2 CR 915/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Lisiewski (sprawozdawca). Sędziowie: F. Błahuta, Z. Warman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Nicefora S. przeciwko Tadeuszowi S. o eksmisję, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze - Ośrodek w Gorzowie Wlkp. z dnia 28 marca 1959 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Gorzowie Wlkp. z dnia 21 października 1958 r. i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Gorzowie Wlkp. do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód - po rozszerzeniu powództwa - domagał się orzeczenia eksmisji pozwanego z czteropokojowego pomieszczenia i kuchni, znajdujących się na pierwszym piętrze, oraz z zabudowań gospodarczych.Sąd Powiatowy ustalił następujący stan faktyczny:Powód i jego ojciec są współwłaścicielami domu położonego w Gorzowie Wlkp., który składa się z czterech pokoi i kuchni na parterze oraz z takiego samego pomieszczenia na pierwszym piętrze. Lokal czteroizbowy na piętrze zajmuje od 1945 r. pozwany, przy czym osobiście korzysta on z dwóch pokojów, a pozostałe ubikacje podnajmuje osobom trzecim. Parter spornego domu wykorzystywany jest przez ojca powoda, u którego mieszka ten ostatni z żoną i dwojgiem dzieci, zajmując dwa pokoje, z których jeden przerobił na kuchnię. Początkowo powód domagał się orzeczenia eksmisji pozwanego tylko z dwóch pokojów, skoro jednak pozwany w toku procesu wprowadził - bez zgody powoda - do pozostałych 2 pokojów nowych lokatorów, powód rozszerzając powództwo domagał się orzeczenia eksmisji pozwanego z całego pomieszczenia na pierwszym piętrze.Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 21.X.1958 r. orzekł zgodnie z żądaniem pozwu podkreślając, że żądanie powoda znajduje uzasadnienie w treści art. 28 prawa rzeczowego i że nadto, pozwany nie może korzystać ze szczególnej ochrony przewidzianej w art. 3 p.o.p.c. Zdaniem Sądu Powiatowego, brak podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie art. 3 p.o.p.c. znajduje uzasadnienie w specjalnie złośliwym nastawieniu pozwanego, który z jednej strony nie zgodził się na pierwotną propozycję powoda zajęcia tylko dwóch pokojów na piętrze i oddania pozostałych dwóch powodowi, a z drugiej strony wprowadził do mieszkania - wbrew woli właściciela - nowych sublokatorów, których obecność wywołała zgorszenie innych mieszkańców. Zachowanie się pozwanego świadczy, zdaniem Sądu Powiatowego, o uporczywym naruszaniu porządku domowego, co w myśl art. 382 k.z. również uzasadnia powództwo.Rewizję pozwanego od powyższego wyroku Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze oddalił, uznając zarzut naruszenia art. 382 k.z. za niesłuszny.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną w terminie sześciomiesięcznym od prawomocności Minister Sprawiedliwości i wnosząc o uchylenie obu wyroków oraz o przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania, zarzucił:1)nieuwzględnienie przez oba sądy niespornego faktu, że pozwany zajmuje lokal mieszkalny, określony w powództwie, od roku 1945 na podstawie umowy, wobec czego w chwili wprowadzenia w Gorzowie Wlkp. publicznej gospodarki lokalami (31.X.1946 r. - rozp. Rady Min. - Dz. U. Nr 64, poz. 359) pozwany uzyskał z mocy samego prawa przydział kwaterunkowy (art. 5 ust. 3 dekretu z dnia 21 grudnia 1945 r. o publicznej gospodarce lokalami). Mimo zatem późniejszego nabycia przez powoda własności domu i wyłączenia tego domu spod publicznej gospodarki lokalami, pozwany stosownie do przepisu art. 8 ustawy z dnia 28 maja 1957 r. (Dz. U. Nr 31, poz. 131) korzysta z uprawnień najemcy przewidzianych w dekrecie o publicznej gospodarce lokalami i w dekrecie o najmie lokali;2)eksmisja pozwanego ze względu na stan rzeczy przytoczony wyżej pod 1) mogłaby nastąpić tylko z przyczyn upoważniających wynajmującego do natychmiastowego odstąpienia od umowy najmu bez wypowiedzenia. Tymczasem oba sądy nie ustaliły żadnych takich faktów, które dawałyby powodowi prawo do odstąpienia bez wypowiedzenia. Artykuł 382 k.z. został przez te sądy naruszony;3)gdyby stanąć na stanowisku, że na skutek podnajęcia przez pozwanego części mieszkania osobom trzecim uprawnienie przewidziane w art. 8 cyt. wyżej ustawy z 28.V.1957 r. dotyczy tylko zajmowanej osobiście przez pozwanego powierzchni, to w tej sytuacji żądanie pozwu mogłoby być uwzględnione tylko częściowo, a nie w całości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powód nie twierdził, by pozwany w chwili nabycia przez powoda domu i wyłączenia spod publicznej gospodarki lokalami zajmował mieszkanie, o które w sprawie chodzi, bez tytułu. Również z materiału sprawy wynika, że pozwany zajmuje sporne mieszkanie od 1945 r., wobec czego mógł on, jak to podnosi rewizja nadzwyczajna, stosownie do przepisu art. 5 ust. 3 dekretu o publicznej gospodarce lokalami z 21 grudnia 1945 r. nabyć takie uprawnienia, jakie przysługują z uzyskania przydziału, skoro publiczna gospodarka lokalami wprowadzona została na terenie Gorzowa Wlkp. w r. 1946. Jeżeli więc pozwany nabył uprawnienia, o których wyżej mowa (co wprawdzie nie zostało należycie zbadane, ale czego strona powodowa nie kwestionowała w toku procesu), to zachował je w każdym razie aż do chwili wejścia w życie ustawy z dnia 28.V.1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych (Dz. U. Nr 31, poz. 131). Kwestia, czy mieszkanie zajmowane przez pozwanego przekraczało obowiązującą w Gorzowie Wlkp. normę zaludnienia, sama przez się nie miała do tej chwili znaczenia dla istnienia stosunku najmu lokalu mieszkalnego. Dopóki władza kwaterunkowa, przewidziana w dekrecie o publicznej gospodarce lokalami nie wydała decyzji o dokwaterowaniu lub odjęciu części lokalu, dopóty trwał stosunek najmu całego mieszkania. Powód nie twierdził, by takie dokwaterowanie lub odjęcie miało miejsce przed zwolnieniem budynku spod publicznej gospodarki lokalami, a nawet by lokal, o który chodzi, był przed tą datą zaludniony poniżej normy. W tym stanie rzeczy uznać trzeba, że stosunek najmu co do całego mieszkania zajmowanego przez pozwanego przeszedł po stronie wynajmującego na powoda z chwilą nabycia własności domu (art. 399 § 1 k.z. art. 5 ust. 3 i art. 11 dekretu o publicznej gospodarce lokalami).Zwolnienie jednak domu nabytego przez powoda spod publicznej gospodarki lokalami wpłynęło ostatnio na sytuację prawną pozwanego co do możliwości rozwiązania stosunku najmu przez wynajmującego. Według bowiem przepisu art. 8 cyt. ustawy z 28 maja 1957 r. pozwany zachował z chwilą zwolnienia prawo do korzystania z lokalu tylko w granicach przewidzianych w dekrecie o publicznej gospodarce lokalami i w dekrecie o najmie lokali. Pozwany zatem może utrzymać się tylko przy powierzchni, która przysługiwałaby mu na mocy dekretu o publicznej gospodarce lokalami. Prowadzi to do wniosku, że co do nadwyżki powstała okoliczność, która w rozumieniu art. 16 dekretu o najmie lokali (tekst jednolity - Dz. U. z 1953 r. Nr 35, poz. 152) uprawnia wynajmującego do odstąpienia od umów bez wypowiedzenia. Żądanie zatem eksmisji ze wspomnianej nadwyżki ma w art. 16 pełne uzasadnienie. Natomiast jeśli chodzi o dalszą część lokalu, z której pozwany ma prawo korzystać z mocy art. 8 ustawy z 28.5.1957 r., to powołanie się obu sądów, które orzekły eksmisję w niniejszej sprawie, na art. 28 pr. rzecz., a więc na prawo własności powoda, jest oczywiście - wobec istnienia stosunku najmu - chybione. Przepis art. 382 k.z., na który również powołały się oba sądy, przewiduje wprawdzie możliwość odstąpienia bez wypowiedzenia, ale został on, jak słusznie podnosi skarżący, naruszony. To, co ustalił Sąd Powiatowy i co zostało podtrzymane przez Sąd Wojewódzki bez żadnego uzupełnienia, nie wypełnia dyspozycji art. 382 k.z. W szczególności podnajęcie przez najemcę części lokalu osobie trzeciej bez zgody wynajmującego nie wypełnia jeszcze dyspozycji art. 382 k.z., skoro wspomniana okoliczność nie pozostaje w żadnym związku z używaniem substancji przedmiotu najmu niezgodnie z jej przeznaczeniem lub umową ani też nie ma nic wspólnego z zakłócaniem porządku domowego. Nie można również dopatrywać się zakłócenia porządku domowego w fakcie, że rodziny sublokatorów pozwanego odwiedzały mieszkanie pozwanego lub podnajemców w celu zlikwidowania różnych zatargów rodzinnych, tym bardziej że odwiedziny te miały charakter raczej sporadyczny. Również nietrafny jest pogląd (Sądu Wojewódzkiego), jakoby w świetle obecnie obowiązującego prawa lokalowego podnajęcie lokalu bez zgody właściciela uzasadniało żądanie eksmisji najemcy. W tym względzie powołany przez Sąd Wojewódzki przepis art. 16 i 25 nie zmienia w niczym dotychczas istniejącego stanu prawnego. Ustalenia faktyczne obu wyroków są niedostateczne do tego, by zastosować art. 382 k.z. lub art. 16 prawa lokalowego.W powyższym stanie rzeczy pozostaje jeszcze do rozważenia zagadnienie, jak dalece wynikające z materiału sprawy zaludnienie lokalu zajmowanego przez pozwanego poniżej normy, przejawiające się w podnajmowaniu całych pokojów innym osobom, usprawiedliwia utrzymanie wyroku w mocy. Ustalenie tego zakresu należy - przy uwzględnieniu treści art. 8 ustawy z dnia 26.5.57 r. - do sądu powszechnego jako ustalenie elementu, wchodzącego w skład stosunku cywilnego. Jest jednak - zdaniem Sądu Najwyższego - możliwe, że materiał sprawy nie zawiera w tym względzie potrzebnych danych, do jakiej powierzchni mieszkaniowej pozwany ma prawo w myśl przepisów o gospodarce lokalami z uwzględnieniem zarazem osób, które są domownikami pozwanego; brak również danych do określenia pokojów, z których pozwanego należałoby wyeksmitować.W tym względzie są zatem konieczne dodatkowe ustalenia. Wychodząc zatem z przedstawionych zasad, Sąd Najwyższy uchylił oba wyroki i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania (art. 384 k.p.c.).