4 CR 47/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia H. Dąbrowski (sprawozdawca). Sędziowie: K. Lipiński, B. Łubkowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Wandy R. przeciwko Tadeuszowi S. o wydanie mebli, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego dla m. Gdańska z dnia 7 marca 1959 r. i w związku z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia dzisiejszego 4 CO 14/59, rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Powiatowy nakazał pozwanemu wydanie powódce następujących a stanowiących jej własność ruchomości: dwu foteli miękkich sprężynowych krytych materiałem, kanapy miękkiej sprężynowej i tapczanu orzechowego. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył, co następuje:Z zeznań świadków W., K. i P. wynika, że pozwany zawsze przyznawał, iż powyższe meble są własnością powódki, lecz "chce je zatrzymać jako zastaw na pożyczkę", oraz że dokonany akt sprzedaży mebli na rzecz pozwanego jest fikcją, gdyż został sporządzony w celu uchylenia się powódki, która była właścicielką paszteciarni, przed domiarem podatkowym. Za meble te powódka nie otrzymała od pozwanego żadnej zapłaty. Pozwany nie był w stanie złożyć Sądowi umowy, gdyż umowa ta, jak wynika z zeznań powódki, jako pozorna, była wyłącznie w jej posiadaniu.Z zeznań świadka T. wynika, że na zamówienie powódki wykonał on tapczan i wystawił na jej nazwisko rachunek. Powódka uiściła należność za tapczan. Kanapę i dwa fotele nabyła powódka w O.U.L., jak to wynika z zaświadczenia tego Urzędu z dnia 6 grudnia 1947 r. Wymienione meble, jak zeznała świadek Maria B., pozwany zabrał w czasie nieobecności powódki, gdy przebywała ona na urlopie w K. Świadkowi temu pozwany oświadczył, iż "chce powódkę w ten sposób ukarać". Również pozwany zeznał, że zabrał meble na zabezpieczenie swych roszczeń w stosunku do powódki i zatrzymał je dlatego, iż powódka postępowała względem niego nielojalnie. Z załączonego urywku listu powódki wynika, że mebli tych nie sprzedała.Sąd Powiatowy uznał, że wymienione meble stanowią własność powódki, sporządzony zaś akt sprzedaży tych mebli pozwanemu był czynnością pozorną w celu uchylenia się od domiaru podatkowego. Pozwany przyznał, że meble są w jego posiadaniu. Dlatego Sąd na zasadzie art. 28 prawa rzeczowego uznał powództwo za uzasadnione.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, któremu Sąd Wojewódzki w Gdańsku przedstawił w trybie art. 388 k.p.c. niniejszą sprawę, przejąwszy ją na podstawie powyższego przepisu do rozpoznania, zważył, co następuje:Powódka domagała się zobowiązania pozwanego do wydania jej wymienionych mebli, które sprzedała pozwanemu, na tej zasadzie, że umowa sprzedaży jest nieważna, jako zawarta przez strony dla pozoru.Sąd Powiatowy niewadliwie ustalił pozorność umowy. Ustalenie to znajduje oparcie w zeznaniach powołanych w uzasadnieniu wyroku świadków W. i P., K. i pozwanej, a także częściowo w zeznaniach pozwanego. Skarżący nie przytacza w rewizji okoliczności, które by mogły skutecznie podważyć powyższe ustalenie dokonane przez Sąd na podstawie całości materiału zebranego w sprawie i w ramach przysługujących sądowi orzekającemu - z mocy art. 242 § 1 k.p.c. - uprawnień do swobodnej oceny wiarogodności i mocy dowodów.Dlatego umowa sprzedaży mebli - wobec złożenia przez strony oświadczeń w tym przedmiocie (według prawidłowych ustaleń Sądu) dla pozoru - jest z mocy art. 70 § 1 p.o.p.c. nieważna. Wywody skarżącego, że z mocy art. 132 § 2 k.z. wyłączone jest powoływanie się powódki na pozorność i wynikającą stąd nieważność umowy wobec złożenia przez strony oświadczeń dotyczących jej zawarcia w celu niegodziwym, a mianowicie w celu uchylenia się przed grożącą egzekucją, są chybione. Okoliczność bowiem, że cel oświadczenia woli, które zostało złożone dla pozoru, był niegodziwy, nie pozbawia tego, kto takie oświadczenie złożył, prawa powoływania się na pozorność i nieważność. Przeciwny pogląd prowadziłby do niedopuszczalnego nadania - wbrew art. 70 § 1 p.o.p.c. - pozornemu oświadczeniu woli mocy prawnej. Jeśli wszakże nieważne zobowiązanie zostało dobrowolnie wykonane, a zachodzą przesłanki wskazane w art. 132 § 2 k.z., to nie można żądać zwrotu spełnionego świadczenia.Jednakże wymieniony ostatnio przepis, wedle którego nie może żądać zwrotu spełnionego świadczenia ten, kto wykonał zobowiązanie z czynności prawnej w celu niegodziwym, jeżeli niegodziwość zachodzi po jego stronie - nie może mieć w sprawie niniejszej zastosowania z tego względu, że powódka nie żąda zwrotu spełnionego świadczenia, ponieważ żadnego świadczenia nie spełniła. Według bowiem prawidłowych, nie kwestionowanych w rewizji ustaleń Sądu wymienione meble zostały zabrane przez pozwanego wbrew woli powódki, w czasie jej nieobecności, gdy przebywała na urlopie.Sąd Powiatowy prawidłowo więc, opierając się na art. 28 pr. rzecz., uznał powództwo o wydanie mebli za uzasadnione.Na podstawie zatem art. 383 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.