III CR 48/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta. Sędziowie: B. Łubkowski (sprawozdawca), S. Rudnicki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Henryka K. przeciwko Janowi M. o umorzenie egzekucji, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze z dnia 25 października 1962 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Żarach z dnia 10 kwietnia 1962 r. C 563/61 i przekazał sprawę temu Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneAktem z dnia 26.XI.1954 r. nadano Janowi M. nieruchomość w Ż. przy ul. Z. (...).W nieruchomości tej Henryk K. na mocy przydziału władzy kwaterunkowej zajmuje budynek mieszkalny, szopę i piwnicę.Sąd Powiatowy w Żarach w sprawie C 56/58 z powództwa Jana M. prawomocnym wyrokiem z dnia 11.III.1958 r. zobowiązał Henryka K. do opróżnienia i wydania M. budynku mieszkalnego, szopy, gnojownika, ogrodu, stajenki oraz dwóch piwnic położonych na nieruchomości nadanej M. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Powiatowy wyjaśnił, że powód może domagać się usunięcia pozwanego K. nie tylko dlatego, że zabudowania powoda M. są nie wystarczające do prowadzenia dwóch gospodarstw, ale także na podstawie art. 382 k.z. i art. 8 pkt 4 dekretu o publ. gosp. lokalami. Natomiast K. nie może powoływać się na przepis art. 3 p.o.p.c., ponieważ on sam i jego rodzina w sposób rażący naruszali zasady współżycia społecznego.Skarga o wznowienie powyższego postępowania (C 497/59), oparta przez K. na tym, że Wydział Gospodarki Komunalnej przy współudziale Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej ustalił, iż powód Jan M. nie jest właścicielem domu mieszkalnego zajmowanego przez pozwanego K. i tym samym nie miał on legitymacji czynnej do wystąpienia z pozwem o eksmisję K., który korzysta z tego lokalu na podstawie przydziału - została prawomocnie odrzucona.W 1961 r. Henryk K. w sprawie C. 563/61 wystąpił przeciwko Janowi M. z powództwem o umorzenie egzekucji, prowadzonej na podstawie wyroku z dnia 11 marca 1958 r. w sprawie C 56/58, wyjaśniając, że po wydaniu tego wyroku prawomocną decyzję Prez. Woj. Rady Nar. w Z. z dnia 13.XI.1958 r. wyłączono z gospodarstwa rolnego, nadanego w dniu 26.XI.1954 r. Janowi M., dom mieszkalny zajmowany przez K. i przekazano ten obiekt Wydziałowi Gosp. Kom. i Miesz., że więc nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie nie może być egzekwowane i że wskutek tego żądanie umorzenia egzekucji znajduje uzasadnienie w przepisie art. 573 § 1 pkt 2 k.p.c.Sąd Powiatowy w Żarach oddalił powództwo K. o umorzenie egzekucji, uznawszy, że po powstaniu tytułu egzekucyjnego nie nastąpiło zdarzenie, które w myśl art. 573 k.p.c. powodowałoby wygaśnięcie zobowiązania. W szczególności Sąd Powiatowy ustalił, że wprawdzie po wydaniu wymienionego wyroku władze administracyjne wydały orzeczenie, mocą którego pozwany M. został pozbawiony prawa własności domu mieszkalnego wraz z podwórzem zajmowanego przez powoda K., jednakże wyrok eksmisyjny został również oparty na przepisie art. 8 dekretu o publ. gospodarce lokalami, ten zaś stan nie zmienił się, gdyż powód K. nadal jest najemcą lokalu, a poza tym on i jego rodzina w dalszym ciągu w sposób rażący naruszają zasady współżycia społecznego.Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze wyrokiem z dnia 25.X.1962 r. oddalił rewizję powoda K., podzielając pogląd Sądu Powiatowego, przy czym zaznaczył, że celem wyroku eksmisyjnego było położenie kresu konfliktom istniejącym między stronami i że z tej przyczyny przejście uprawnień do spornych obiektów na inną osobę (Skarb Państwa) nie może być uznane za okoliczność, która w myśl cytowanego przepisu uprawniałaby dłużnika do skutecznego żądania umorzenia egzekucji.Powyższy wyrok z powodu naruszenia art. 573 § 1 pkt 2 k.p.c. zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, wnosząc o uchylenie tego wyroku oraz wyroku Sądu Powiatowego w Żarach z dnia 10 kwietnia 1962 r. C 563/61 i o przekazanie sprawy temu Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Skarżący trafnie zarzucił, że fakt wyłączenia części nieruchomości z gospodarstwa nadanego pozwanemu M. po uprawomocnieniu się wyroku eksmisyjnego jest zdarzeniem, które w rozumieniu art. 573 § 1 pkt 2 k.p.c. spowodowało, że wyrok ten nie może być już wykonany w części dotyczącej obiektów objętych wyłączeniem i że powództwo Henryka K. o umorzenie w tym zakresie postępowania egzekucyjnego było uzasadnione.Uprawnienie bowiem do występowania z żądaniem eksmisji z lokalu może wypływać albo z tytułu własności lub współwłasności do budynku czy pomieszczenia zajmowanego przez osobę, przeciwko której żądanie jest skierowane, albo ze stosunku obligacyjnego, jak najem, dzierżawa, użyczenie, bądź też z przymiotu współnajemcy, któremu prawo wystąpienia z takim żądaniem przyznaje szczególny przepis ustawy: dawniej art. 8 pkt 4 dekretu o publ. gospodarce lokalami, a obecnie art. 16 ust. 2 prawa lokalowego.Z samej natury stosunku łączącego właściciela bądź współwłaściciela (lub wynajmującego) albo współnajemcę z osobą, przeciwko której zapadł wyrok eksmisyjny, wynika, że możność domagania się realizacji tego wyroku przysługuje tylko dopóty, dopóki wierzyciel korzysta z praw warunkujących jego legitymację czynną. Jeżeli zaś wypływała ona z prawa własności, to egzekucję może prowadzić po uzyskaniu klauzuli wykonalności w trybie art. 541 k.p.c. osoba, która stała się następcą prawnym wierzyciela.Współnajemca, który uzyskał wyrok orzekający eksmisję drugiego najemcy z przyczyn wymienionych w art. 16 ust. 1 pkt 2 lub 3 prawa lokalowego (art. 8 pkt 4 dekretu o publ. gosp. lok.), jest legitymowany do prowadzenia egzekucji dopóty, dopóki sam zamieszkuje w tej samej nieruchomości; jego wyprowadzenie się z niej należałoby uznać za zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie nie może już być egzekwowane, ponieważ odpadł całkowicie interes prawny, jaki miał powód w chwili zapadnięcia wyroku.W niniejszym wypadku, na skutek wyłączenia prawomocną decyzją władzy administracyjnej części nieruchomości pozwanego M. z jego gospodarstwa jako mienia nierolniczego i przekazania tej części, którą obecnie zajmuje powód K., Wydziałowi Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium M. Rady Nar. w Z., pozwany M. przestał być właścicielem wyłączonej części nieruchomości, a wobec tego, że nie jest on współmieszkańcem wyłączonego budynku mieszkaniowego, stracił uprawnienie żądania eksmisji powoda K. z obiektów wyłączonych.W tym stanie rzeczy wyrok Sądu Powiatowego oddalający powództwo został wydany z uchybieniem art. 573 § 1 pkt 2 k.p.c., a wyrok Sądu Wojewódzkiego oddalający rewizję powoda obraża ponadto art. 383 k.p.c..Ze względu na to, że decyzja władz administracyjnych wyłączyła z gospodarstwa nadanego pozwanemu M. nie wszystkie obiekty zajmowane przez powoda K. i z tej przyczyny zachodzi konieczność dokonania dodatkowych ustaleń, jakie z tych obiektów nie wyłączonych nie zostały jeszcze pozwanemu M. oddane (co wiąże się z zagadnieniem, w jakim zakresie egzekucja powinna być prowadzona, a w jakim umorzona) - Sąd Najwyższy z mocy art. 384, 398 k.p.c. uchylił wyroki obu instancji i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Żarach do ponownego rozpoznania.