C 1075/51

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr B. Dobrzański; Sędziowie: dr J. Marowski (sprawozdawca), J. Kamiński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa przeciwko Stanisławowi J. o 249,60 zł, po rozpoznaniu skargi rewizyjnej pozwanego na wyrok Sądu Powiatowego w Kętrzynie z dnia 22 marca 1951 r.;zaskarżony wyrok uchylił, sprawę Sądowi Powiatowemu w Kętrzynie do ponownego rozpoznania odesłał.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Kętrzynie zasądził od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Kętrzynie sumę 245 zł 60 gr tytułem zaległego komornego za mieszkanie pozwanego. W związku z obroną pozwanego, że jako nauczyciel nie jest obowiązany płacić za mieszkanie, wobec niewypłacania nauczycielom dodatku mieszkaniowego, Sąd Powiatowy uzasadnił swe orzeczenie następująco:Co się tyczy opłat za mieszkanie zajmowane przez nauczycieli publicznych szkół powszechnych obowiązują przepisy rozporządzenia Prezydenta R. P. z dnia 3 grudnia 1930 r. w sprawie zmiany ustawy z dnia 17 lutego 1922 r. o zakładaniu i utrzymywaniu publicznych szkół powszechnych (Dz. U. R. P. Nr 86, poz. 662) oraz ustawa z dnia 29 marca 1938 r. o przejęciu przez Skarb Państwa wypłaty dodatku na mieszkanie dla nauczycieli szkół powszechnych (Dz. U. R. P. Nr 21, poz. 172). Według tych przepisów nauczyciele, którym dostarczono mieszkania przed dniem 1 kwietnia 1938 r., tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 marca 1938 r., w budynku szkolnym lub w innym budynku stanowiącym własność gminy, nie są obowiązani do płacenia gminie czynszu za to mieszkanie, a przeciwnie w przypadku pozbawienia nauczyciela takiego mieszkania, na gminie ciąży obowiązek wypłaty dodatku na mieszkanie w wysokości i na zasadach określonych dla pracowników państwowych. W żadnym innym przypadku Prezydium Gminnej lub Miejskiej Rady Narodowej nie jest zobowiązane do wypłaty dodatku mieszkaniowego nauczycielom szkół podstawowych w nowowzniesionych budynkach szkolnych lub innych pozostających w zarządzie Prezydium Rady Narodowej, jeśli mieszkania te oddano tym nauczycielom do użytku po dniu 1 kwietnia 1938 r. Prezydium Rady Narodowej służy prawo pobierania czynszu za udzielone mieszkanie w wysokości nie przekraczającej otrzymywanego przez nauczyciela dodatku na mieszkanie. Wyjątek stanowią kierownicy szkół podstawowych, którzy zwolnieni są od płacenia czynszu za dostarczone mieszkania w budynkach szkolnych. Sprawa ta została wyjaśniona w okólniku b. Ministra Administracji Publicznej Nr 9 z 1947 r. (Dz. Urz. Min. A. P. Nr 1), gdzie między innymi podano, że obecny system płac nie przewiduje dla pracowników państwowych dodatku mieszkaniowego, jednak Ministerstwo Skarbu wyjaśniło, że nauczyciele szkół podstawowych pobierają poza tym dodatek na mieszkanie w wysokości przedwojennej oraz, że obowiązek Prezydiów Rad Narodowych dostarczenia mieszkań nauczycielom szkół podstawowych nie został żadnymi przepisami uchylony, cytowana zaś ustawa z dnia 29 marca 1938 r. zniosła tylko obowiązek płacenia przez Prezydium Rady Narodowej dodatku na mieszkanie w przypadkach niedostarczenia lub nieprzyjęcia przez nauczyciela mieszkania w budynku nie stanowiącym własności gminy, oraz że prawo pobierania czynszu za dostarczone nauczycielom mieszkania w budynku stanowiącym własność gminy ustawa ograniczyła do tych mieszkań, które zostały oddane do użytku po dniu 1 kwietnia 1938 r. Brak więc przepisów prawnych, które by zobowiązywały Prezydia Rad Narodowych do bezpłatnego dostarczania mieszkań wszystkim nauczycielom szkół podstawowych. Nie może zmienić tego stanu rzeczy częściowo odmienne stanowisko zajęte przez Wojewodę Olsztyńskiego w piśmie okólnym z dnia 9 listopada 1948 r. o mieszkaniach dla nauczycieli w budynkach miejskich (Olsztyński Dziennik Wojewódzki Nr 22 z dnia 4 grudnia 1948 r., poz. 250).Powyższy wyrok zaskarżył rewizją pozwany wnosząc o jego uchylenie z powodu obrazy art. 2 ustawy z dnia 29 marca 1938 r. (Dz. U. R. P. Nr 21, poz. 172). Zdaniem skarżącego, nieotrzymywanie przez niego dodatku mieszkaniowego uzasadnia niepłacenie komornego za mieszkanie oddane mu do użytku przez Miejską Radę Narodową.Sąd Wojewódzki w Olsztynie z mocy art. 388 k.p.c. przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Najwyższemu, wskazując na trudności interpretacji obowiązujących przepisów wynikające ze zniesienia samorządu terytorialnego, zmiany organizacji szkolnictwa (złączenie szkół powszechnych i średnich ogólnokształcących w szkoły podstawowe); ponadto powstaje wątpliwość, czy należy inaczej traktować mieszkania nauczycieli zajmowane w domach stanowiących dawniej własność b. gminy, a inaczej w domach poniemieckich stanowiących własność Skarbu Państwa, które były w zarządzie gmin.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Dotychczas nie został uchylony art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 17 lutego 1922 r. o zakładaniu i utrzymywaniu publicznych szkół powszechnych (Dz. U. R. P. Nr 18, poz. 143) w brzmieniu art. 1 ustawy z dnia 3 grudnia 1930 r. (Dz. U. R. P. Nr 86, poz. 662), zobowiązujący gminy do bezpłatnego dostarczania mieszkań nauczycielom szkół powszechnych. Przepisy ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. R. P. Nr 14, poz. 130) nie stanowią, żeby obowiązek ten wygasł. Należy zatem uznać, że obowiązek ten ciąży obecnie na właściwej radzie narodowej jako organie Państwa. W związku z tym należało w danej sprawie wyjaśnić, czy władze miejskie oddając pozwanemu w używanie sporny lokal wykonały swój ustawowy obowiązek dostarczenia bezpłatnego mieszkania, czy też tylko lokal ten pozwanemu wynajęły. Należy mieć przy tym na uwadze, że władze miejskie mogły wykonać swój obowiązek także przez przydzielenie nauczycielowi mieszkania w domu nie własnym, lecz będącym w zarządzie gminy. W braku wyraźnego zgodnego oświadczenia stron sąd może odpowiednio ocenić towarzyszące okoliczności. W szczególności może on również wziąć pod uwagę pismo Wojewody Olsztyńskiego z dnia 4 grudnia 1948 r. (01 Dz. Woj. poz. 250). Jeśliby jednak należało uznać, że władze miejskie nie oddały pozwanemu mieszkania bezpłatnie w wykonaniu swego obowiązku, lecz jedynie mieszkanie to wynajęły, pozwany nie mógłby w obecnej sprawie powołać się na swoje prawo do przydzielenia mu bezpłatnego mieszkania, gdyż prawo to rodzi roszczenie administracyjno-prawne, którego pozwany nie mógłby dochodzić na drodze sądowej.Drugim prawem pozwanego, prawem o charakterze cywilno-prawnym, jest jego prawo niepłacenia za mieszkanie czynszu, wyższego niż otrzymywany dodatek mieszkaniowy. Prawo to jednak przysługiwałoby pozwanemu tylko w przypadku przewidzianym w art. 2 ust. (1) ustawy z dnia 29 marca 1938 r. (Dz. U. R. P. Nr 21, poz. 172), tj. jeżeli pozwanemu przyznano mieszkanie w domu "nowowzniesionym" stanowiącym własność gminy. Za kryterium nowości domu ustawa uznaje fakt, że dom ten oddano do użytku po dniu 1 kwietnia 1938 r. Dom przy tym musi stanowić własność gminy (obecnie Państwa - miejscowej rady narodowej). Nie wystarczy, żeby dom był pod zarządem gminy. Wbrew zdaniu Sądu Powiatowego, nie ma przy tym znaczenia okoliczność, kiedy nauczyciel mieszkanie w takim domu otrzymał. Oczywiście nie mógłby otrzymać wcześniej niż przed oddaniem budynku do użytku, a na Ziemiach Odzyskanych - przed ich odzyskaniem. Jeżeliby pozwany dodatku mieszkaniowego rzeczywiście nie pobierał, nie byłby obowiązany w razie spełnienia pozostałych warunków art. 2 ustawy z dnia 29 marca 1938 r. do płacenia czynszu najmu.Oczywiście, powyższe uprawnienia przysługiwałyby pozwanemu, jeśliby należało go uważać za nauczyciela szkoły powszechnej. W nowym ustroju szkolnictwa uprawnienie powyższe przysługuje nauczycielowi szkoły podstawowej, który co najmniej większą część czasu pracy poświęca nauce w klasach I-VII.Skoro, jak z powyższego wynika, brak jest wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, zaskarżony wyrok podlega uchyleniu z mocy art. 384 k.p.c.