4 CR 803/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Barbary-Celiny J. i Janiny-Marii J. przeciwko1)Halinie B.,2)Skarbowi Państwa (Prezydium WRN Wydział Zdrowia w G.)o rentę, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 29 stycznia 1959 r., uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Sopocie z dnia 29 lipca 1958 r. i przekazał sprawę ostatnio wymienionemu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowódki żądały zasądzenia rent odszkodowawczych z tytułu śmierci ich męża względnie ojca, spowodowanej - ich zdaniem - zaniedbaniami Pogotowia Ratunkowego, które mimo nagłej choroby nie udzieliło mu pomocy z winy dyspozytorki tegoż pogotowia B.-B.Sądy obu instancji powództwo oddaliły, aczkolwiek każda instancja - ż innych motywów. Zdaniem Sądu Powiatowego brak było przesłanek obiektywnych odpowiedzialności (bezprawności czynu); Sąd Wojewódzki natomiast uznał, że dyspozytorka wprawdzie naruszyła przepisy regulaminu pracy Pogotowia Ratunkowego, jednak brak jest po jej stronie winy subiektywnej.Minister Sprawiedliwości słusznie w rewizji nadzwyczajnej wywiódł, że wyroki sądów obu instancji nie mogą być uznane za prawidłowe. Istotne znaczenie w sprawie mają bowiem dwa momenty.Przede wszystkim powstaje kwestia oceny zasadności odmowy wysłania karetki pogotowia przez dyspozytorkę. W dniu 6 czerwca 1954 r. o godz. 3 w nocy powódka przyszła do stacji Pogotowia z prośbą o pomoc, podając, że mąż jej ma torsje i tak silne bóle brzucha, że wprost wije się z bólu. Okoliczność, że poprzedniego wieczora lekarz Pogotowia był u męża powódki i stwierdził zapalenie pęcherza żółciowego, nie upoważniała w żadnym razie dyspozytorki do odmowy dalszej pomocy, jeżeli nastąpiło nagłe pogorszenie mogące m.in. wskazywać na błędność diagnozy, a w każdym razie na potrzebę podjęcia kroków, o których może decydować jedynie lekarz. Decydujące w tym względzie znaczenie miała instrukcja Ministra Zdrowia nr 2/53 z dnia 15 stycznia 1953 r. w sprawie regulaminu pracy pracowników stacji Pogotowia Ratunkowego oraz koniecznych warunków dla objęcia niektórych stanowisk w tych stacjach (Dz. Urz. M. Z. 1953 r. Nr 3 poz. 19). W szczególności zgodnie z § 5 pkt 6 regulaminu dyspozytor obowiązany jest:"W przypadku powzięcia wątpliwości, co do konieczności wysłania karetki, zwrócić się o decyzję do lekarza stacji, a jeżeli lekarz zadecyduje, iż chory nie wymaga udzielenia mu doraźnej pomocy, lecz opieki lekarskiej w domu, odmawiając przyjazdu pogotowia, poinformować do jakiego zakładu lecznictwa otwartego (nazwa, adres i telefon) należy skierować chorego, podając równocześnie godziny przyjęć".Dyspozytor przeto nie może samodzielnie odmówić wysłania karetki pogotowia, a jeżeli kwestionuje zasadność wezwania, obowiązany jest zwrócić się do właściwego lekarza. Odmienny pogląd Sądu Powiatowego - jak na to słusznie zwrócił uwagę Sąd Wojewódzki - musiałby prowadzić w konsekwencji do oddania decyzji, co do udzielenia lub odmowy pomocy lekarskiej w ręce czynnika niefachowego, wbrew wyraźnej instrukcji i rozsądnemu pojmowaniu pracy pogotowia.W rewizji nadzwyczajnej zakwestionowano rozumowanie Sądu Wojewódzkiego, co do braku winy subiektywnej po stronie dyspozytorki, oparte na tym, że jako studentka V roku medycyny mogła przypuszczać - na podstawie zapisków z poprzedniej wizyty lekarza, iż mężowi powódki nie grozi niebezpieczeństwo.W rewizji nadzwyczajnej wywiedziono też, że gdyby subiektywne przekonanie o słuszności swego postępowania miało usprawiedliwiać niezastosowanie się do obowiązującego wyraźnego przepisu, prowadziłoby to do konsekwencji niepożądanych z punktu widzenia praworządności. Jeżeli bowiem przepis obowiązującego regulaminu nakazuje powzięcie określonej decyzji przez osobę o szczególnych kwalifikacjach, zajmującą w Pogotowiu określone stanowisko, to osoba, która kwalifikacji tych nie posiada, nie może podejmować tych decyzji tylko dlatego, że jest subiektywnie przekonana, że potrafi podjąć właściwe decyzje.Postępowanie pozwanej dyspozytorki mogłoby świadczyć o braku z jej strony złego zamiaru, nie może jednak być uważane za niezawinione. Prawo cywilne, poza przypadkami określonymi w ustawie łączy bowiem odpowiedzialność z wszelkimi postaciami winy. W danym wypadku po stronie dyspozytorki zachodziła lekkomyślność, skoro bezpodstawnie przypuszczała, że odmawiając pomocy Pogotowia (do czego nie była upoważniona), uniknie szkodliwych następstw.Obrona pozwanej (dyspozytorki), iż w okolicznościach sprawy nie było obiektywnych podstaw, które by usprawiedliwiały wątpliwości, co do konieczności wysłania karetki pogotowia, jest chybiona. Jest bowiem poza sporem, że między uprzednią bytnością lekarza a przybyciem powódki o 3-ej nad ranem w szlafroku do pogotowia z żądaniem niezwłocznego przybycia lekarza - upłynęło kilka godzin. Ustalono też, że powódka wskazywała na konieczność przybycia pogotowia lekarskiego do chorego, dlatego że "wije się on w bólach".W świetle opinii prof. M. poprzednie rozpoznanie choroby z istoty swej nie mogło być pewne. Przeto nie można było wyłączyć, iż jest ono wątpliwe. Stąd też konieczne było niezwłoczne udzielenie pomocy lekarskiej, choćby dla złagodzenia cierpień pacjenta wywołanych bólami, a odmienną ocenę pozwanej uznać należy za nieusprawiedliwioną, wobec czego należy przypisać pozwanej winę w postaci lekkomyślności.Wymieniona wina pozwanej dyspozytorki uzasadnia też odpowiedzialność pozwanego Skarbu Państwa, gdyż nie chodziło w tym wypadku o błąd w sztuce lekarskiej, lecz o naruszenie obowiązków w zakresie organizacyjnej działalności Pogotowia.Z tych względów z mocy art. 371 § 1 pkt 1, 384, 395 i 398 k.p.c. zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania mimo upływu terminu z art. 399 k.p.c., gdyż chodzi tu o odszkodowanie za utratę życia, a tego rodzaju sprawy angażują interes Państwa Ludowego.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki będzie miał na względzie, iż w świetle art. 241 k.p.c. między odmową udzielenia pomocy lekarskiej, przez pogotowie a śmiercią męża względnie ojca powódek według normalnego biegu zdarzeń dopatrzyć się trzeba istnienia związku przyczynowego, chyba że strona przeciwna udowodni przeciwny stan rzeczy.