III CZP 79/72

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Władysławy i Jana małż. K. przeciwko Janinie O. o przywrócenie utraconego posiadania lokalu mieszkalnego i zakazania dalszego naruszenia posiadania, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi postanowieniem z dnia 1 lipca 1972 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy prawomocny wyrok nakazujący eksmisję z lokalu mieszkalnego, dotyczący powodów w sprawie o przywrócenie utraconego posiadania tego lokalu i zakazania dalszego naruszenia posiadania, jest orzeczeniem stwierdzającym, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem w rozumieniu art. 344 § 1 zdanie ostatnie k.c.?"uchwalił.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 29 grudnia 1971 r. Sąd Powiatowy dla m. Łodzi orzekł przywrócenie powodom posiadania lokalu, stwierdzając w uzasadnieniu, że posiadaczami tego lokalu byli powodowie, a pozwani usunęli ich z niego. Po wydaniu tego wyroku pozwani uzyskali w procesie petytoryjnym prawomocne orzeczenie nakazujące eksmisję powodów. W związku z tym Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi, rozpoznając rewizję pozwanych od wyroku z dnia 29 grudnia 1971 r., przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. pytanie prawne, zmierzające do wyjaśnienia, czy taki wyrok eksmisyjny stanowi w rozumieniu art. 344 § 1 k.c. orzeczenie stwierdzające, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem.Wysuniętą wątpliwość sąd wojewódzki uzasadnił w sposób następujący: z brzmienia art. 344 § 1 k.c. in fine wynika, że dotyczy on orzeczenia stwierdzającego zgodność z prawem stanu posiadania powstałego na skutek naruszenia. Prawomocny zaś wyrok eksmisyjny powodów nie jest orzeczeniem stwierdzającym zgodność z prawem powstałego na skutek naruszenia przez pozwaną stanu posiadania lokalu mieszkalnego. Wyrok ten stwierdza bowiem tylko brak uprawnienia powodów do zamieszkiwania w lokalu, którego dotyczy.Uzasadnienie prawneOdpowiadając na powyższe pytanie, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wbrew zastrzeżeniom wysuniętym przez sąd wojewódzki nie ma podstaw do tego, aby wyrokowi petytoryjnemu nakazującemu eksmisję posiadacza na żądanie osoby, która go posiadania pozbawiła, odmówić charakteru orzeczenia stwierdzającego, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem. Wyrok taki nie stwierdza bowiem tylko braku uprawnienia powodów ze sprawy posesoryjnej do zajmowania przedmiotu sporu, ale zawiera także stwierdzenie, że osobie, na żądanie której został wydany, służy do przedmiotu sporu określone prawo. Gdyby było inaczej, żądanie jej nie mogłoby być uwzględnione z powodu braku legitymacji czynnej strony powodowej, choćby nawet strona pozwana zajmowała przedmiot sporu bez tytułu prawnego.Z omawianego punktu widzenia nie ma natomiast znaczenia, z jakiej podstawy prawnej wynika prawo osoby występującej o eksmisję posiadacza do postawienia takiego żądania, z własności (lub z innego prawa rzeczowego), czy też ze stosunku obligacyjnego (w danym wypadku została orzeczona eksmisja podnajemcy na żądanie najemcy), także bowiem w tym ostatnim wypadku stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem, bo ustawa nie czyni różnicy między różnymi prawami, z jakich może wynikać uprawnienie do posiadania.Powyższe rozumowanie uzasadnia udzielenie odpowiedzi ujętej w sentencji niniejszej uchwały, z tym, że konieczne było wprowadzenie do niej zastrzeżenia co do czasu zapadnięcia wyroku petytoryjnego, jak to bowiem wyjaśnił już Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 lipca 1968 r. III CZP 52/68 (OSNCP 1969/3 poz. 48), powołanie się na exceptio iuris na podstawie art. 344 § 1 k.c. in fine jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy wyrok petytoryjny stwierdzający zgodność naruszenia posiadania ze stanem prawnym zapadł po naruszeniu posiadania i - oczywiście - przed uprawomocnieniem się wyroku posesoryjnego.Z zasad powyższych Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.