IV CZ 95/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Miejskiego Handlu Detalicznego Art. Przemysł. Spoż. w K. przeciwko Laurze A., Tadeuszowi R. i Franciszkowi H. o zapłatę, po rozpoznaniu zażalenia pozwanej Laury na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 23 maja 1959 r., zażalenie oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki nie uwzględnił wniosku pełnomocnika pozwanej Laury A. o zwrot kwoty 411 zł 50 gr uiszczonej przez nią w dniu 4 listopada 1957 r. tytułem połowy wpisu stosunkowego od zarzutów przeciwko wydanemu przez tenże Sąd w dniu 8 października 1957 r. nakazowi zapłaty, gdyż w chwili złożenia opłat pozwana nie korzystała jeszcze ze zwolnienia od opłaty, które jej przyznano dopiero w lipcu 1958 r.W zażaleniu na powyższe postanowienie odmowne pozwana, wnosząc o jego zmianę i zarządzenie zwrotu wpłaconej sumy, zarzuca uchybienie przepisom art. 111 § 1 i 115 § 1 pkt 1 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zażalenie jest bezzasadne.Zgodnie z przepisami o kosztach sądowych w sprawach cywilnych pobiera się opłaty sądowe na rzecz Skarbu Państwa (art. 1), z tym, że sąd nie podejmie - z wyjątkiem sytuacji przewidzianej w art. 13 ust. 2 i art. 15 - żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie została uiszczona należna opłata sądowa (art. 13 ust. 1). Nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona, która została zwolniona od kosztów sądowych (art. 3 I. 1 pkt 1). Tę ostatnią zasadę wyraża również przepis art. 115 § 1 pkt 1 k.p.c. Treść tych przepisów nie pozostawia wątpliwości, że nie wnosi na rzecz Skarbu opłat sądowych tylko strona, która już została zwolniona od kosztów. Dopóki zatem tego zwolnienia nie ma, opłata sądowa (w przypadkach unormowanych przepisami o kosztach sądowych w sprawach cywilnych) jest należną. Uzyskanie omawianego zwolnienia uzależnione jest od wniosku strony, od wykazania odpowiednim zaświadczeniem swego stanu niezamożności i od uznania przez Sąd tego zaświadczenia za dostateczne do zwolnienia strony od kosztów (art. 111 i 112 § 1 k.p.c.). Strona przeto we własnym interesie, o ile uznaje siebie za uprawnioną do korzystania ze zwolnienia, musi we właściwym czasie wystąpić z odpowiednim wnioskiem. Termin zgłoszenia takiego wniosku dla skorzystania ze zwolnienia od obowiązku uiszczenia konkretnej już wymienionej opłaty upływa z dniem końcowym terminu wyznaczonego przez Sąd do uiszczenia opłat. Z chwilą zgłoszenia wniosku w terminie zarządzenie sądu czy Przewodniczącego w sprawie opłat - zgodnie z przyjętą judykaturą - staje się do czasu załatwienia wniosku nieaktualne. Zwolnienie od kosztów, jak z powyższego wynika, działa ex tunc oraz - zgodnie z orzecznictwem - wstecz od chwili zgłoszenia wniosku o jego uzyskanie. Dalsze poza moment zgłoszenia wniosku objęcie skutkami działania zwolnienia od opłat nie znajduje oparcia w ustawie. Dlatego też nie mogą być uznane za zasadne wywody żalącej się, które w swej treści zmierzają do przesunięcia skutków działania zwolnienia od kosztów wstecz do momentu rozpoczęcia postępowania, w toku którego zwolnienie uzyskała. W konsekwencji tego rozumowania musi odpaść również głoszona przez pozwaną teza, że wobec uzyskania przez stronę zwolnienia od kosztów wszelkie dawniej uiszczone opłaty stanowią nienależne świadczenie, do którego zwrotu Skarb Państwa jest zobowiązany.Z tych przeto zasad zażalenie dla braku uzasadnionych podstaw podlega oddaleniu (art. 383 k.p.c.).