4 CR 380/58

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Marii S. przeciwko Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Poznaniu o wydanie materiałów budowlanych po rozpoznaniu rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 3 grudnia 1957 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się nakazania pozwanej D.O.k.p., by wydała jej oznaczoną w pozwie ilość różnych materiałów budowlanych wartości 222 614 zł 20 gr. Powódka twierdziła, że w 1941 r. okupanci rozebrali jej dom, a uzyskany materiał budowlany zużyli na budowę domu, który jest obecnie własnością strony pozwanej.Pozwana przyznając stan faktyczny wniosła o oddalenie powództwa i oświadczyła, że jeszcze przed wytoczeniem procesu zaofiarowała powódce na pokrycie jej pretensji kwotę 3131 zł (wartość spornych materiałów budowlanych według cen z 1943 r. w starej walucie, przeliczona na obowiązującą walutę w stosunku 1:100).Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, przy czym wyraził pogląd, iż skoro zwrot niesłusznie uzyskanej przez pozwaną korzyści w naturze jest niemożliwy (materiały powódki zostały trwale połączone z nieruchomością), powódka może się domagać jedynie wydania wartości (art. 123 k.z.), a więc zapłaty stosownej sumy pieniężnej.W rewizji od powyższego wyroku powódka domaga się jego zmiany i uwzględnienia powództwa, zarzucając naruszenie prawa materialnego (art. 123, 134 i 159 k.z.).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Pozwana uzyskała niesłusznie korzyść z majątku powódki w okolicznościach, które wyłączają winę pozwanej.Nie ma więc podstawy do obciążenia pozwanej odpowiedzialnością za doznany przez powódkę ubytek majątku z mocy art. 134 k.z. Pozwana nie odpowiada też za szkodę powódki z mocy któregokolwiek z przepisów k.z. o tzw. czynach niedozwolonych, przewidujących odpowiedzialność niezależnie od winy osoby zobowiązanej do odszkodowania. Powódce nie należy się więc od pozwanej żadne odszkodowanie, za czym przepis art. 159 k.z. dotyczący odszkodowania nie może mieć w sprawie zastosowania.Podstawę prawną roszczeń powódki stanowić mogą tylko przepisy o niesłusznym zbogaceniu (por. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z dnia 19 stycznia 1956 r. I CO. 37/55 OSN 1956/IV poz. 93). Przepisy te przewidują, pod pewnymi warunkami, obowiązek wydania niesłusznie uzyskanej korzyści. Przewidziany w art. 123 i nast.k.z. obowiązek wydania korzyści nie jest identyczny z przewidzianym w art. 134 i nast. oraz w art. 239 i nast.k.z. (oraz w szeregu innych przepisów) obowiązek naprawienia szkody.Przepis art. 123 k.z. przewiduje wyłącznie dwie formy wykonania obowiązku wydania korzyści. Zasadniczo należy wydać korzyść w naturze, a dopiero gdyby to było niemożliwe - wydać wartość korzyści.Przez wydanie uzyskanej korzyści w naturze, o którym mowa w art. 123 k.z., należy rozumieć wydanie tej samej rzeczy (in specio), którą zbogacony kosztem majątku innej osoby niesłusznie uzyskał (z zastrzeżeniem surogacji przewidzianej w art. 124 k.z.), a przez wydanie wartości - obowiązek zapłaty sumy pieniężnej, stanowiącej równowartość uzyskanej korzyści. Przepisy o niesłusznym zbogaceniu nie przewidują natomiast obowiązku wydania rzeczy tego samego gatunku (in genere). Toteż w przypadku, gdy zbogacenie polegało na uzyskaniu rzeczy, a jej wydanie in specio jest niemożliwe, uprawniony może żądać od zbogaconego jedynie zapłaty wartości korzyści. Dopuszczalność żądania rzeczy tego samego gatunku - w miejsce rzeczy utraconej - na korzyść niesłusznie zbogaconego w przypadku, gdy zwrot w naturze jest niemożliwy, nie znajduje uzasadnienia w tekście art. 123 k.z., a przepis art. 124, który reguluje wypadki, gdy wolno żądać czego innego, niż korzyści "bezpośrednio uzyskane", wyraźnie przeciwko temu przemawia. Uprawniony może wyjątkowo żądać wydania mu innej rzeczy, niż bezpośrednio utracona, ale tylko wówczas, gdy zbogacony za rzecz pierwotną zbytą, utraconą lub uszkodzoną otrzymał inną rzecz, zresztą niekoniecznie tego samego gatunku (art. 124 k.z.).Oddalając powództwo o wydanie materiałów budowlanych Sąd Wojewódzki orzekł zgodnie z prawem, powódka bowiem, jak to wynika z poprzednich wywodów, może się domagać od pozwanej jedynie zapłaty sumy pieniężnej odpowiadającej wartości zbogacenia, skoro niesporne jest, że zwrot w naturze połączonych z nieruchomością materiałów budowlanych nie wchodzi w rachubę. Rewizja podlega zatem oddaleniu (art. 383 k.p.c.).