III CRN 55/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski (sprawozdawca). Sędziowie: H. Dąbrowski, J. Ignatowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Wiktora i Wiktorii R. z udziałem Elżbiety M. i Jadwigi R. o zniesienie współwłasności, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Powiatowego dla Warszawy-Pragi z dnia 7 marca 1966 r.,uchylił punkt 2 zaskarżonego postanowienia i zobowiązał Elżbietę M. wraz z osobami prawa jej reprezentującymi do opuszczenia nieruchomości opisanej w punkcie 1 zaskarżonego postanowienia w terminie do dnia 30 czerwca 1969 r., a w szczególności do opróżnienia zajmowanego w tej nieruchomości lokalu mieszkalnego, składającego się z pokoju, kuchni i przynależności;uchylił punkt 3 zaskarżonego postanowienia w części uzależniającej zapłatę kwoty 20.300 zł na rzecz Jadwigi R. od opuszczenia nieruchomości przez Elżbietę M.;oddalił rewizję nadzwyczajną w pozostałej części.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki zniósł współwłasność nieruchomości położonej w W., składającej się z działki gruntu o powierzchni 2.059 m2 i znajdującego się na niej czteroizbowego budynku mieszkalnego, w ten sposób, że przyznał ją na własność wnioskodawcom małżonkom R., zasądzając zarazem na rzecz uczestniczek postępowania Elżbiety M. i Jadwigi R., dla każdej z nich, po 20.300 zł. Jednocześnie Sąd nakazał Elżbiecie M. wydanie wnioskodawcom zajmowanego przez nią w tej nieruchomości lokalu mieszkalnego składającego się z pokoju i kuchni, a w razie niewydania nakazał usunięcia tej uczestniczki postępowania z zajmowanej przez nią części nieruchomości.W postanowieniu tym Sąd Powiatowy ustalił, że wnioskodawcy byli współwłaścicielami w 4/5 częściach, a uczestniczki postępowania łącznie w 1/3 części oraz że podział w naturze tej nieruchomości nie jest możliwy.Powyższe postanowienie z powodu naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, art. 1 pr. lok. (Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 227) i art. 624 k.p.c. zaskarżył rewizję nadzwyczajną wniesioną z urzędu Ministra Sprawiedliwości, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia w punkcie drugim w części dotyczącej nakazania usunięcia Elżbiety M. z budynku mieszkalnego oraz w punkcie trzecim w części uzależniającej płatność zasądzonych na rzecz uczestniczek postępowania spłat do opuszczenia przez Elżbietę M. nieruchomości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafny jest pogląd skarżącego, że lokal zajmowany przez uczestniczkę postępowania Elżbietę M. w nieruchomości, której dotyczyło postępowanie o zniesienie współwłasności (postępowanie działowe), jest lokalem, do którego mają zastosowanie przepisy prawa lokalowego (Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 227). Lokal ten bowiem nie należy do lokali wymienionych w art. 1 ust. 2 i 3 prawa lokalowego, jak również do lokali wyłączonych spod publicznej gospodarki lokalami stosownie do przepisów ustawy z dnia 28 maja 1957 r. (Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 228). Z tej też przyczyny eksmisję z takiego lokalu - stosownie do art. 1046 § 4 k.p.c. - prowadzi się w trybie administracyjnym, a nie w trybie egzekucji sądowej. Tryb administracyjny bowiem obowiązuje zawsze, gdy lokal podlega przepisom prawa lokalowego, a więc nie tylko wtedy, gdy opróżnienie lokalu ma nastąpić w związku z uprzednim stosunkiem najmu, ale także wtedy, gdy - jak w niniejszym wypadku - opróżnienie lokalu podlegającego prawu lokalowemu mu nastąpić w wykonaniu orzeczenia o dziale spadku bądź o zniesieniu współwłasności.Okoliczność, że wymieniony lokal podlega przepisom prawa lokalowego, nie ma jednak znaczenia dla zobowiązania Elżbiety M. do wydania części nieruchomości (lokalu mieszkalnego) wnioskodawcom małżonkom R., jako wyłącznym właścicielom nieruchomości, którymi stali się na skutek przyznania na własność tej nieruchomości prawomocnym już w tej części (pkt 1) postanowieniem Sądu Powiatowego dla Warszawy-Pragi z dnia 7 marca 1966 r. Od chwili bowiem uprawomocnienia się tego postanowienia Elżbieta M. utraciła tytuł prawny do zajmowania tego lokalu, jaki przysługiwał jej na podstawie art. 195, 287 i 1035 k.c. w związku z art. 5 ust. 3 dekretu o publicznej gospodarce lokalami, uchylonego obecnie ustawą z dnia 30.I.1959 r. o prawie lokalowym.Elżbieta M. nie posiadała też - poza prawem zamieszczonym w punkcie drugim zaskarżonego postanowienia - innego tytułu prawnego do zajmowania wymienionego lokalu. W szczególności nie został zawiązany między małżonkami R. a Elżbietą M. stosunek najmu. Nie zawarli oni bowiem umowy najmu tego lokalu, jak również Elżbieta M. nie uzyskała decyzji władzy lokalowej o przydzieleniu jej lokalu.Przepisy prawa lokalowego dotyczące ochrony lokatora nie mogą mieć zatem zastosowania do Elżbiety M., która na podstawie postanowienia o zniesieniu współwłasności została zobowiązana do wydania lokalu mieszkalnego wnioskodawcom R. Nie dotyczy to jednak przepisu art. 77 prawa lokalowego, jeżeli określa on właściwość organu administracyjnego co do wykonania orzeczenia sądowego nakazującego opróżnienia lokalu.Brak możności stosowania ochrony przewidzianej w przepisach prawa lokalowego wyrównuje przepis art. 624 k.p.c., który wkłada na sąd obowiązek określenia w postanowieniu o zniesieniu współwłasności (działu spadku) terminu wydania nieruchomości (opróżnienia lokalu).Sąd Powiatowy w zaskarżonym postanowieniu określił stosownie do tego przepisu termin wydania nieruchomości, tj, opróżnienia lokalu mieszkalnego, przez Elżbietę M. na dzień 1 kwietnia 1967 r., czyli odroczył opróżnienie tego lokalu na okres około 1 roku.Zarzut skarżącego, że Sąd Powiatowy nie ustosunkował się do wniosku Elżbiety M. o pozostawieniu jej w lokalu mieszkalnym na prawach lokatora, jest nieuzasadniony. Ani bowiem przepisy prawa lokalowego, ani przepisy dotyczące postępowania o zniesienie współwłasności nie dają sądom takich uprawnień.Trafny jest jednak zarzut skarżącego, że Sąd Powiatowy naruszył art. 624 k.p.c., gdyż określony w zaskarżonym postanowieniu termin opróżnienia przez Elżbietę M. lokalu mieszkalnego był za krótki oraz że z tej przyczyny orzeczenie to, jako sprzeczne z polityką lokalową, narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Sąd Najwyższy, mając na uwadze powszechnie znane na terenie W. trudności lokalowe oraz fakt, że mąż uczestniczki postępowania, Ryszard M., został w dniu 5.VII.1965 r. zarejestrowany jako kandydat w spółdzielni mieszkaniowej ze stażem trzyletnim, uznał za uzasadnione odroczenie Elżbiecie M. opróżnienia i wydania wnioskodawcom lokalu mieszkalnego do dnia 30 czerwca 1969 r. W tym okresie bowiem mąż uczestniczki postępowania, Ryszard M., ma możność uzyskania mieszkania Spółdzielczego, dalsze zaś odroczenie eksmisji ze względu na istniejące między uczestnikami postępowania zadrażniania i nieporozumienia, które były przyczyną wniesienia sprawy o zniesienie współwłasności, nie jest pożądane.Sąd Wojewódzki, uzależniając spłatę należności na rzecz współuczestniczki postępowania Jadwigi R. od opróżnienia lokalu mieszkalnego przez Elżbietę M., rażąco również naruszył art. 212 § 2 i 1035 k.c. Okoliczność ta bowiem nie powinna była mieć wpływu na kwestię uregulowania spłaty na rzecz tej uczestniczki postępowania. Nie zachodziły natomiast inne leżące po stronie małżonków R. okoliczności uzasadniające opóźnienia terminu tej spłaty. Wnioskodawcy R. złożyli nawet należną Jadwidze R. kwotę 20.300 zł do depozytu sądowego. W tej sytuacji pozbawienie współwłaściciela natychmiastowej spłaty jego należności wynikającej z działu spadku też narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Nie można natomiast dopatrzyć się naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w uzależnieniu wypłaty należnej Elżbiecie M. od opuszczenia przez nią zajmowanego na nieruchomości wnioskodawców lokalu mieszkalnego.Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 422 § 1 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie w punkcie drugim i zobowiązał Elżbietę M. do wydania małżonkom R. w terminie do dnia 30 czerwca 1969 r. opisanej w punkcie pierwszym tego postanowienia nieruchomości, a w szczególności do opróżnienia w tym terminie lokalu mieszkalnego, a ponadto uchylił punkt trzeci zaskarżonego postanowienia, ale tylko w części, która uzależniała wypłatę kwoty 20.300 zł przysługującej Jadwidze R. od wyprowadzenia się z lokalu mieszkalnego przez Elżbietę M., czyli że kwota ta na rzecz Jadwigi R. stała się natychmiast płatna. W pozostałej zaś części Sąd Najwyższy, stosownie do art. 421 § 1 i 2 k.p.c., oddalił rewizję nadzwyczajną.