4 CR 73/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Barbary Teresy S. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, Wydział Finansowy w C. o zwolnienie spod egzekucji, po rozpoznaniu rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 15 września 1959 r. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu.Uzasadnienie faktyczneSkarb Państwa zajął na pokrycie nie uregulowanych należności podatkowych dłużnika Jana N. wymieniony bliżej w pozwie inwentarz żywy oraz urządzenie i ruchomości znajdujące się na fermie lisów w C.Powódka w drodze powództwa z art. 574 k.p.c. żądała zwolnienia od egzekucji zajętych przedmiotów, twierdząc, że jest ich wyłączną właścicielką, jak również właścicielką całej fermy, którą w r. 1955 założyła na wydzierżawionym w C. gruncie i powołując jako dowody dokumenty znajdujące się w aktach postępowania egzekucyjnego, książeczkę PKO i dowód z przesłuchania stron.Pozwany Skarb Państwa zaprzeczył przytoczonym w pozwie twierdzeniom i wskazał na to, że powódka jako pozostająca w bliższych stosunkach z dłużnikiem pragnie przedmiotowym powództwem udaremnić egzekucję.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo. Sąd ustalił, że ferma lisów w C. stanowiła współwłasność dłużnika Jana N. oraz powódki. W dalszej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd ten stwierdza jednak, że - biorąc pod uwagę treść umowy z dnia 9 czerwca 1956 r., zawartej między N. i G. z jednej strony, a Eugeniuszem S. z drugiej w przedmiocie sprzedaży lisów, w której to umowie N. określa siebie obok G. jako właściciela fermy hodowlanej, a nadto młody wiek powódki, poważne zadłużenie podatkowe N. oraz zeznania świadków G. i K. - należy dojść do wniosku, iż N. był właścicielem fermy, powódka natomiast "była mu jedynie pomocną w załatwieniu niektórych spraw dotyczących fermy oraz że N. chętnie i skwapliwie skorzystał z tej pomocy, a także z firmowania hodowli nazwiskiem powódki, gdyż ułatwiało mu to możliwość ukrywania jego dochodów". W konkluzji Sąd Wojewódzki przyjmuje, iż powódka nie wykazała, by była właścicielką bądź współwłaścicielką fermy w C.W rewizji powódka, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania, zarzuciła nierozważenie zeznań świadków Stanisławy W., Antoniego W., Wojciecha F. i Wojciecha N. oraz błędną ocenę dowodu z książeczki PKO i z zeznań świadków T. i G., bezpodstawne pominięcie dowodu z przesłuchania stron, w konsekwencji zaś sprzeczne z materiałem dowodowym ustalenia faktyczne, jak i sprzeczność zachodzącą między ustaleniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku co do tego, kto był właścicielem fermy hodowlanej w C.Skarb Państwa żądał oddalenia rewizji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Dla rozstrzygnięcia sporu o zwolnienie od egzekucji opartego na zarzucie naruszenia przez egzekucję prawa własności (art. 574 § 1 pkt 1 k.p.c.), podstawowe znaczenia ma ustalenie w wyroku, czy i w jakim zakresie prawo to służy stronie pozywającej wierzyciela. Zawarte w zaskarżonym wyroku ustalenia w tym przedmiocie nie mogą uchodzić za prawidłowe, skoro Sąd raz ustala, że ferma lisów w C. stanowiła współwłasność dłużnika Jana N. i powódki, a nieco dalej w tym samym wyroku, że wyłącznym właścicielem fermy był N. Między powyższymi ustaleniami zachodzi oczywista sprzeczność (...).Nieprzytoczenie przez Sąd podstawy prawnej orzeczenia przy utrzymaniu w wyroku dwóch sprzecznych ze sobą ustaleń co do najistotniejszej w sprawie okoliczności narusza przepis art. 336 § 2 k.p.c. (...).Wreszcie nie można uznać za uzasadnione w okolicznościach sprawy pominięcie przez Sąd Wojewódzki dowodu z przesłuchania stron (...).Z tych przeto zasad orzec należało jak w sentencji (art. 384 k.p.c.).Ponieważ strony w toku procesu wyrażały odmienne poglądy co do kwestii dopuszczalności zajęcia udziału współwłasności oraz co do dopuszczalności żądania w niniejszym procesie uznania przez pozwanego jako wierzyciela za bezskuteczne w stosunku do niego czynności prawnych dokonanych z jego szkodą przez dłużnika, a w obecnym stadium procesu nie można z góry wykluczyć, iż rozważenie ich w ponownym postępowaniu nie stanie się aktualne, Sąd Najwyższy, kierując się względami na ekonomię procesową, zauważa, co następuje:Egzekucja z ruchomości stanowiącej współwłasność dłużnika jest dopuszczalna z mocy art. 61 dekretu z dnia 28 stycznia 1947 r. o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych (Dz. U. z 1947 r. Nr 21, poz. 84). Podobny przepis zawiera k.p.c. w art. 588 § 1, według którego egzekucja z ułamkowej części rzeczy ruchomej, będącej wspólną własnością kilku osób, odbywa się w sposób przewidziany dla egzekucji z ruchomości z zastrzeżeniem, że sprzedaży podlega tylko udział dłużnika we wspólnej ruchomości. Nie można jednak podzielić poglądu strony pozwanej, że egzekucja z ułamkowej części rzeczy ruchomej odbywa się w ten sposób, iż zajęciu podlega cała rzecz, natomiast sprzedaż winna ograniczyć się jedynie do udziału dłużnika. Pogląd taki bowiem doprowadziłby do nie przewidzianej przez wymieniony wyżej dekret sytuacji, naruszającej prawa osób trzecich nie będących dłużnikami, które wskutek zajęcia całej rzeczy byłyby pozbawione możności rozporządzenia swoim udziałem. Nie może mieć również do przypadku zastosowanie przepis wyjątkowy, zamieszczony w art. 16 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o zobowiązaniach podatkowych w brzmieniu nadanym mu przez ustawę z dnia 16 listopada 1960 r. (Dz. U. z 1960 r. Nr 51, poz. 300), nie dotyczy on bowiem zaległości podatkowych powstałych przed dniem 1 stycznia 1957 r.Z mocy przeto art. 61 dekretu z dnia 28 stycznia 1947 r. zająć można, jeżeli rzecz ruchoma stanowi współwłasność kilku osób, z których tylko niektóre są dłużnikami, tylko ułamkową część rzeczy stanowiącej własność dłużników, czyli tylko część nie wydzieloną fizycznie, a oznaczoną tylko w stosunku do całości. W jaki sposób licytacyjny nabywca udziału ułoży się z innymi współdłużnikami, to już nie należy do postępowania egzekucyjnego.Konkludując, współwłaściciel uprawniony jest do żądania zwolnienia od egzekucji ułamkowej części rzeczy ruchomej, zajętej przez wierzyciela innego współwłaściciela wskutek tego, że zajęciem objęta została cała rzecz.Pogląd powódki natomiast co do niedopuszczalności zaskarżenia w niniejszym procesie czynności dłużnika zdziałanej ze szkodą wierzyciela jest błędny w świetle przepisu art. 288 § 2 k.z., który przewiduje expressis verbis możność wykonania prawa zaskarżenia takiej czynności nie tylko w drodze powództwa skierowanego przeciw osobie trzeciej, lecz także w drodze zarzutu podniesionego w procesie. Oczywiście wierzyciel (w tym przypadku strona pozwana) musi żądać w pozwie lub w drodze zarzutu przede wszystkim uznania zaskarżonej czynności za bezskuteczną wobec niego. Sąd wówczas zbada, czy uzasadnione są podstawy zaskarżenia i w zależności od poczynionych w tym zakresie ustaleń orzeknie, czy zaskarżona czynność wobec wierzyciela jest bezskuteczna, czy nie. Z punktu widzenia zaś legitymacji czynnej wierzyciela do wystąpienia z tym żądaniem obojętne jest, jaką drogą odnośne żądanie dostało się do sądu.