkodowania z mocy art. 158 § 2 k.z. Wprawdzie Sąd Wojewódzki uznał, że wypadek nastąpił z wyłącznej winy poszkodowanego, poglądu tego nie można jednak uznać za niewadliwy, dopóki nie zostanie wyjaśniona kwestia - przy zasięgnięciu opinii biegłego - czy urządzenie, którym posługiwało się pozwane przedsiębiorstwo, odpowiadało wszelkim wymaganiom dotyczącym zapewnienia bezpieczeństwa osobom je obsługującym, jak i innym osobom, które mogą znaleźć się w zasięgu jego działania. Sąd Wojewódzki tego nie rozważył i nie poczynił w tym przedmiocie koniecznych ustaleń mimo zgłoszenia przez powoda wniosków dowodowych.Z tych przyczyn zaskarżony wyrok w stosunku do przedsiębiorstwa ulega uchyleniu, a sprawa przekazaniu Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania (art. 384 k.p.c.).