III UK 4/06

Sygn. akt III UK 4/06 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 lipca 2006 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący) SSN Beata Gudowska (sprawozdawca) SSA Jolanta Strusińska-Żukowska w sprawie z wniosku Publicznej Szkoły Podstawowej […]przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R. z udziałem zainteresowanych : […] o zaplatę składek na ubezpieczenie społeczne od dodatku mieszkaniowego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 lipca 2006 r., skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w R. z dnia 29 czerwca 2005 r., sygn. akt III AUa …/05, uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. 2 Uzasadnienie Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w P. decyzją z dnia 18 września 2004 r. odmówił Szkole Podstawowej w G. zwrotu składek opłaconych od dnia 1 września 1999 r. od dodatku mieszkaniowego wypłaconego nauczycielom zatrudnionych w tej szkole, przyjmując, że rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (Dz. U. nr 161, poz. 176 ze zm.) nie wyłącza tego dodatku z podstawy wymiaru składek. Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2004 r. Sąd Okręgowy w K., uwzględnił odwołanie i zmienił decyzję z powołaniem się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2002 r. (II UKN 429/01, OSNP 2003, nr 16, poz. 391) stwierdzający, że dodatek mieszkaniowy przysługujący nauczycielom na podstawie art. 54 ust. 3 Karty Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674) nie podlega składce na ubezpieczenia społeczne. Sąd Apelacyjny w R. wyrokiem z dnia 29 czerwca 2005 r. oddalił apelację organu ubezpieczeń społecznych, nie podzielając jej zarzutu naruszenia art. 4 ust. 9 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 ze zm.), art. 12 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. nr 14, poz. 176 ze zm.) oraz § 2 ust. 1 pkt 1-32 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. Zaaprobował natomiast pogląd prawny wyrażony przez Sąd Okręgowy i dodatkowo wskazał, że dodatek mieszkaniowy nie jest składnikiem wynagrodzenia za pracę nauczyciela, lecz świadczeniem o charakterze socjalnym i w związku z tym nie stanowi przychodu ze stosunku pracy wchodzącego do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne pracowników. W skardze kasacyjnej, opartej na podstawie naruszenia prawa materialnego – art. 18 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i § 1 i 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz art. 54 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, jak też przepisów 3 postępowania – art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., art. 316 § 1 w związku z art. 233 § 1 i w związku z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 382, 385 i art. 386 § 1 i § 4 k.p.c., skarżący organ ubezpieczeń społecznych wniósł o zmianę wyroku i oddalenie odwołania lub jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji albo Sądowi pierwszej instancji po uchyleniu wyroku także tego Sądu. Podniósł, że przychodem w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych są wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne, a w szczególności wynagrodzenie zasadnicze, wynagrodzenie za godziny nadliczbowe i różnego rodzaju dodatki, w tym także dodatek mieszkaniowy przysługujący nauczycielom. W konsekwencji, stosownie do art. 18 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dodatek ten stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. W ramach drugiej podstawy skargi organ ubezpieczeń społecznych wskazał na wady uzasadnienia wyroku Sądu drugiej instancji polegające na oparciu rozstrzygnięcia w zgodzie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2002 r., bez ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w apelacji. Sąd Najwyższy zważył co następuje: Zagadnienie będące przedmiotem skargi kasacyjnej było już rozważane przez Sąd Najwyższy, z tym jednak, że w judykaturze nie doszło do wypracowania jednolitego stanowiska prawnego. W wyrokach z dnia 11 lipca 2002 r. (II UKN 429/01, OSNP 2003 nr 16, poz. 391), z dnia 6 lipca 2005 r. (III UK 50/05, OSNP 2006 nr 1-2, poz. 20) i z dnia 3 października 2005 r. (III UK 96/05, OSNP 2006 nr 1-2,. poz. 30) Sąd Najwyższy prezentował pogląd o socjalnym charakterze dodatku mieszkaniowego jako świadczenia związanego ze stosunkiem pracy nauczyciela i oceniał, że nie stanowi on, podlegającego wliczeniu do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, przychodu z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy. W wyroku z dnia 29 września 2005 r. (II UK 83/05, OSNP 2006 nr 1-2, poz. 30) zajął natomiast stanowisko, że dodatek mieszkaniowy jest przychodem w rozumieniu art. 4 pkt 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jako „inna kwota” zaliczana do 4 przychodu ze stosunku pracy. Sąd Najwyższy wskazał, że świadczenie to jest przychodem ze stosunku pracy, gdyż może być uzyskane wyłącznie przez pracownika i stanowi obligatoryjny składnik wynagrodzenia za pracę nauczyciela. Rozbieżność stanowisk została usunięta w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2006 r. (III UZP 1/06). Wyrażone w niej stanowisko, że dodatek mieszkaniowy wypłacany nauczycielowi na podstawie art. 54 ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela jest wliczany do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, podziela Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą skargę. Za trafne i przekonujące uznaje stwierdzenie, że „świadczenie mieszkaniowe”, udzielane nauczycielom najpierw jako prawo do bezpłatnego mieszkania; następnie jako zwrot opłat związanych z zajmowaniem mieszkania i kolejno jako prawo do częściowego zwrotu czynszu i opłat z tytułu kosztów eksploatacji mieszkania, a obecnie jako prawo do dodatku mieszkaniowego, mimo uregulowania w rozdziale Karty Nauczyciela obejmującym uprawnienia socjalne i urlopy, straciło swój pierwotnie socjalny charakter i stało się należnością ze stosunku pracy. Będąc taką należnością, dodatek mieszkaniowy odpowiada pojęciu „różnego rodzaju dodatków” stanowiących przychód ze stosunku pracy, o których mowa w art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i jest jednocześnie przychodem z tytułu zatrudnienia „w ramach stosunku pracy” w pojęciu art. 4 pkt 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sformułowania art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (przychody ze stosunku pracy) i art. 4 pkt 9 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (przychód z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy) mają ten sam zakres przedmiotowy, a skoro nauczycielski dodatek mieszkaniowy nie został objęty wyłączeniami przewidzianymi w § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r., wlicza się do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Mając na względzie, że pogląd ten jest zbieżny z poglądem prawnym prezentowanym w skardze kasacyjnej, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 39815 k.p.c.).