4 CZ 99/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w C. przeciwko Jerzemu S. o odszkodowanie, po rozpoznaniu zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 17 lipca 1958 r., uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePozwany od wyroku zaocznego wniósł sprzeciw. Przewodniczący Sądu zarządzeniem, doręczonym pozwanemu w dniu 24 maja 1958 r., wezwał go do uiszczenia wpisu od sprzeciwu od wyroku zaocznego. Pełnomocnik pozwanego pismem z dnia 16 czerwca 1958 r. wniósł o przywrócenie pozwanemu uchybionego terminu do zgłoszenia wniosku o zwolnienie go od kosztów sądowych, przy czym równocześnie wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych.Sąd Wojewódzki odmówił wnioskowi pozwanego o przywrócenie terminu uznawszy, że pozwany nie wykazał, by uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. W szczególności Sąd ten uznał, że sam pobyt pozwanego w więzieniu nie może usprawiedliwić braku jego winy w dokonaniu czynności procesowej.Pozwany w zażaleniu zwalczał powyższy pogląd Sądu Wojewódzkiego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki, odmawiając przywrócenia uchybionego terminu do zgłoszenia wniosku o zwolnienie pozwanego od kosztów sądowych, przeoczył, że kodeks postępowania cywilnego nie uzależnia zgłoszenia takiego wniosku od jakiegokolwiek terminu (ustawowego czy sądowego). Tym samym wniosek taki jako niedopuszczalny winien ulec odrzuceniu z mocy art. 180 k.p.c.Wniosek o zwolnienie od kosztów procesu dopuszczalny jest w każdym stadium postępowania, jeżeli jednak ma wywołać skutek prawny uchylający w wyniku jego rozpoznania obowiązek uiszczenia z mocy zarządzenia przewodniczącego określonej opłaty w wyznaczonym terminie - winien być złożony w tymże terminie. Złożony w tym terminie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie daje nigdy podstawy do uznania, że nastąpiło uchybienie terminu do jego głoszenia, i w konsekwencji nie daje podstaw domagania się przywrócenia nie istniejącego terminu dla takiego wniosku, może natomiast - zależności od konkretnego przypadku - uzasadniać potraktowanie tego rodzaju żądania jako wniosku o przywrócenie uchybionego terminu do uiszczenia należytej opłaty sądowej. Pozwany właśnie zgłosił powyższy wniosek związku z obowiązkiem uiszczenia w nakazanym terminie opłaty wpisu od sprzeciwu od wyroku zaocznego oraz w celu uniknięcia ujemnych skutków niedopełnienia tego obowiązku. Zgodnie zatem z dyspozycją art. 137 § 1 k.p.c. Sąd Wojewódzki winien był potraktować wniosek pozwanego jako wniosek o przywrócenie uchybionego terminu do uiszczenia opłaty wpisu od sprzeciwu wyroku zaocznego i równocześnie z nim rozpoznać wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.Wobec tego że Sąd Wojewódzki w tym zakresie wniosku pozwanego nie rozpoznał, zaskarżone postanowienie z mocy art. 394 k.p.c. ulega uchyleniu, a sprawa przekazaniu Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania, przy czym Sąd Najwyższy wyjaśnia, że nie podziela stanowiska Sądu Wojewódzkiego, że pobyt pozwanego w więzieniu nie można mu poczytać za okoliczność usprawiedliwiającą przywrócenie uchybionego terminu do uiszczenia opłaty wpisu. Nie można bowiem winić osoby pozbawionej wolności i nie dysponującej odpowiednim wkładem pieniężnym, że nie mogła w nakazanym terminie uiścić opłaty wpisu. Nie można również zgodzić się z poglądem Sądu Wojewódzkiego, że rodzina pozwanego miała obowiązek zapobiec uchybieniu tego terminu.