4 CR 98/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Kałamajski (sprawozdawca). Sędziowie: H. Dąbrowski, F. Szczepański.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Marii S. przeciwko, P. P. Polskie Koleje Państwowe - Dyrekcja Okręgowa w P. o wydanie niesłusznego wzbogacenia, po rozpoznaniu rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 10 listopada 1959 r., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo w części zasądzającej na rzecz powódki ponad 3.631 zł z 8% od dnia 14 sierpnia 1959 r.; oddalił rewizję powódki.Uzasadnienie faktycznePowódka jest właścicielką parceli położonej w P. W 1939 r. powódka nabyła materiał budowlany potrzebny do budowy domu, rozpoczęła budowę i doprowadziła ją "pod dach". W 1940 r. okupant zawładnął nieruchomością powódki, rozebrał wzniesiony na niej dom i zużył w całości materiał budowlany powódki przy "budowie budynków na nieruchomości Józefy Z, przy ulicy. D.Dnia 22 kwietnia 1948 r. powódka wytoczyła przeciwko Józefowi Z. powództwo o zapłatę równowartości jej materiałów budowlanych zużytych przez okupanta przy budowie domu na nieruchomości tegoż Z. Powództwo zostało oddalone z uzasadnieniem, że Józef Z. nie jest już niesłusznie wzbogacony kosztem powódki, skoro prawomocnym orzeczeniem z dnia 20 kwietnia 1951 r. nieruchomość jego na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. z 1948 r. poz. 138) wywłaszczono na cele użyteczności publicznej na skutek wniosku P. P. Polskie Koleje Państwowe.W dniu 23 października 1957 r. powódka wystąpiła z nowym pozwem przeciwko P. P. Polskie Koleje Państwowe i żądała zobowiązania pozwanego Przedsiębiorstwa do wydania jej materiałów budowlanych, o których była wyżej mowa. Powództwo to zostało również oddalone - w szczególności dlatego, że wydanie materiałów budowlanych in specie jest niemożliwe.W dniu 14 sierpnia 1959 r. powódka wystąpiła z trzecim powództwem i żądała zasądzenia od pozwanego Przedsiębiorstwa sumy 98.500 zł z 8% od dnia 20 kwietnia 1951 r. Powódka obliczyła wartość jej materiałów budowlanych według cen "obecnych" na 100.000 zł i twierdziła, że o taką sumę pozwane Przedsiębiorstwo jest - jej kosztem - niesłusznie wzbogacone. Od sumy 100.000 zł potrąciła jednak 1.500 zł, zasądzonych na rzecz strony pozwanej tytułem zwrotu kosztów procesu w poprzednim procesie.Pozwane Przedsiębiorstwo uznało żądanie powódki do wysokości 3.631 zł, a poza tym wniosło o oddalenie powództwa. Pozwane Przedsiębiorstwo powołało się na to, że niesłuszne wzbogacenie nastąpiło w dniu 9 maja 1945 r., że w tym czasie materiał budowlany powódki miał wartość 513.030 zł (dawnych), co po przeliczeniu na złote obecne daje kwotę 5.130 zł, i od tej kwoty należy jeszcze potrącić pretensję pozwanej strony z tytułu kosztów procesu w kwocie 1.500 zł.Sąd Wojewódzki uznał, "że roszczenie powódki dochodzono w niniejszym pozwie jest co do zasady (również) niesporne"; sporna jest jedynie wysokość żądania powódki, która (wysokość) zależy od tego, "według jakiej daty należy ustalić wartość uzyskanej korzyści". Sąd Wojewódzki uznał, że tą datą jest dzień 20 kwietnia 1951 r., w którym zapadło orzeczenie o wywłaszczeniu nieruchomości Z., i ustalił, że wartość ta w wymienionej dacie wynosiła 80.317 zł. Od ustalonej sumy 80.317 zł Sąd Wojewódzki potrącił 1.500 zł i zasądził na rzecz powódki 78.817 zł z 8% od dnia wytoczenia powództwa (14 sierpnia 1959 r.).W złożonych rewizjach strony wnoszą o zmianę wyroku Sądu Wojewódzkiego: powódka - o zmianę przez zasądzenie na jej rzecz odsetek od dnia 20 kwietnia 1951 r., a pozwane Przedsiębiorstwo - o zmianę przez oddalenie żądania powódki przekraczającego kwotę 3.631 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, rozpoznając sprawę stosownie do art. 380 § 1 k.p.c., zważył, co następuje:Z istniejących w sprawie ustaleń faktycznych przytoczonych we wstępnej części niniejszego uzasadnienia, a w szczególności z tego, że materiały budowlane powódki zostały zużyte na budowę budynków stawianych na nieruchomości, która w czasie budowy była własnością Józefa Z., wynika że Józef Z. uzyskał niesłusznie korzyść z majątku powódki. Powstało więc niesłuszne wzbogacenie Józefa Z. kosztem powódki i wobec tego powódka na podstawie art. 123 k.z. mogła żądać od Józefa Z. wydania wartości korzyści przez niego uzyskanej (skoro wydanie w naturze stało się niemożliwe). Wskutek zużycia materiału budowlanego powódki na zabudowę nieruchomości Józefa Z. powstało zatem zobowiązanie tego ostatniego wobec powódki.W odniesieniu do tego stosunku, unormowanego w art. 123 k.z., pozwane Przedsiębiorstwo było osobą trzecią. Stosownie do art. 125 k.z., jeżeli niesłusznie uzyskana korzyść znajdzie się następnie w majątku osoby trzeciej, to osoba ta obowiązana jest do wydania korzyści, jeżeli ten, kto uzyskał korzyść z majątku innej osoby, rozporządził tą korzyścią na rzecz owej osoby trzeciej pod tytułem darmym. W sprawie niniejszej art. 125 k.z. nie ma zastosowania. Józef Z., który uzyskał korzyść z majątku powódki, nie rozporządził uzyskaną korzyścią. Przeszła ona do majątku pozwanego Przedsiębiorstwa w następstwie aktu administracyjnego, opartego na dekrecie z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. z 1948 r. poz. 138).Czy pozwane Przedsiębiorstwo wskutek powołanego aktu administracyjnego, mianowicie orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia 20 kwietnia 1951 r., nie stało się bezpośrednio niesłusznie wzbogaconym - kosztem majątku powódki - w rozumieniu art. 123 k.z.? Nie. Przedmiotem wywłaszczenia była nieruchomość stanowiąca własność Józefa Z., tak "jak stała i leżała". Wskutek aktu wywłaszczenia nastąpiło tylko przesunięcie majątku Józefa Z. na pozwane Przedsiębiorstwo. W tym akcie powódka była osobą, trzecią, dla której w stosunku do pozwanego Przedsiębiorstwa bezpośrednio nie powstało żadne roszczenie, w szczególności zaś nie powstało roszczenie z tytułu niesłusznego wzbogacenia.Należy z kolei rozważyć sprawę w związku z uznaniem przez pozwane Przedsiębiorstwo części żądania powódki w kwocie 5.130 zł czy też 3.631 zł. Otóż jakkolwiek w związku z przejściem wywłaszczonej nieruchomości Józefa Z. na pozwane Przedsiębiorstwo nie powstało bezpośrednio żadne zobowiązanie pozwanego Przedsiębiorstwa w stosunku do powódki, nic nie stoi na przeszkodzie, by pozwane Przedsiębiorstwo zgodziło się przejąć obowiązek wykonania zobowiązania Józefa Z. wobec powódki do określonej kwoty 5.130 zł. Tak tylko można rozumieć uznanie przez stronę pozwaną żądania pozwu w kwocie 5.130 (mniej 1.500 zł z tytułu kosztów procesu w poprzednim procesie stron).Z powyższych wywodów wynika, że żądanie powódki jest uzasadnione tylko do wysokości kwoty uznanej przez stronę pozwaną, to znaczy do kwoty 3.631 zł; reszta żądania jest nieuzasadniona i powinna być oddalona.W takim stanie rzeczy Sąd Najwyższy, z mocy art. 386 k.p.c., orzekł co do istoty sprawy, zmieniając zaskarżony wyrok i oddalając powództwo w części przekraczającej żądanie 3.631 zł oraz stanowiąc o kosztach procesu na podstawie art. 97, 101, 110 k.p.c.