III CO 57/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Resich. Sędziowie: Z. Wiszniewski (sprawozdawca), J. KrajewskiSentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana K. przeciwko Miejskiemu Zarządowi Budynków Mieszkalnych w S. o zapłatę, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy art. 125 k.z. ma zastosowanie w przypadku, gdy Skarb Państwa, niesłusznie wzbogacony o nakłady osoby trzeciej w nieruchomości, przekazał tę nieruchomość przedsiębiorstwu państwowemu (M.Z.B.M.) w zarząd i użytkowanie?"udzielił następującej odpowiedzi:"Jeżeli Skarb Państwa, uzyskawszy niesłusznie wzbogacenie wskutek nakładów dokonanych na nieruchomości państwowej przez osobę trzecią, przekazał tę nieruchomość przedsiębiorstwu państwowemu w zarząd i użytkowanie, podmiotem zobowiązanym do wydania korzyści (art. 123 k.z.) jest to przedsiębiorstwo państwowe."Uzasadnienie faktyczneJak to wynika z brzmienia pytania, jego założeniem jest sytuacja polegająca na tym, że osoba trzecia dokonała nakładów na nieruchomości państwowej, wskutek czego przysługuje jej roszczenie z tytułu niesłusznego wzbogacenia. Chodzi o to, jaka jest pozycja przedsiębiorstwa państwowego, któremu Skarb Państwa - niesłusznie wzbogacony w powyższy sposób - przekazał tę nieruchomość w zarząd i użytkowanie; w szczególności przeciwko komu może wówczas owa osoba trzecia kierować swe roszczenie z tytułu niesłusznego wzbogacenia.W uchwale z 16.X.1961 r. powziętej przez Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów (OSN 1962, poz. 41) zawarte jest następujące wyjaśnienie: "Wszelkie roszczenia, jakie powstają ze względu na składniki mienia państwowego pozostającego w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego, roszczenia będące zarówno następstwem zawartych umów, jak i wynikające z innych zdarzeń - realizuje to przedsiębiorstwo, przy czym czyni to wprawdzie w interesie Państwa jako jedynego podmiotu mienia ogólnonarodowego, ale we własnym imieniu. Rzecz oczywista, zasada ta działa także w odwrotnym kierunku, tzn. że również osoby trzecie, występujące z jakimikolwiek roszczeniami ze względu na mienie pozostające w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego, mogą kierować swe roszczenia wyłącznie przeciw temu przedsiębiorstwu, a nie przeciwko Skarbowi Państwa."Niezależnie więc od tego, czy nakłady uzasadniające roszczenie osoby trzeciej z tytułu niesłusznego wzbogacenia zostały dokonane przed przekazaniem nieruchomości stanowiącej mienie ogólnonarodowe przedsiębiorstwu państwowemu w zarząd i użytkowanie, czy też po takim przekazaniu - przedsiębiorstwo państwowe jest dłużnikiem owej osoby trzeciej z tytułu niesłusznego wzbogacenia.Przepis art. 125 k.z., powołany w pytaniu Sądu Wojewódzkiego, jest tu w ogóle nieaktualny. Przekazanie nieruchomości przedsiębiorstwu państwowemu jest jedynie przekazaniem w zarząd i użytkowanie, a nie przeniesieniem własności. Nieruchomość przekazana w zarząd i użytkowanie wchodzi nadal w skład własności ogólnonarodowej, której jedynym podmiotem jest Państwo. Mimo to jednak - jak to właśnie wyjaśniła powołana wyżej uchwała - osoby trzecie występujące z jakimikolwiek roszczeniami ze względu na tę nieruchomość (w szczególności z roszczeniami z tytułu niesłusznego wzbogacenia) mogą je kierować wyłącznie przeciwko temu przedsiębiorstwu, a nie przeciwko Skarbowi Państwa, z motywów wskazanych w powołanej uchwale. Okoliczność, czy przedsiębiorstwo państwowe obejmujące nieruchomość przekazaną mu w zarząd i użytkowanie wiedziało o dokonanych przez osobę trzecią nakładach i o ewentualnej odpowiedzialności z tytułu niesłusznego wzbogacenia, jest zatem obojętna.